Кіріспе

АҚШ пен Канаданың баллистикалық зерттеу жобасы, өте үлкен қаруымен әйгілі. Жоғары биіктіктегі зерттеу жобасы – HARP жобасы, АҚШ Қорғаныс министрлігі мен Канаданың Ұлттық қорғаныс министрлігінің бірлескен бастамасы болып табылды. Оның мақсаты – қайта кіру көліктерінің баллистикасын зерттеу және жоғары атмосфералық деректерді жинау. HARP, дәстүрлі ракеталық ұшыру әдістерінен өзгеше, атмосфераға өте жоғары жылдамдықпен снарядтарды ату үшін өте ірі қаруларды пайдаланды. АҚШ Армиясының Баллистикалық зерттеу зертханасы (қазіргі АҚШ Армиясының Ғылыми-зерттеу зертханасы) Юма полигонында пайдаланатын HARP қаруы, қазіргі таңдағы қарудан атылған снарядтың ең жоғары биіктігі бойынша әлемдік рекордты ұстап тұр.

Дайындықтар

HARP жобасы атақты, бірақ даулы баллистикалық инженер, жоғары жылдамдықты қарулар мен қаруды қозғалтқыш жүйелерге маманданған Джеральд Буллдың ойлап тапқан нәрсесі ретінде дүниеге келді. Теория бойынша, сабот оқ атылғанда пайдалы жүкені қорғайды және кейіннен ішіндегі спутник шыққанда түсіп қалады. 1950 жылдардың соңында Булл CARDE-де (қазіргі Defence Research and Development Canada – Valcartier немесе DRDC Valcartier) 76 мм-ге дейінгі қаруларды пайдалана отырып, алдын ала сынақтар жүргізді. Бұл тәжірибелер көп ұзамай АҚШ армиясының Баллистикалық зерттеу зертханасының және АҚШ армиясының армиялық зерттеулер мен даму басқармасының бастығы, генерал-лейтенант Артур Трюдоның назарына ілікті. Сол кезде авиация инженерлеріне атмосфераның жоғарғы қабаттары туралы қосымша ақпарат қажет болды, осылайша жақсырақ реактивтік ұшақтарды жобалай алатын еді. Дегенмен, деректерді жинау үшін ракеталарды ұшыру, әдетте, қымбат және тиімсіз деп есептелді. 1961 жылы Булл CARDE-ден кетіп, Макгилл университеті оны профессор ретінде жұмысқа алды. Университеттің Инженерлік факультетінің деканы Дональд Морделлмен бірлесіп жұмыс істеген Булл ғарыш қаруы жобасын ілгерілетуді жалғастырды және түрлі көздерден қаржы сұрады. Ол Макгилл университетінің басқару кеңесінен 200 000 доллар көлемінде несие алды. Оған Канаданың Қорғаныс өндірісі департаментінен (CDDP) 500 000 доллар грант беруге уәде берілді, бірақ кейіннен бюрократиялық кедергілерге байланысты бас тартты. 1961 жылдың қазан айында Булл Баллистикалық зерттеу зертханасының басшысы Чарльз Мерфимен кездесіп, суперқару жобасын ұсынды және оған зор қолдау көрсетілді. АҚШ армиясы Буллға айтарлықтай қаржылық көмек көрсетті, сондай-ақ екі 16 дюймдік теңіздік зеңбірек, құрлыққа орнату және қосымша оқ-дәрілер, ауыр жұмыс істейтін кран және 750 000 долларлық радиолокациялық жүйе берді. экономикалық жағынан.

Құрылыс

1962 жылы Булл мен Морделл Барбадос аралында (сол кезде әлі британдық колония және Батыс Индия Федерациясының бір бөлігі) Макгилл университетінің ғылыми-зерттеу стансасын HARP-тің 16 дюймдік суперорудиесінің негізгі операциялық базасы ретінде құрды. Орналасқан жерді алғаш Морделл ұсынды, ол экваторға жақын орналасқан ұшыру алаңының, Жердің айналысынан қосымша жылдамдық алып, жобалаушы снарядқа жоғарырақ биіктіктерге жетуге мүмкіндік береді деп сенді. Сонымен қатар, Атлант мұхитына жақындығы қайта кіру кезіндегі снарядтардың қауіпсіз түсуін қамтамасыз етті. HARP Барбадос үкіметінен ынталы қолдау алды, себебі арал мемлекетінің ғарыш зерттеулеріне белсенді қатысатыны күтілді. Барбадостан келген жүздеген адам екі 140 тонналық оқ түтігін жағалаудан, жағадан 2,5 шақырым қашықтықтағы белгіленген орналасқан жерге уақытша салынған теміржол арқылы тасымалдауға жұмылдырылды. Оқтың ішіндегі Мартлет саботамен қоршалған болатын. Бұл өңделген ағаш қаптамасы, оқ түтігінен шыққаннан кейін жанғыш энергияны сіңіріп алып, ауада бөлінетін арнайы конструкциясымен снарядты қорғады. Мартлеттерде атмосфералық деректерді жинау үшін металл жолақтар, химиялық түтін немесе метеорологиялық шарлар, сондай-ақ зымыранның траекториясын бақылауға арналған телеметриялық антенналар да орналастырылған. HARP бағдарламасында қолданылған бірнеше телеметриялық жүйелерді жобалады. Осы Мартлет зымырандарын ұшыру әрқашан үлкен жарылысқа ұласты, ол жақын жердегі үйлерді дірілдетіп, кейбір аймақтарда жарықтар пайда болды. Барбадос үкіметі үй иелерінің зиян өтемі туралы талаптарын қабылдаудан бас тартқандықтан, HARP Барбадос халқының арасында жинақылыққа ие болды. HARP-тан алынған жаңа нәтижелер АҚШ армиясын жобаның жылдық қаржыландыруын жылына 250 000 доллардан 1,5 миллион долларға дейін арттыруға көндірді. 1964 жылдың наурыз айында Канаданың Қорғаныс өндірісі департаменті (DDP) HARP бағдарламасын бірлесіп қаржыландыруға келісім берді. 1964 жылдың қыркүйегінде BRL-дің 5 дюймдік зеңбірекпен жасаған тәжірибелеріне сүйене отырып, 16 дюймдік зеңбірекке он калибрлік кеңейтім қосылды. Алайда, сынақ ұшулары кезінде жылдамдық пен биіктік артқанмен, он бірінші оқ атылғаннан кейін желтоқсанда кеңейтім сәтсіз аяқталды. 1965 жылы 16 дюймдік зеңбірекке сәтті кеңейтім жасалды, зеңбірек орналасқан шұңқырды жабдықтардың үлкен көлеміне бейімдеу арқылы. Кеңейтім зеңбірек ұзындығын шамамен екі есеге, 120 футқа дейін ұлғайтып, салмағы 200 тоннаға жуық болды, бұл 16 дюймдік Барбадос зеңбірегін сол кездегі әлемдегі ең ірі операциялық артиллериялық құралға айналдырды. 1965 жылдың соңына қарай HARP жобасы ионосфераға 80 км-ден астам биіктікке жүзден астам зымыран атқан. 1966 жылға қарай HARP бағдарламасы АҚШ және Канадада бірнеше түрлі ұшыру алаңдарын құрды, соның ішінде Квебек штатындағы Highwater Range-тегі екінші 16 дюймдік HARP зеңбірегі және Аризона штатындағы Yuma Proving Ground-тегі үшінші 16 дюймдік HARP зеңбірегі.

Ашық сулар жотасы

Highwater Range-те 16 дюймдік HARP қаруы 1964 жылы Макгилл университеті жанында Барбадостағы ұшыру орнына дейін бар жолды жүрмей HARP қаруы бойынша ұшу сынақтары мен басқа да жалпы зерттеулер жүргізу үшін құрылды. Highwater 16 дюймдік пулемет тек көлденең сынақ ұшуларына қабілетті және 10 градустан жоғары көтерілмейтін болса да, ол жиі жаңа және тәжірибелік ұшыру құралдары мен пулемет жүйелерін сынақтан өткізу үшін екі пулемет жүктемесімен және еркін ұшу кезінде пайдаланылды. Highwater 16 дюймдік пулемет негізінен ракетаның саботының құрылымдық тұтастығын тексеру, зарядты әзірлеу, ракетаның дәнділік сынақтарын, сондай-ақ пулемет ішінде және түйіршіктің шығысы кезінде көлік құралының жұмысын тексеру үшін пайдаланылды. 1965 жылы Highwater 16 дюймдік пулеметінің ұзындығы 176 футқа дейін ұзартылды, бұл әлемдегі ең ұзын үлкен калибрлі артиллерия құралы үшін рекордты құрады. +1966 жылы Yuma 16 дюймдік HARP қаруының сынақ нәтижелері
Масса (фунт) Оралым жылдамдығы (фут/с) Апогей (килофут) Апогей (километр)
Маусым 7001 (W) 7003360 Жол жоқ Жол жоқ
Маусым 8002 (W) 8003190 Жол жоқ Жол жоқ
Маусым 13003 (W) 6604810 Жол жоқ Жол жоқ
Маусым 13004 7605930 415126.5
Маусым 13005 7805810 398121.3
Маусым 14006 7806060 400121.92
Маусым 14007 8006270 Зақымдалған Зақымдалған
Маусым 15008 7605630 375114.3
Маусым 15009 7805850 410125
Қазан 25010 10955250 31094.5
Қазан 26011 12255950 410125
Қазан 26012 9206800 540164.6
Қазан 27013 (L) 9007100 Жол жоқ Жол жоқ
Қазан 27014 12755900 415126.5
Қазан 27015 9206780 535163
Қазан 27016 9507040 Зақымдалған Зақымдалған
Қараша 16017 12905900 396120.7
Қараша 16018 12925900 395120.4
Қараша 16019 12965850 415126.5
Қараша 17020 12965950 415126.5
Қараша 17021 1290 NA Зақымдалған Зақымдалған
Қараша 18022 12635900 400122
Қараша 18023 12635850 410125
Қараша 18024 9226650 510155.5
Қараша 18025 8806400 490150.3
Қараша 19026 9106650 530131
Қараша 19027 12705850 400122
Қараша 19028 9607000 590180
Қараша 19029 1270 NA Зақымдалған Зақымдалған
Қараша 19030 9606350 480146.3
Қараша 19031 12705650 367112
Қараша 19032 12705650 370113
Қараша 19033 8806750 550167.6

Мартлет оқ-дәрілері

HARP жобасы барысында бірнеше сынақ снарядтарының түрлері атылды немесе жасалды: Бұл снарядтар Барбадос аралында сынақтан өтті, ал кейбіреулерін АҚШ Армиясының Баллистикалық зерттеулер зертханасы атты.

Марлет 3Б

Martlet 3B, Martlet 3A-ға ұқсас болды, бірақ болаттан жасалған қаптамаларды қолданып, 3A моделінің басқа да мәселелерін шешуге тырысты. Қаптамалар сақталды, бірақ жанар май сәтсіз болды. Бұл кейінгі зымырандар үшін жанар май қуысын сұйықтықпен толтыру арқылы шешілді, бірақ 3B моделінің әзірлеуі аяқталғаннан кейін ғана.