Кіріспе

Пойызға отырып, түсіп жатқан жолаушыларға ескерту

"Жартықты сақтаңыз" немесе кейде "Жартықты қадағалаңыз" – пойыз есігі мен станция платформасы жиегі арасындағы көлденең, ал кейбір жағдайларда тік кеңістіктік аралықты кесіп өтетін кезде сақ болу үшін теміржол жолаушыларына айтылатын естілетін немесе көрінетін ескерту сөзі. Бұл фраза алғаш рет 1968 жылы Ұлыбританиядағы Лондон метросында қолданылған. Туристтер арасында бұл фраза Ұлыбританиямен байланысты, себебі сөз таңдау ерекше британдық (осы мағынадағы сөз АҚШ-та көбінесе қолданылмайды, онда "қадамыңызды бақылаңыз" деген сөз жиірек қолданылады).

Сөз тіркесінің шығу тегі

"Ауыздықты ескер" деген тіркес 1968 жыл шамасында жоспарланған автоматтандырылған хабарлама үшін пайда болды, жүргізушілер мен станция қызметкерлерінің жолаушыларды ескертуі қиын болғаннан кейін. Лондон метрополитені қозғалмалы бөліктері жоқ, қатты күйдегі жабдықтарды қолдана отырып, цифрлық жазуды таңдады. Деректерді сақтаудың құны жоғары болғандықтан, тіркес қысқа болуы керек еді. Платформаға қысқа ескерту жазу да оңай болды. Жабдықты AEG Telefunken компаниясы жеткізді. Independent on Sunday басылымының мәліметінше, Бейсуотердегі Redan Recorders студиясының иесі Питер Лодж, шотландтық Telefunken инженерімен бірлесіп, актерге "Mind the gap" және "Stand clear of the doors please" фразаларын оқытып жаздырған, бірақ актер авторлық құқық талап етіп, фразаларды қайта жаздыруға мәжбүр болды. Лодж жазу жабдығын теңестіру үшін фразаларды оқыды, солар қолданылды. Осыған дейін 15 жыл бойы Пикадилли желісіндегі дауыс "Арчерс" актері Тим Бентинкке тиесілі болған, бірақ қазір Джули Берридің дауысы естіледі. Тағы бір хабарламаны дауыс актері Эмма Кларк жазды. Кем дегенде он станция Милтон-Кейнстегі PA Communications Ltd. компаниясы шығарған хабарлама жинағыштарымен жабдықталды. Жазылған дауыс – олардың өнеркәсіптік сату менеджері Кит Уилсонға (1990 жылдың мамыры) тиесілі. Мысалы, оны Паддингтон станциясында әлі де естуге болады. Кит Уилсонның дауысы "Skyfall" Бонд фильмінің бір сахнасының фонында естіледі. 2013 жылдың наурыз айында Освальд Лоуренстің ескі "Mind the gap" жазбасы Солтүстік желісінің Чарринг Кросс тармағындағы Эмбанкмент станциясының қисық солтүстік платформасына қайта орнатылды, соның арқасында актердің жесірі, доктор Маргарет Макколлум оның даусын ести алды.

Лондон метросы

Лондон метросының кейбір платформалары қисық, ал оларды пайдаланатын пойыз вагондары тік болғандықтан, пойыз қисық платформада тоқтағанда қауіпті бос орын пайда болады. Егер осы бос орынды толтыруға арналған құрылғы болмаса, жолаушыларды ескерту үшін визуалды және дыбыстық хабарлама қажет, себебі олар байқамай қалып, бос орынға қадамы басқанда жарақат алуы мүмкін. Осы мақсатта "Сақты болыңыз, бос орын!" деген сөз тіркесі таңдалды және оны қисық платформалардың жиектерінде жазылған түрде кездестіруге болады, сондай-ақ көптеген метро станцияларына пойыз келгенде дыбыстап естіледі. Бұл жазба стандартты емес биіктіктегі платформаларда да қолданылады. Тереңдегі жерасты пойыз вагондарының еденінің биіктігі, жер астындағы вагондарға қарағанда төмен. Егер пойыздар платформаны бөліссе, мысалы, Пикадилли желісінің (терең жерасты) және Аудандық желінің (жер асты) кейбір станцияларында платформа екі жақты келісімге келген нөлдік нүкте болып табылады. Лондон метрополитенінің Aldgate және Бейкер-стрит станцияларында пойыз бен платформа жиегі арасында бос орын пайда болды. Бұл, ескі "A" типті вагондарды тоқтатып, олардың орнына мүгедектерге қол жетімділікті жеңілдету үшін төмен еденді "S" типті вагондарды енгізуге байланысты.

Ирландияда қолдану

"Арқалыққа назар аударыңыз" деген сөз тіркесі Дублиннің DART желісіндегі әр стансада және қала орталығындағы барлық стансаларда естіледі. Бұл хабарлама Ирландияның басқа аймақтарындағы кейбір теміржол станцияларында да кездеседі. "Commuter" және "InterCity" пойыздарында "Please mind the gap" сөзімен қатар ирланд тілінде "Seachain an Bhearna le do thoil" деп жарияланады.

Пойыздарда

"Mind the gap" әлемдік көлік жүйелерінде кеңінен қолданылады, әсіресе станциялар қисық болған жағдайларда, бірақ көптеген жаңа жүйелер мұндай станцияларды салудан жаңғырылады.

Еуропа

Француз тіліндегі "Attention à la marche en descendant du train" ("Поездден түсіп бара жатқанда қадамыңызды қадағалаңыз") деген сөздер кейде Париж метросының платформаларында жазылады және RER пойыздарында естіледі. Кейбір жаңа метро пойыздары да бұл хабарды итальян, ағылшын, неміс, жапон және испан тілдерінде көрсетеді. SNCF қолданатын тағы бір нұсқасы "Prenez garde à l'intervalle entre le marchepied et le quai" ("Баспа мен платформа арасындағы қашықтықты сақтаңыз"). Афины метросында "Παρακαλούμε προσοχή στο κενό μεταξύ συρμού και αποβάθρας" ("Поезд пен платформа арасындағы бос орынға назар аударыңыз") деген хабарлама Монастираки мен Агиос-Николаос станцияларында грек және ағылшын тілдерінде естіледі. Стокгольмнің tunnelbana-сында және Стокгольмнің жолаушылар темір жолының станцияларында екі нұсқаны естуге болады: "Tänk på avståndet mellan vagn och plattform när Du stiger av", яғни "Сіз шығып бара жатқанда вагон мен платформа арасындағы қашықтықты ескеріңіз". Ол сондай-ақ электрондық дисплейлерде мәтін ретінде көрсетіледі. Ослода T-bane пойыздары "Vær oppmerksom på avstand mellom tog og platform" (Поезд пен тұғыр арасындағы қашықтықты ескеріңіз) деп жазылған норвегиялық ескертуді ойнатады, содан кейін ағылшын тілінде "Please mind the gap" деп жалғастырады. Хельсинкидегі кейбір жолаушылар пойызы бекеттерінде "Абай болыңыз" деген сөзді ағылшын, фин және швед тілдерінде естуге болады. Гамбургтегі S-Bahn стансасындағы жолаушыларға Berliner Tor сары жарқыраған жарықтармен және "Bitte beachten Sie die Lücke zwischen Zug und Bahnsteigkante!" ("Поезд пен платформа арасындағы қашықтықты ескеріңіз") деген хабарлама естіледі. Берлин U-Bahn-да "Bitte beachten Sie beim Aussteigen die Lücke zwischen Zug und Bahnsteigkante" ("Жолға түскен кезде пойыз мен платформа жиегінің арасындағы қашықтықты ескеріңіз") деген сөз тіркесі қолданылады, содан кейін ағылшын тілінде "Please mind the gap between platform and train" деген сөз тіркесі естіледі. Мадрид метросында пойыздардың ішінде қисық платформалары бар станцияларға жақындағанда ескерту хабарламасын естуге болады: "Atención: estación en curva. Al salir, tengan cuidado para no introducir el pie entre coche y andén." ("Ескерту: қисық станция. Пойыздан шығып бара жатқанда аяғыңызды пойыз бен платформа арасына қоймаңыз"). Түзу платформасы бар станцияға келгенде ескерту хабарламалары естілмейді. Лиссабон метросының Marquês de Pombal станциясында көк желіде "Atenção ao intervalo entre o cais e o comboio" ("Платформа мен пойыз арасындағы арақашықтыққа назар аударыңыз") деген хабарландыру естіледі. Милан метро желісінің барлық пойыздарында әрбір есікте сары стикер бар, онда итальян тілінде "Attenzione allo spazio tra treno e banchina" (сөзбе-сөз "Поезд пен тұғыр арасындағы саңылауға назар аударыңыз") және ағылшын тілінде "Mind the gap between the train and the platform" деген ескерту жазылған. Амстердам метросында әйел дауысы "Let bij het in- en uitstappen op de ruimte tussen metro en perron" ("Жолға түскенде және шыққанда метро мен тұғырдың арасындағы арақашықтыққа назар аударыңыз") деген сөз тіркесін жариялайды, содан кейін ағылшын тілінде: "Please mind the gap between the train and platform" деп естіледі. Голландия темір жолдарының пойыздарында жолаушыларға жоғары деңгейдің айырмашылығынан сақтандыратын хабарландыру бар: "Beste reizigers, let goed op bij het uitstappen. Er is een niveauverschil tussen het perron en de trein." ("Құрметті жолаушылар, қону кезінде мұқият болыңыздар. Платформа мен пойыз арасында деңгей айырмашылығы бар"). Бұл тек голланд тілінде жарияланады. Варшава метросында есіктердің үстіндегі стикерде саңылауға құлаған адамның суреті және төменде "Uważaj na odstęp!" (поляк тілінде) және (курсивпен) "Mind the gap" (британдық ағылшын тілінде) деген мәтіндер жазылған, екеуі де Frutiger қаріпінде жазылған (Варшаваның қоғамдық көлігін құрайтын барлық элементтер сияқты).

Азия

Жакартаның Коммутер желісінде (KRL) «Perhatikan jarak antara peron dengan kereta» деген пойыз хабарламасы айтылады. Бұл «Поезд пен платформа арасындағы қашықтықты ескеріңіз» дегенді білдіреді. Одан кейін ағылшын тілінде: «Please mind the platform gap» деген хабар беріледі. Сингапур МРТ-да «Please mind the platform gap» және «Please mind the gap» деген сөз тіркестері ағылшын тіліндегі хабарламаларда қолданылады, пойыздар станса атауы екі рет жарияланғаннан кейін метро стансасына жақындаған сайын ойнатылады. Ол метро стансасының платформасында пойыз есігі ашылғаннан кейін немесе кейде пойыз платформаға жақындаған кезде естіледі. Пойыздардың терезелеріне жолаушыларды ескерту үшін жабысқақ жазулар да қойылады. Бұл сөз тіркесі Нью-Дели метросында екі тілде (ағылшын және хинди) естіледі: «कृपया दूरी का ध्यान रखें» «Mind the gap». Сондай-ақ, оны Ченнаи метросында екі тілде (ағылшын және тамил) естуге болады: «அன்புகூர்ந்து இடைவெளியை கவனத்தில் கொள்ளவும்» «Please Mind the gap». Гонконгтың MTR-де «Please mind the gap» (請小心月台空隙) деген сөз тіркесі үш тілде жарияланады: кантон, мандарин және ағылшын тілдерінде. Соңғы жылдары кейбір шығыс теміржол желісінің станцияларында өте қисық платформалары бар хабарламаның күрделі нұсқасы: «Өтінемін, алаңқай мен пойыз арасындағы бос орынға назар аударыңыз және платформа мен пойыз арасындағы деңгейлердің айырмашылығын ескеріңіз» (請小心空隙及留意月台與車廂地面嘅高低) деп айтылады. Қытайдың бірнеше метро жүйелері бұл сөз тіркесін кеңінен қолданады; Тяньцзинь метросында хабарламалар мен пойыз есіктеріндегі және платформалардағы стикерлер ағылшын және қытай тілдерінде олқылықты атап көрсетеді («ұйымды ескеріңіз»). (Қытайша сөз тіркесі 小心站台空隙.) Бейжің метросы «Mind the Gaps» (көптік санға назар аударыңыз) әдісін қолданады. Beijing MTR Corp., Ltd. компаниясы басқаратын желілерде Гонконг / британдық ықпал айқын, ағылшынша хабарлама «Поезд пен платформа арасындағы қашықтықты ескеріңіз» – британдықше айтылып, пойыз келген сайын ойнатылады. Шанхай мен Нанкин метрополитендері грамматикасы біршама бұзылған нұсқаларды қолданады («Caution, Gap» және «Care the Gap», сәйкесінше, қытай тілі бірдей болса да). Манила метрополитенінің 3-жолында кейбір станцияларда алдын ала жазылған хабар қойылып, жолаушыларға «поезға отырғанда және одан түсіп бара жатқанда қадамыңызды қадағалап, поезд мен тұғырдың арасындағы арақашықтықты қадағалаңыз» деп ескертіледі. Бұл сөздердің филиппин тіліндегі аудармасында қарапайым етіп жазылған. Тайбэй метросының Қызыл желісіндегі Тайбэй негізгі станциясы мен Гуанду станциясына жақындаған кезде, трансфер туралы ақпарат жарияланғаннан кейін «Ауысқа назар аударыңыз» (下車時請注意間隙) деген сөз тіркесі мандарин, ағылшын, хоккьин және хакка тілдерінде жарияланады. Жапониядағы көптеген пойыздарда «電車とホームの間が広く空いておりますので、ご注意ください» деген хабар айтылады. Бұл сөздің мағынасы: «Поезд мен тұғырдың арасында кең кеңістік бар, сондықтан сақ болыңыз». «足元にお気をつけ下さい» деген сөз тіркесі де кең тараған, яғни «Өз қадамыңызды қадағалаңыз». Таиландта хабарландыру Лондоннан біршама өзгеше қолданылады. Бангкок метросы мен әуежай теміржол желісі пойыздарында: «Поезд пен платформа арасындағы қашықтықты ескеріңіз» деп жазылған. Кейбір грамматиктер «поезд» және «платформа» деген сөздердің алдында «the» деген сөзді қою керек деп айтады. Сондай-ақ, хабарландырудың тай тіліндегі нұсқасы «артықшылыққа» сілтеме жасамайды, бірақ «Поездтен түсіп бара жатқанда сақ болыңыз» деп аударылады және әр станцияда «โปรดใช้ความระมัดระวังขณะก้าวออกจากรถ» (романша: bpròht chái kwaam rá mát rá wang kà nà gâao òk jàak rót) деп жарияланады. Алайда Бангкок станцияларында тайландтық хабарландыруда «арқалық» айтылады және өте сирек жарияланады: «ผู้โดยสารโปรดทราบ ในขณะที่เข้าและออกจากรถไฟ โปรดคำนึงถึงช่องว่างระหว่างชานชาลาและรถไฟ ขอบคุณคะ» (романдық: pôo doi săan bpròht sâap, nai kà nà têe kâo láe òk jàak rót fai, bpròht kam neung tĕung chông wâang rá wàang chaan chaa laa láe rót fai. kòp kun ká) деген сөзді былай аударуға болады: «Құлақ түріңіз, жолаушылар, пойызға кіргенде және одан шығып бара жатқанда, платформа мен пойыз арасындағы қашықтықты ескеріңіз. Рақмет». Шанхайдағы паромдық кемежайларда орналасқан белгілер бұл сөз тіркесін «Ақпараттың деңгейі» деп аударады. Сеул метрополитенінің пойыздарында бұрылысты платформасы бар станцияларға, мысалы, 4-жолындағы Мёндун станциясы мен 1-жолындағы Сингиль станциясы, «이 역은 타는 곳과 전동차 사이가 넓습니다. 내리실 때 조심하시기 바랍니다» (аудармасы: «Станция платформасы мен пойыз арасында кең кеңістік бар, түсіп бара жатқанда сақ болыңыз») және «Please watch your step» (ағылшын және корей тілдерінде) хабарламалары ойнатылады. Бұл сөз тіркесі Дакка метросының алдын ала жазылған аудио хабарламасында әйел дауысымен станцияларда тоқтағаннан кейін бангла және ағылшын тілдерінде естіледі. Ағылшын тілінде бұл фраза «Please mind the gap» болып келеді. Ал бангла тілінде аудио хабарламада қашықтық туралы тікелей айтылмайды, сондықтан фраза «দয়া করে নিরাপদ দূরত্ব বজায় রাখুন» (романша: Doya kore nirapod doorott(b)o bojaay raakhun) – «Өтінеміз, қауіпсіз қашықтықты сақтаңыз» деп айтылады.

Океания

Сиднейдің көптеген вокзалдарында және Уаратах сериясындағы вагондарда жолаушыларға аралыққа назар аударуды еске салатын автоматтандырылған хабарлама ("Поезға отырғанда немесе түсіп бара жатқанда аралыққа назар аударыңыз") бар, сондай-ақ жыл сайын аралыққа түсетін адамдардың саны туралы ақпаратты беретін плакаттар ілінген. Аделаида метрополитенінің пойыздары автоматтандырылған станса хабарларын "Аралыққа назар аударыңыз" ескертуімен аяқтайды. Квинсленд темір жолының көптеген пойыздары станцияға келген кезде станция атын айтқаннан кейін "аралыққа назар аударыңыз" деп хабарлайды. Перт станциясына келетін Трансперт пойыздарында "аралыққа назар аударыңыз" хабарламасы қолданылады.

Америка

2009 жылдың басында бұл сөз тіркесі Сиэтл, Вашингтон қаласындағы және оның айналасындағы Metro Transit (King County) автобустарында да қолданылды. Бразилияның Сан-Паулу қаласындағы метро стансаларында және CPTM стансаларында «Cuidado com o vão entre o trem e a plataforma» («Поезд пен платформа арасындағы кеңістікті сақтаңыз») деген сөйлемді естуге болады. Рио-де-Жанейро қаласының маңындағы SuperVia пойыздарының дерлік барлық станцияларында машинист «Observe o espaço entre o trem e a plataforma» («Поезд пен платформа арасындағы кеңістікті байқаңыз») және кейде «Observe o desnível entre o trem e a plataforma» («Поезд пен платформа арасындағы деңгей айырмашылығын байқаңыз») деп хабарлайды. Рио-де-Жанейро метросында «Мұқият платформа мен пойыз арасындағы кеңістікті байқаңыз – Mind the gap» деген сөз тіркесі де естіледі. Сан-Паулудағы CPTM пойыздарында хабаршы станцияға жеткенше «Пойыздан түскенде, поезд пен платформа арасындағы кеңістікке сақ болыңыз – Before leaving, mind the gap between the train and the platform» дейді. Нью-Йорк аймағындағы Лонг-Айленд темір жолы, Metro North және Нью-Джерси Транзит пойыздарында және платформаларда «Watch the gap» («Кенішті сақтаңыз») деген жазулы белгілер орнатылған. Адамдар кеңістікке түсіп кеткені туралы хабарламаларға байланысты, енді әр станцияда ескерту ойнатылады, сондай-ақ үш теміржолдың барлық пойыздарында автоматтандырылған хабарландырулар жасалады. LIRR және MNRR желілерін басқаратын Метрополитендік көлік басқармасы (MTA) осы ұранды айту үшін Мария Бартиромо және Аль Рокер сияқты белгілі Нью-Йорк тұрғындарын шақырды. Автоматтандырылған хабарландырулары бар жаңа пойыздар «Пойыздан түскенде, поезд бен платформа арасындағы кеңістікті сақтаңыз» деп хабарлайды, бұл жолаушыларды сақ болуға ескертеді. Бұл ескерту сондай-ақ MTA-ның Нью-Йорк метрополитенінде және Стейтен-Айленд теміржолында пойыздарда, платформаларда және кондукторлардың хабарламаларында қолданылады. Автоматтандырылған хабарландырулары бар жаңа пойыздар станция хабарламасынан кейін «Пойыздан шыққанда, платформа мен поезд арасындағы кеңістікке сақ болыңыз» дейді. Нью-Джерси Транзит барлық пойыздардың есіктерінде «Ескерту: Кенішті сақтаңыз» деген жазуларды қолданады және жолаушыларды сақ болуға ескерту үшін «Пойыздан шыққанда, кеңістікті сақтаңыз» деген хабарландыруды орындайды. Торонто метро станциясының платформаларында «Абай болыңыз» деген ескертулер орнатылған. Платформа шеттеріндегі жазулар жолаушыларды «Кеңістік кең, кіргенде кеңістікті сақтаңыз» деп ескертеді. Ұқсас ескертулер вагондардың есіктерінің ішкі жағына да жабыстырылған. Бұл ескертулер вагондарға отырғызатын жолаушыларды бейнелейтін графикалық суреттермен бірге орналастырылған. Әр станциядағы жариялау жүйесіндегі ескерту туралы хабарламалар да үзіліс-үзіліс естілуі мүмкін. АҚШ-та, кез келген станцияға жақындағандағы Amtrak кондукторының стандартты хабарламасы «Поезд пен платформа арасындағы кеңістікті сақтаңыз» деп аяқталады. Бұл қатаң сақталмайды, көбінесе «Watch the gap» («Кенішті сақтаңыз») деген американдық сөз тіркесі естіледі. Буэнос-Айрес метросында платформа еденінде және пойыздардың есіктерінде «Cuidado con el espacio entre el tren y el andén» («Поезд пен платформа арасындағы кеңістікке сақ болыңыз») деген ескертулер жазылған. Бостондағы MBTA 2016 жылы жаңартылған Үкімет орталығы станциясының платформа шеттеріне «Mind the gap» («Кенішті сақтаңыз») ескертулерін қосты.

Басқа қолданыстар

"Ауыздықты ескер" деген бастапқыда қауіпсіздік ескертуі болғанымен, ол қазір кең таралған тіркес болып, метро қауіпсіздігімен байланысы жоқ көптеген жағдайларда қолданылады. Scooter және Tristan Psionic-тің кем дегенде екі музыкалық альбомы, фильм, роман, кино өндіріс компаниясы, театр ұжымы және үстел ойыны осы атпен аталады. ITV телеарнасында Пол Росс жүргізген күндізгі аймақтық викторина да осылай аталды. "Ауыздықты ескер" тіркесі Portal, Call of Duty: Modern Warfare 3, Halo, Where's My Water, Temple Run, Quantum Conundrum, Killing Floor, Amazing Alex, Armadillo Run және BioShock Infinite сияқты көптеген бейне ойындарда, сондай-ақ The Clone Wars секілді анимациялық сериалдарда, көбінесе ирониялық контексте қолданылады. "Капитан Америка: Бірінші кекші" фильміндегі әскери қызметші қарлы тау шаңырағынан жылжып келе жатқан пойызға сырғып түсетін алдында оны әзілмен айтады. 1972 жылғы "Өлім сызығы" фильміндегі жер асты каннибалы да осы сөзді жиі айтқан. Бұл тіркес Timesplitters: Future Perfect ойынының саундтрегіндегі "Subway" деңгейінде де кездеседі. Noisettes тобының "What's the Time Mr. Wolf?" альбомындағы әннің атауы да осылай. Porcupine Tree тобының "Deadwing", Madness тобының "Bingo", Godsmack тобының "Someone in London", Matthew Good-тың "Metal Airplanes" және Counting Crows тобының "New Frontier" әндерінде де қолданылады. Лондон метросының дауыстаушыларының бірі Эмма Кларк "Mind The Gap" синглын шығарды, онда Лондон метросының пародиалық хабарламалары бар. Португалиялық Mind Da Gap хип-хоп тобының аты да осы тіркестен шабыттанды. 2010 жылдың желтоқсанында Ұлыбритания үкіметін Gap Year студенттеріне университетке түсуді кейінге шегуге және 2012 жылдың қыркүйегіндегі жоғары оқу ақысын төлемеуге рұқсат беру үшін лоббилеу кампаниясы осы атпен өтті. Бұл тіркес комбинаторлық оптимизация мәселесін атау үшін де қолданылды. Бастапқы Освальд Лоуренс жасаған "Mind the gap" хабарламасы және қазіргі дауыстау хабарламалары электронды музыкада да қолданылады.