Кіріспе

Ат спорты триатлоны (үш күндік ат спорты немесе ат сынақтары деп те аталады) – бір ат пен шабандоздың үш түрлі сайыс – дрессаж, кросс-кантри және конкурда басқа қатысушылармен күш сынасуы. Бұл жарыстың тамыры атты әскердің жан-жақты сынағынан өркендеген, ол шабандоздан бірнеше атқа міну шеберлігін талап еткен. Жарыс бір күндік (ОДЕ) форматта өткізілуі мүмкін, онда үш кезең де бір күні ішінде (дрессаж, содан кейін конкур, одан кейін кросс-кантри) аяқталады, немесе үш күндік (3DE) форматта, ол көбінесе төрт күнге созылады: алғашқы екі күні дрессаж, келесі күні кросс-кантри, ал соңғы күні кері ретпен конкур. Бұрын бұл жарыс «Біріктірілген жаттығу» деп аталатын, және бұл атау көптеген кіші ұйымдарда қолданылады. «Біріктірілген жаттығу» термині кейде тек екі кезеңнен – көбінесе дрессаж бен конкурдан тұратын «Біріктірілген сынақ» терминімен шатастырылады.

Фазалары

Эвентинг – ат спортының триатлоны, ол бір, екі немесе үш күнге созылатын жарыста үш түрлі жарыс түрін біріктіреді, мұның ұзақтығы жарыс жолының ұзындығына және қатысушылар санына байланысты. Бұл спорт Австралия, Канада, Ирландия, Ұлыбритания және АҚШ-та ұқсас форматта өткізіледі. Ол FEI ұйымы тарапынан халықаралық деңгейде мойындалған.

Ел аралық

Келесі кезең, кросс-кантри, ат пен шабандоздан ең жақсы физикалық жағдайды және бір-біріне сенімділік пен батылдық танытуды талап етеді. Бұл кезең шамамен 12–20 кедергіден (төменгі деңгейлерде) немесе 30–40 кедергіден (жоғары деңгейлерде) тұрады, олар ұзын ашық алаңға орналастырылған. Кедергілерге өте берік салынған табиғи нысандар (ағаштар, тас қабырғалар және т.б.) жатады, сондай-ақ көлдер мен өзендер, арықтар, құлаулар мен жартастар, және ауыл шаруашылығында жиі кездесетін нысандарға негізделген бірнеше секіруден тұратын комбинациялар кіреді. Кейде, әсіресе жоғары деңгейлерде, табиғатта кездеспейтін кедергілер де жасалады. Дегенмен, олар да табиғи кедергілердей берік болуға тиіс. Қауіпсіздік ережелеріне сәйкес, кейбір кедергілер "бұзылатын штифт жүйесімен" жабдықталады, соның арқасында жеткілікті күшпен соққанда секірудің бір бөлігі немесе толығымен құлайды. Жылдамдық та маңызды фактор, шабандоз белгілі бір уақыт ішінде (оптималды уақыт) финиш сызығынан өтуі керек. Оптималды уақыттан кейін финиш сызығынан өткен жағдайда, әр секунд үшін айыппұл салынады. Шабандоздарға, әдетте, секундомер тағуға рұқсат етіледі, осылайша олар өздерінің прогресін оптималды уақытқа қатысты бақылай алады. Төменгі деңгейлерде жылдамдық шегі де бар, онда тым жылдам өткен жағдайда ат пен шабандозға айыппұл салынады (мысалы, айыппұлдан қашу үшін қоршаулар арасында секіруді жою мақсатында тротырмен жүруге тырысқан шабандоздар дисквалификацияланады). Ат пен шабандоз бағынбаушылық танытқан әр ретте (кедергіден бас тарту немесе қашу) олардың дрессаж есебіне айыппұл қосылады. Егер жұп төрт рет бағынбаушылық танытса немесе бір кедергіде үш рет бағынбаушылық танытса, олар дисквалификацияланады, яғни жарысқа қатыса алмайды. Ат пен шабандоз жолдан шығып кеткені үшін де дисквалификацияланады, мысалы, кедергіні жіберіп алған жағдайда. Егер жылқының иығы мен артқы жағы жерге тисе, міндетті түрде жарыстан шығарылады және оған қатысуға рұқсат берілмейді. Шабандоз жылқыдан құлап кетсе, дисквалификацияланады. Алайда, АҚШ-та бұл ереже қазіргі уақытта жаңадан бастаушылар және одан төменгі деңгейлер үшін қайта қаралып жатыр. Кросс-кантридегі бағынбаушылық үшін салынған айыппұлдар жарыстың басқа кезеңдерімен салыстырғанда айтарлықтай жоғары, бұл батылдық, төзімділік және атлетикалық қабілеттің маңыздылығын көрсету үшін жасалған. Фитнес қажет, өйткені рұқсат етілген уақыт төменгі деңгейлерде күшті жүгіруді, ал жоғары деңгейдегі жарыстарда күшті галопты талап етеді. Соңғы жылдары үш күндік жарыстардың қысқа және ұзақ форматтарын қолдайтындар арасында пікір қақтығысы туды. Дәстүрлі түрде үш күндік жарыстар дрессаж, төзімділік және секіруден тұратын. Төзімділік күні 4 кезеңнен тұрады: А, В, С және D. А және С кезеңдері жолдар мен тректерден тұрады, А кезеңі ат пен шабандозды В кезеңіне дайындау үшін орташа қарқынмен жүгіруге арналған, ал В кезеңі – стейплхейс стиліндегі кедергілер арқылы өте жылдам қарқынмен жүгірілетін стейплхейс форматы. С кезеңі – В кезеңінен кейін жылқыны салқындату үшін баяу жүгіруден тұрады, бұл ең қиын және талапты D кезеңіне немесе кросс-кантриге дайындалу үшін жасалған. D кезеңіне кіріспес бұрын, "он минуттық қорапта" жылқы ветеринарлық дәрігермен тексеріледі, ол оның температурасы мен жүрек соғуын бақылап, жылқының сау және жарамды екеніне көз жеткізеді. Қазір үш күндік жарыстар классикалық форматта (төзімділік күнімен) немесе қысқа форматта (стейплхейс және жолдар мен тректерсіз) ұсынылады. 2004 жылғы Афинадағы Олимпиада ойындарында (Грекия) ғимараттардың, уақыттың және қаржыландырудың жетіспеушілігіне байланысты қысқа формат таңдалды, бұл оқиғалар қоғамдастығында стейплхейс кезеңін сақтау немесе жай ғана кросс-кантри ұсыну туралы пікір қақтығысын тудырды. Бүгінгі таңда көптеген жарыстар қысқа форматта өткізіледі. АҚШ-та "классикалық формат" жаңадан бастаушылар мен жаттығу деңгейлері үшін танымал нұсқа болып қала береді. 2008 жылы спорттағы қауіпсіздік ережелері өзгертілді. Бір өзгеріс бойынша, кросс-кантри кезеңінің кез келген жерінде құлау, тіпті шабандоз жүгіріп бара жатса да, секіруге жақындамаса да немесе комбинацияның ортасында болса да, дисквалификацияға әкеледі.

Кедергілердің түрлері

Комбинация әрқашан бір кедергі болып саналады, ал комбинациядағы әртүрлі элементтер "А", "Б", "С" және т.б. әріптерімен белгіленеді. Кросстың барысында, аттегенге бүкіл кешенді емес, тек бас тартқан элементті қайтадан секіру қажет. Демек, "Б" элементінен бас тарту "А" элементін қайтадан секіруді талап етпейді. Алайда, аттеген қаласа, бұрынғы элементтерді қайтадан секіруге құқылы. Мысалы, "кері секіру" типіндегі кедергіде, алдымен "А" элементін тазартып өтпесе, "Б" элементіне жақындау физикалық тұрғыдан мүмкін болмайды. Бірақ кейбір "кіру-шығу" кедергілерінде "Б" элементіне тікелей секіруге болады, "А" элементін қайтадан секірудің қажеті жоқ. Көптеген кросс-кантри кедергілерінде бірнеше мүмкін жолдар бар (мысалы, 5-ші кедергіде 2 "А", 2 "Б" және 2 "С" элементтері болуы мүмкін), біреуі әдетте жылдам, бірақ аттегеннен шеберлік пен жоғары физикалық күш талап етеді. Аттеген, әр әріпті бір рет басып өту шартын сақтай отырып, кез келген жолды таңдай алады. Сонымен қатар, бас тартқаннан кейін, аттеген түпнұсқа элементтің орнына сол әріппен белгіленген басқа кедергіден секіруге құқылы. "А" элементінде бас тарту – бұл бірінші бас тарту және 20 айып ұпайымен жазаланады. Аттеген "А" элементін қайтадан секірсе де, секірмесе де, "Б" элементіндегі бас тарту екінші бас тарту болып саналады, және т.б. Кез келген кедергіде үш рет бас тарту, сондай-ақ бүкіл бағытта 4 рет бас тарту – бұл қатысудан шеттетілуге әкеледі.

Он минуттық қорап

"Он минуттық тоқталым" – үш күндік жарыстың жол, жолдар және тікқабақ кезеңдерінен кейін, ал "таза" кросс-кантри секіру кезеңінен бұрын міндетті түрде жасалатын тоқтау. Бұл жылқыға (және шабандозына!) суынуға, демалуға және физиологиялық көрсеткіштерін қалыпқа келтіруге мүмкіндік беретін үзіліс, сондай-ақ "таза" кросс-кантри кезеңіне дайын екенін қамтамасыз ету үшін жасалады. Он минуттық тоқталымда шабандоз бен көмекшілер жылқыны салқындатады, оны серуендетіп, жабдықтары мен тұяқтарын тексереді, ал ветеринар жылқыны тексеріп, оның жүрек соғу және тыныс алу жиілігін бақылап, соңғы "таза" кросс-кантри кезеңіне қатысуға жарамды екенін анықтайды.

Стадионнан секіру

Стадиондық немесе шоу секіру – бұл жорықтардың соңғы кезеңі, ол ат пен шабандоздан техникалық секіру шеберлігін, икемділікті, бағынуды, жарамдылықты және күштілікті сынап бағалайды. Бұл кезеңде аренада 12–20 кедергі орнатылады. Бұл кедергілер әдетте жарқын түсті болып келеді және кросс-кантри кедергілерінен өзгеше, құлатылатын бөліктерден тұрады. Бұл кезеңде де уақыт тіркеледі, қажетті уақыттан әр секунд үшін айып тартады. Қалыпты секіру дағдыларынан өзге, жорықтардағы шоу секіру ат пен шабандоздан жарамдылықты және төзімділікті сынап бағалайды, әдетте жоғары деңгейдегі және халықаралық жарыстарда кросс-кантри кезеңінен кейін өткізіледі.

Олимпиадалық бастауы

Қазіргі үш күндік жарысқа ұқсас жарыстар алғаш рет 1902 жылы Франциядағы Чемпионат дю Шеваль д'Армеде өткізілді және 1912 жылы Швецияның Стокгольм қаласында басталган Олимпиада ойындарына енгізілді. Дрессаж бастапқыда жылқының парад алаңындағы өнерін көрсетуге арналған, онда әдемілік пен бағыну маңызды болды. Кросс-кантри қиын жерлерде жылқының төзімділігін, батылдығын және қайсарлығын сынау ретінде басталды, бұл ұзақ сапарларда жүк тасуға немесе жылқыны ел арасына хабар жеткізу үшін пайдалануға қажетті қасиеттер еді. Стадиондағы секіру кезеңі жылқының қиын кросс-кантриден кейін де денсаулығын және жарамдылығын сақтап қалғанын дәлелдеуді мақсат етті. Олимпиадалық үш күндік жарысқа бастапқыда тек әскери қызметтегі ер адамдар ғана қатыса алатын болды, олар тек әскери жылқыда отыруға құқылы болды. 1924 жылы жарыс ер азаматтарға ашылды, бірақ әскери шенділер 1956 жылға дейін Олимпиадаға қатыса алмады. Әйелдерге алғаш рет 1964 жылы қатысуға рұқсат берілді; ат спорты – ерлер мен әйелдер бір-бірімен бәсекелес болатын сирек Олимпиада спорт түрлерінің бірі.

Ветеринариялық тексеру немесе "трот-ап"/"ат тексеру"

Үш күндік жарыс басталар алдында, сондай-ақ соңғы кезеңге дейін жылқылар ветеринар дәрігерлермен тексеріледі, олардың одан әрі жарысқа қабілетті екені анықталады. Бұл көбінесе ресми шара болып өтеді, жылқылар жақсы күтілген, өрілген және аттылары әдемі киінген болады. Бұл өте қиын уақыт, себебі "қабылдануы" немесе "қабылдалмауы" жылқының жарысты жалғастыруына мүмкіндік береді. Ветеринар жылқыны тоқтату орнына жіберуді сұрауға құқылы, онда олар қайтадан тексеріліп, жарысты жалғастыруға рұқсат алады. FEI жоғары деңгейлі жарыстарында екінші ветеринар дәрігер (әдетте FEI серіктес ветеринариялық дәрігері деп аталады) тоқтату орнына жіберілген жылқыларды тексеріп, жылқыны қабылдау немесе қабылдамау туралы шешім қабылдауы мүмкін. Бұл тәжірибе бір ветеринардың жылқыны жарыстан шығаруға толық құқығын болдырмайды және көптеген жылқыларды уақтылы бағалауға мүмкіндік береді. Жарыстың төменгі деңгейлерінде жылқының қимылы кросс аяқталған кезде талдануы мүмкін, онда ветеринарды денсаулығына көз жеткізу үшін финиш сызығынан өткеннен кейін қысқаша шабысуы сұралады.

Қазіргі баға

Дрессаж ұпайлары проценттік көрсеткішке айналады және айып ұпайлары процентті 100-ден алып тастау арқылы есептеледі. Бұл көрсеткіш 1 ондық таңбаға дейін дөңгелектенеді. Кросс-кантриде айып ұпайлары секіру қателіктері мен уақыт үшін беріледі. Секіру кезінде кедергіден бірінші рет бас тартқан үшін 20 айып ұпайы, ал екінші рет бас тартқан үшін 40 айып ұпайы қосылады (егер ат темір жолшысы үшінші рет бас тартса, ол жарыстан шығарылады). Әртүрлі кедергілерден екі рет бас тартудың әрқайсысы 20 айып ұпайына әкеледі. Егер ат кедергіден секіріп өтсе, бірақ аттың денесі бағаналар арасынан толығымен өтпесе, 15 айып ұпайы беріледі, егер ат жақсырақ орналасқанда кедергінің биіктігін таза секіріп өте алатын болса ғана. Егер ат кедергінің бұзылатын бөлігін іске қосса, 11 айып ұпайы беріледі. Оптималды уақыттан асып кеткен әр секунд үшін 0,4 айып ұпайы есебімен, оптималды уақыттан баяу болған жағдайда уақыт айыптары саналады, бұл уақыт шегіне (оптималды уақыттан екі есе) дейін созылады, содан кейін бәйгеші жарыстан шығарылады. Кейбір ұлттық федерациялар жаңадан бастаған ат темір жолшылары жарысатын төменгі деңгейде рұқсат етілген ең жылдам уақытты қолданады. Рұқсат етілген ең жылдам уақыт оптималды уақыттан 20 секундтан 45 секундқа дейін жылдам болуы мүмкін. Әдетте, айып ұпайлары осы уақыттан секунд сайын 1 жылдамдықпен беріледі. Шоу-джампингте кедергіні құлату немесе секіруден бас тарту 4 айып ұпайына әкеледі. Егер кедергі құласа, ат темір жолшысына келесі кедергіге өтуге рұқсат беріледі. Алайда, егер кедергіден бас тартса, оны қайтадан секіруге тырысу керек. Егер ат темір жолшысы бір кедергіден екінші рет бас тартса, ол жарыстан шығарылады. Кросс-кантри сияқты, уақыт айыптары оптималды уақыттан асып кеткен әр секунд үшін 0,4 айып ұпайы есебімен беріледі.

Олимпиадалық емес жарыстар

Алғашқы кездері спорт Ұлыбританияда ең танымал болды, ал британдықтар жарыстың үш күндік уақытына байланысты оған «Үш күндік іс-шара» деген жаңа атау берді. Америкада спорт «бірлескен жаттығу» деп те аталды, себебі атқа үш түрлі жаттығу және жаттығу әдістерінің түрлері қажет болды. Ұлыбританияда «бірлескен жаттығу» жарысына тек дрессаж және секіру кезеңдері ғана кіреді. «Бірлескен жаттығу» мен «ат сынағы» арасында «қысқа курс» та бар. Қысқа курс дрессаж кезеңінен және секіру кезеңінен тұрады. Секіру кезеңі әдетте стадион алаңынан басталады, онда кішкентай алаңға шығатын бір қоршау болады, онда бірнеше кросс-кантри қоршаулары орналасқан (ат сынағының кросс-кантри кезеңіндегіден кем). Содан кейін, ат тегіс стадион алаңына секіріп, жолын аяқтайды. Олимпиада деңгейіндегі алғашқы жыл сайынғы жарыс – Англияда жыл сайын өткізілетін Бадминтон атты сынағы болды. Бадминтон жарысы алғаш рет 1949 жылы өткізілді. 1948 жылғы Олимпиада ойындарында британдық команданың нашар өнер көрсетуінен кейін, жоғары деңгейдегі дайындық шарасы ретінде және әскери аттардың бәсекеге қатысу мүмкіндігі өте сирек болғандықтан, оларға қосымша мүмкіндік беру мақсатында құрылды. Бастапқыда тек британдық аттегендерге қатысуға рұқсат берілді (әскери аттарға қатысуға тыйым салынған әйелдерге рұқсат болғанмен), бірақ қазір бұл жарыс әлемнің барлық аттегендеріне ашық, халықаралық жарысқа қатысуға лайықтыларға қол жетімді. Бэргли және Кентуккимен бірге, Бадминтон әлемдегі ең беделді жарыстардың бірі болып саналады. Қазіргі уақытта Олимпиадалық жарыс ККИ**** деңгейімен қарастырылады, бұл Бадминтоннан (ККИ*****) бір деңгей төмен. Олимпиада деңгейінде жыл сайын өткізілетін екінші үш күндік жарыс – Бёргли атты сынағы, ол алғаш рет 1961 жылы өткізілді. Бёргли – ең ұзақ тарихы бар халықаралық жарыс. Ұлыбританиядан тыс жерде жыл сайын өткізілетін алғашқы ККИ – 1978 жылдан бері Лексингтонда жыл сайын өткізілетін Rolex Kentucky Three Day.

Дрессерлік жаттығудың маңызы

Алғашқы жылдары дрессировка кезеңінің нәтижелерді анықтаудағы рөлі шамалы еді. Аттың дрессировкада нашар өнер көрсетіп, кейін таза кросс-кантри мен конкурдан өтіп, тіпті жетекші топқа да жақын аяқтауы мүмкін еді. Содан бері, ат пен шабандозының жоғары нәтиже көрсетуі үшін (барлық кезеңдерді сәтті аяқтау және алғашқы 12-ге кіру үшін) дрессировкаға дұрыс дайындық маңыздырақ болды. Бұл Шила Уиллкокс есімімен байланысты, ол дрессировкаға ерекше қызығушылық танытты, бұл 1950 жылдары үш рет қатарынан Бадминтон турнирін жеңгенде анық байқалды. Ол Мэри Кинг, Люсинда Грин және тағы басқаларға зор әсер етті. 2000 жылғы Олимпиада ойындарынан кейін FEI британдық жарыс атты шабандозы және дрессировка шебері Кристофер Бартльді жоғары деңгейдегі жарыстар үшін жаңа дрессировка сынақтарын жасауға шақырды, оларға көбірек жинақылық енгізілді. Бұл дрессировка кезеңіндегі стандартты одан әрі көтерді. Сонымен қатар, кросс-кантри кезеңі күрделенді, аттан комбинацияларда икемділік пен жылдамдық өзгертуді талап етеді. Ат енді тек батыл және күшті ғана емес, сонымен қатар шабандозының қиын қашықтықтарды немесе қисайған жолдарды сәтті еңсеруі үшін жақсы дрессировкадан өтуі керек. Конкур кезеңінде де аттан сергектік пен жігерлілікпен қозғалуы талап етіледі; бұл секіруді оңайлатады, атты дұрыс түсіреді және ат пен шабандоз үшін ыңғайлырақ жағдай тудырады.

Қауіпсіздік

1997 жылдан 2008 жылдың желтоқсанына дейін кем дегенде 37 жолақшы ұлттық немесе халықаралық деңгейдегі немесе Пони клубындағы жарыстардың кросс-кантри кезеңінде жарақат алып қайтыс болды. Олардың ішінде 2006–2008 жылдар аралығында 18 жолақшы көз жұмды. Бұл 37 қайғылы оқиға спорттың барлық деңгейінде – бір күндік жарыстардан бастап, аймақтық чемпионаттарға дейін болды және әлемнің көптеген мойындалған елдерінде тіркелді, олардың көпшілігі Ұлыбританияда (14) және АҚШ-та (8) орын алды. Осы 37 өлімнің кем дегенде 25-і жылқының домалап (айналып) құлауынан туды, ал 2007 және 2008 жылдарығы 16 өлімнің 11-і айналмалы құлау нәтижесінде болды деп хабарланды. Жылқының өлімі туралы мәліметтерді табу қиын, бірақ кем дегенде 19 жылқы, олардың көпшілігі жоғары деңгейдегі аттар, 2007 және 2008 жылдары, көбінесе АҚШ-та қайтыс болды. Жылқының аяқтарын қорғау да жақсарды. Бастапқыда кросс-кантриде де аз қолданылды. Бүгінде барлық деңгейдегі жылқылардың көбісінде аяқ қорғағыштары бар. Ботинкалардың технологиясы жетілдірілді, оларға соққыны жұмсартуға көмектесетін немесе ауыр жарақаттарды болдырмау үшін өте берік материалдар енгізілді. Жолақшыларды қорғайтын ережелер де күшейді. Кросс-кантри кезінде жолақшылар қауіпсіздік жилеті (дене қорғауы) және ASTM/SEI немесе ISO стандартына сәйкес, мінген кезде міндетті түрде бекітілуі тиіс белбеуі бар ат спортына арналған шлем киюге міндетті. Жарыспен жүру – секіру кезінде шлемді белбеумен киюді талап еткен алғашқы спорт түрлерінің бірі. 2010 жылдан бастап, көбірек жолақшылар ауа толтыратын жилет кие бастады, ол жолақшы аттан құлаған жағдайда автоматты түрде ісінеді.

Салмақтылық ережесі

Бастапқыда, жарысқа қатысатын жылқылар төзімділік сынағы кезінде ең аз салмақты (атқыш пен жабдықтарын қоса алғанда) көтеруге міндетті болды, өйткені әскери жылқылар осындай салмақты көтере алады деп есептелді. Салмақты арттыру үшін аттың жабдығына қосымша салмақтар ілінді, ал бәйгеші жарыстан кейін бірден салмағымен бірге тексерілетін. 1996 жылғы Олимпиада ойындарына дейін салмақ азайтылды, себебі жүргізілген зерттеу көрсеткендей, жылқыға қосымша салмақ салғанда, оның кедергіден секіру бұрышы тегістеліп, алдыңғы аяқтары жерге қонғанда күштің әсері күшейді. Ал салмақсыз болғанда мұндай әсер болмады. Аталған ереже 1998 жылдың 1 қаңтарында күшін жойды. Бұл ережені алып тастау арқасында буындар мен жұмсақ тіндерге түсетін жүктеме және құлау қаупі азайды.

Ұлттық бәсекелестік

Әр түрлі елдердегі жол талқылау ережелері мен мойындалған деңгейлер ұқсас, бірақ әрқашан толықтай бірдей емес. Ережелер көбінесе белгілі бір дәрежеде FEI ережелеріне сәйкес келеді, бірақ әртүрлі елдердің тарихы мен дәстүрі сол елдегі жарыс ережелеріне де әсер етеді. Халықаралық жарыстарға ең жақсы аттегендерді дайындайтын мойындалған жарыстардан басқа, көптеген елдер Пони клубтары, 4H немесе басқа да ат спорты клубтары сияқты ұйымдар арқылы бастауыш, жас және әуесқой аттегендер үшін жарыстар ұйымдастырады, осы жерде көптеген аттегендер өздерінің жарыс жолын бастайды. Ең төменгі деңгейде тосқауылдардың биіктігі шамамен 18 дюймнен 2 футқа дейін (1 метр) басталады.

Жылқы

Кез келген жылқы, егер оған қабілеті болса, толыққанды жарыс спортында жақсы нәтижелер көрсетуі мүмкін. Толыққанды және жартылай толыққанды жылқылар қазіргі уақытта олардың төзімділігі мен атлетикалық қабілеттерінің арқасында спорттың жоғары деңгейлерінде үстемдік танытады. Сонымен қатар, көптеген жылы қанды жылқылар мен жылы қанды-толыққанды жылқылардың будандары да жақсы өнер көрсетеді. Ұлыбританияда ирландтық спорттық жылқылар көп жылдар бойы танымал. Ірі жылқылар басымдыққа ие болғандықтан, ат шаруашылығының қаны бар жануарлар да кездеседі, атап айтқанда, ирландтық ат және Клайдсдейл будандары. Дегенмен, кішкентай жылқылар да табысқа жете алады; мысалы, 2007 жылғы Rolex Kentucky Three Day CCI жарысында үшінші орын алған Теодор О'Коннор – толыққанды, араб және Шетланд понилерінің буданы болған. Жарыс жылқысының сәтті болуы үшін өте жауапкершілігі болуы керек, өйткені кросс-кантри кезеңінде шабандоздарға бағынбайтын жылқы секіру кезінде құлап қалуы мүмкін. Дрессировка кезеңінде жылқы тыныш және икемді болуы керек, ал жазықта жақсы жаттығудан өтуі тиіс. Кросс-кантри үшін жылқы батыл, атлетикалық және (әсіресе жоғары деңгейде) жылдам болуы керек, жақсы жүйрік қадамы мен ұзаққа төзімділігі болуы шарт. Жылқының мінсіз секіру формасына ие болуы міндетті емес, бірақ ол қоршаулардан қауіпсіз өтуі және жақсы секіру потенциалы болуы керек. Секіру потенциалы – жылқының үлкен қоршауларды секіруге бейімділігін сипаттау үшін қолданылатын жалпы термин. Ең жақсы жарыс жылқылары секіру кезінде абай болады, өйткені абайсыз жылқылар соңғы күні стадион қоршауларын бұзуға бейім. Сондай-ақ, жылқының дене құрылысы дұрыс және аяқтары сау болуы керек.

Ат киімдері

Үш кезеңнің әрқайсысында атпен жүруге арналған киімдер әртүрлі болады. Дрессировка және стадиондық секіру бұл салалар үшін дәстүрлі киім талаптарын сақтайды, консервативті киім киюді қажет етеді. Дегенмен, 2017 жылдан бастап АҚШ-тағы төменгі деңгейдегі жарыстарда міншінің киіміне қатысты көбірек еркіндік беріледі. Кросс-кантри киімдері мен жабдықтары қауіпсіздік ережелерін сақтауды баса назарда ұстайды, бірақ олар формальды көрінбейді, көптеген міншілер жеке, көбінесе жарқын түстердегі киімдерді таңдайды. FEI ережелеріне сәйкес, жаяу жүргізушілер өздерінің ат клубының формасын киюге құқылы, ал әскери қызметкерлер мен ұлттық шабыстардың мүшелері дрессировка және стадиондық секіру кезеңдерінде әскери киім киюге міндетті.

Дрессировка

Орта және жоғары деңгейдегі аттегендер әдетте Гран-при дрессажына ұқсас, жоғары шапқын және ақ шалбар киеді, соның ішінде цилиндр және ақ аттеген шалбары. Дегенмен, тіпті ең жоғары деңгейдегі жарыстарда (мысалы, Әлемдік ат спорты ойындары, Олимпиада және CCI****) FEI-дің киім талаптары одан да қатаң емес, тек "аңшылық киім" талап етіледі: ақ көйлек және кез келген түсті галстук; кез келген түсті қолғаптар; ақ, құмды немесе қаймақ шалбар; және кез келген түсті аттеген аяқ киім. Көгілдір және қара пальтолар дәстүрлі стильде болғанымен, аттегендер ақ көйлек және қалқамен немесе, әрі қалай болса солай, шыналы галстукпен салтқа сай қара немесе твидті аңшылық пальто кие алады. Егер аттеген жоғары деңгейдегі жарыстардың дәстүрлі талаптарын сақтағысы келсе, шалбары ақ, құмды немесе қаймақ түсте болуы керек. Қара немесе теңізшілердің шапаны немесе дерби шляпасын киюге болады, бірақ көптеген аттегендер қауіпсіз деп саналатын ат спорты шлемін пайдаланады. Кросс-кантри кезеңінде аттегендерге өздері қалаған киімді киюге рұқсат етіледі. Жеңіл регби немесе поло жейделері ең көп таралған стиль, әдетте галстуксыз немесе шыналы галстуксыз. Жалпы, аттегендер пальто кимейді. Көптеген аттегендер уақытты бақылау үшін секундомерді киеді, осылайша жылдамдықты оңтайлы уақытқа мүмкіндігінше жақын келтіру үшін реттей алады.

Стадионнан секіру

Жарыс жүргізушілер стадиондық секіру кезеңінде шоу-секірушілердің киім талаптарын ұстанады. Дегенмен, FEI ережелері тек "аңшылық киім": кез келген түсті ақ көйлек және галстук; ақ, құмды немесе қаймақ түсті шалбар; және кез келген аяқ киімді талап етеді. Көптеген елдерде ұлттық деңгейдегі жарыстарда, тіпті төменгі деңгейде де, міндетті түрде қорғаныш ат спорты шлемі кию керек, ал қысқа аң аулау пальтосы дәстүрлі болып саналады. Бірақ ауа райы тым ыстық болған жағдайда, техникалық делегаттың шешімімен жакет кию міндетті емес деп есептелуі мүмкін. Егер шлемге арналған қорғағыш жапқыштар қолданылса, олар қара немесе күңгірт көк түсті болуы керек, бірақ кейбіреулері қазір ұлттық түстерді де қосады.

Қатысу және тазалау

Жарыс аттары дрессаж аттары сияқты күтімге ие, аяқтары мен беті (мұрын, жақ, құлақтың шеттері, жалдың орны) ұқыптап кесіледі. Құйрығы көбінесе "төңкеріледі" (түзу сызықпен кесіледі), әдетте, тізе буыны мен төменгі иық буыны арасындағы ұзындықта болады. Сонымен қатар, көптеген жарысшылар аттарының құйрығының қабырғаларын қысқа қылып кесіп, оған әдемі түс береді. Құйрықты тоқу сирек кездеседі, себебі құйрық түбінің екі жағындағы шаштар кесілсе, тоқуға болмайды. Жал шамамен қолға сыятын ұзындыққа дейін тартылады және әдетте дрессаж бен конкур кезеңдерінде тоқылады. Дегенмен, көптеген аттылар оны кросс үшін бос қалдырады, егер қауіпсіздік үшін ұстау қажет болса. Кейбір аттылар артқы жағына төртбұрышты белгілер (әшекейлі үлгілер) салады.

Тақырыбы

Көптеген жорық аттылары секіруге арналған және дрессировкаға арналған екі түрлі жабдыққа ие, себебі әрқайсысы оларды осы мақсатқа сәйкес жағдайға қояды. Дегенмен, төменгі деңгейде ат теміршісі жақсы жабдықталған секіруге арналған жабдықпен үш кезеңнің барлығын да қиындықсыз орындай алады. Жоғары деңгейде ат теміршілері көбінесе кросс-кантри үшін арнайы жасалған жабдыққа ие болады, бұл оларға жартастар мен құлаулар сияқты кедергілерді еңсеруде көбірек еркіндік береді. Дрессировкаға арналған жабдық көбінесе қара түсті болады және ақ шаршы төсемешемен жабдықталады, бұл ресми көрініс береді. Жоғары деңгейлерден басқа, қос баурыны пайдалануға рұқсат етіледі, аттарды тек қана қарапайым баурындармен жүргізуге болады. Қандай баурын пайдалануға болатынына қатысты қатаң ережелер бар, ал ауыр түрлеріне (мысалы, бұралаң баурын) тыйым салынған. Егер қос баурын пайдаланылса, қарапайым кавессон немесе иілгіш мұрындық кию керек. Қарапайым баурынмен ат теміршісі төмендеу, жарқыраған немесе тұмсық мұрындықты да пайдалануға болады, мұнда жарқыраған және қарапайым кавессон ең көп таралған. Дрессировка жарыстарында көкірек қалқандары жиі кездеспесе де, олар кейде қолданылады. Жарыс кезінде мартингальдер, қорғаныш аяқ киімдер, жаттығу құралдары, баурын қорғағыштары, поло орамалары немесе құйрық орамалары сияқты басқа жабдықтарға рұқсат етілмейді. Секіру жарысында ат теміршісі көбінесе төртбұрышты немесе бекітілген ақ төсемешемен секіруге арналған жабдықты пайдаланады. Жабдыққа қатысты ережелер азырақ қатаң, және көптеген баурын түрлеріне және баурын түрлеріне рұқсат етіледі, соның ішінде тұтқалы баурындар, хакаморлар және мұрынның кез келген түрі. Көкірек қалқандары мен ашық алдыңғы аяқ киімдер көбінесе киіледі. Жүгіретін мартингальдерге де рұқсат етіледі, бірақ оларды тосқауылмен бірге пайдалану керек. Тұрақты және ирланд мартингальдеріне рұқсат етілмейді. Кросс-кантри кезеңінде ат теміршісі көбінесе секіру жарысында қолданатын жабдыққа ұқсас жабдықты пайдаланады. Дегенмен, қатты кедергілерге соқтығысқан жағдайда жарақат алудың алдын алу үшін кросс-кантри аяқ киімдері қосымша қорғаныс ретінде қолданылады. Аяқ киім киетін жылқылардың көпшілігі тайғанаудың алдын алу үшін аяқ киімдеріне тікендер орнатады. Жоғары деңгейде ат теміршілері жылқының аяғы ілініп қалған жағдайда жылқының кедергілерден сүрінуіне көмектесу үшін жылқының алдыңғы аяқтарына май немесе сары май жағуға болады. Сондай-ақ, ат теміршілері кросс-кантри жабдықтарын өздерінің түстерімен үйлестіруге бейім. Мысалы, жейделері мен қорғаныш жилеттерімен сәйкес келетін бір түсті төсемеше мен аяқ киімдерін пайдалану.