Кіріспе

Жылқымен, велосипедпен, мотоциклмен немесе барлық жерге жүре алатын көлікпен жолдар мен орман жолдарында саяхаттау.

Жол жүру – жолдарда, ат жолдарында және орман жолдарында ашық ауада жүру, бірақ көліктік қозғалысқа тұрақты пайдаланылатын жолдарда емес. Жол жүру кез келген ұзақтықта болуы мүмкін, оның ішінде ұзақ қашықтыққа созылатын, бірнеше күндік сапар да осыған жатады. Ол жылқымен жүруден бастау алған, ал Солтүстік Америкада бұл спорт түрі көбінесе «жол жүру» немесе сирек «хакинг» деп аталады. Ұлыбритания мен Еуропада бұл практика көбінесе жылқы немесе понимен саяхаттау деп аталады. Қазіргі заманғы терминге тау велосипедтері, қиыр-қиыр жерлерде велосипедпен саяхаттау, мотоциклдер және басқа да барлық жерге жүре алатын моторлы көліктер де кіреді. Бұл жеке адамның немесе шағын топтың бейресми іс-әрекеті немесе клуб ұйымдастырған ірі шаралар болуы мүмкін. АҚШ-тағы кейбір жол жүру маршруттарын кәсіби нұсқаушылар немесе жабдықтаушылар басқарады, әсіресе қонақ үйлерде, ал көптеген жылқы иелері жергілікті, штаттық және ұлттық жол жүйелерінде өздері саяхаттайды. Әлемнің кейбір аймақтарында жол жүру (қандай түрі болмасын) заңмен белгіленген, кейде белгілі бір мақсаттағы, белгіленген жолдармен шектеледі. Басқа жерлерде жолдар нашар күтілген, көбінесе табиғи күйінде болуы мүмкін. Кейбір жолдар пайдалану түрлеріне қарай шектеледі. Жол жүруді кемпинг, аң ауру, балық аулау, бағдарлау және қаппен саяхаттау сияқты басқа да іс-шаралармен үйлестіруге болады.

Жолдардың түрлері мен қолданылуы

Көбінесе, мінгі аттар жаяу жүргіншілер мен саяхатшыларға қатысты ережелерге бағынады, егер бұл талаптар велосипедшілерге арналған талаптардан өзгеше болса. Көптеген штаттарда жылқылар малға жатқызылады, сондықтан олар мемлекетаралық тас жол жүйесінің қарамағындағы жерлерге кіруге тыйым салынған, бірақ көбінесе басқа жолдардың бойымен жүруге рұқсат етіледі, әсіресе ауылдық жерлерде. Бұрынғы пайдаланылмаған теміржолдарды қайта жаңартып, көп мақсатты жолдарға айналдырған теміржол жолдары көптеген елдерде атпен саяхаттау үшін құнды аймақтарды ұсынады. Бұлшық жол, немесе ат жолы, атпен жүру жолы, жылқы жолы деп те аталады, бұл атпен жүретін адамдар пайдаланатын жол немесе бағыт. Мұндай жолдар қазір көбінесе кең ауқымды пайдаланушыларға қызмет етеді, оларға атпен жүрушілер, жаяу жүргіншілер және велосипедшілер кіреді. Бұл жолдар моторлы көліктер үшін жарамсыз немесе көліктерге тыйым салынған. Рұқсат етілген пайдалануға қатысты заңдар елден елге өзгереді. Англия мен Уэльсте бұлшық жол қазір атпен жүрушілер, ал 1968 жылдан бастап велосипедшілер де заңды түрде пайдалана алатын бағытты білдіреді. АҚШ-та бұлшық жол термині көбінесе аттармен күндізгі саяхатқа шығатын адамдар пайдаланатын жолдарды білдіреді және негізінен шығыс жағалауда қолданылады, ал батыста оған тең келетін термин – қара жол. АҚШ-та бұлшық жолдарға ресми белгілер жоқ, бірақ жылқыларға көбінесе штаттық және федералдық жолдарда, жолдарда және қоғамдық бағыттарда рұқсат етіледі, егер арнайы шектеулер болмаса, бірақ ережелер әртүрлі жерлерде әртүрлі болуы мүмкін. Жолдарды шамадан тыс немесе дұрыс пайдаланбау эрозияға, инвазивті өсімдіктердің таралуына, жаяу жүргіншілермен қақтығысқа немесе жануарлар дүниесіне зиян келтіруі мүмкін болғандықтан жол жүріп жүруге сын айтылады. Жолдан тыс немесе жолдан тыс қызметке рұқсат етілмейді, себебі мұндай қызмет топырақ эрозиясының, арамшөптердің таралуының және басқа да зақымданулардың тәуекелін арттыруы мүмкін. Алайда, көптеген жауапкершілікті атпен жүрушілер, тау велосипедінде жүрушілер және жолдан тыс мотоциклдер, әсіресе ұйымдасқан клубқа қосылып осы спорт түрлеріне қатысқандар, жыл сайын жолдарды күтіп ұстауға көп уақыт жұмсайды. Көптеген ұйымдар жаңадан келгендерге қауіпсіздік, жерді тиімді пайдалану және атпен жүру техникасын жақсарту туралы білім беру шараларын да ұйымдастырады.

Ат спорты үшін

Әлемдегі көптеген ұзақ қашықтыққа арналған жолдардың бөліктері атпен жүруге қолайлы, кейбіреулері бүкіл ұзындығы бойынша, ал кейбіреулері негізінен атпен жүру үшін дамытылған. Америка Құрама Штаттарының Ұлттық жолдар жіктеу жүйесінде ат жолдарына қарапайым күндізгі серуендеуге арналған жабдықталған жолдар және көп күндік сапарларда жүк таситын көптеген жануарларды сыйдыру үшін салынған жолдар кіреді. АҚШ Орман шаруашылығы қызметі және басқа да мемлекеттік органдар басқаратын кейбір жолдарда жылдың белгілі бір уақытында немесе жалпы түрде аттардың кіруіне шектеулер қойылуы мүмкін. Жеке меншік жерлердегі жолдар мен бағыттарға қол жеткізу, әрбір 50 штаттағы жалпы заңнамаға сәйкес, жер иесінің қалауына қалады.

Көңіл көтеру үшін

Көңіл көтеру үшін атпен саяхаттау термині жолмен саяхаттауды да қамтиды. Бұл – жарыс элементі жоқ, жеке ләззат алу мақсатындағы ат спортының түрлерін біріктіретін атпен демалудың бір түрі. Көңіл көтеру үшін атпен саяхаттау Ұлыбританияда және АҚШ-тың шығыс бөлігінде "хакинг" деп аталады. Америка Құрама Штаттарының басқа аймақтарында, әсіресе батысында, табиғи жолдарда немесе мемлекеттік жерлерде атпен саяхаттау көңіл көтерумен бірдей мағынада қолданылады. Көптеген жылқылар, оның ішінде қарапайым жылқылар және жақсы мінезді, қалыпты сапалы жануарлар көңіл көтеру үшін атпен саяхаттауға жарамды. Мұндай жылқыларды кейде, әсіресе көңіл көтеру үшін атпен саяхаттауды "хакинг" деп аталатын аймақтарда, "хакс" деп атайды. Демалыспен жолмен саяхаттауда жылдамдық пен техникалық шеберлік емес, табиғатта өткізген уақыттан ләззат алу және көңіл көтеру мақсат болып табылады.

Ат спорты жарыстары

Табиғи жолдарда жылқының төзімділігін немесе жолмен жүру қабілетін сынау үшін жарыстар өткізіледі. Қиындық деңгейі қашықтыққа, жолға және жер бедеріне қарай өзгереді. Төзімділікпен жүгіру – әртүрлі ұзындықтағы жарыстарды қамтиды, әдетте 25 миль (40 км) мен 100 миль (161 км) аралығында, онда финиш сызығын бірінші болып кесіп өткен және ветеринарлық комиссиядан «жалғастыруға жарамды» деп танылған жылқы жеңімпаз атанды. Жарыспен жолмен жүгіру – төзімділік жарыстарынан өзгешеленетін тағы бір қашықтық жарысы, онда бірінші болып финиш сызығын кесіп өткен жылқы міндетті түрде жеңіске жетпейді, керісінше, бәсекелестер жылқысын ең жақсы күйде ұстап, белгілі бір ең төменгі және ең жоғарғы уақыт аралығында аяқтауы керек, сондай-ақ жануарды күтіп-баптау және мінез-құлқы үшін қосымша ұпайлар беріледі. Ат спорты жарыстарында жылқы мен атты жолда кездесетін кедергілерді – қақпаларды ашу-жабу, бұтақтардан өту, алға, артқа және бүйірге жылжу сияқты қиындықтарды жеңу қабілетін сынап көретін жол кластары өткізіледі. Сондай-ақ, табиғи жолмен жүргізілетін, бірақ жол класының стиліне сәйкес бағаланатын, жылқы мен аттың жол бойында кездесетін табиғи және қолдан жасалған кедергілерді жеңу қабілетіне негізделген бағалы жол жүрулер де бар.