Кіріспе

Спенсер әулетінің ағылшын дворяны және саясаткері Роберт Спенсер, Сандерлендтің 2-графы (5 қыркүйек 1641 – 28 қыркүйек 1702) – Спенсер әулетінің ағылшын дворяны және саясаткері. Ол қабілетті және дарынды мемлекет қайраткері болғанымен, өткір мінезі мен абсолюттік монархияға сенімі оған көптеген жауларды тудырды. 1688 жылы Англиядан қашуға мәжбүр болды, бірақ кейіннен сол жылғы Даңқты революциядан кейін жаңа үкіметте өзін бекітті. Содан кейін ол тәждің кеңесшісі ретінде мүддесін ойламады, қызмет те, жақсылық та іздемеді. Ол ешқандай партияға адал болған жоқ, бірақ өз елінің мүддесіне, өзінің түсінігінде, адал болды. Реставрация кезеңінің салғырт стандарттарына сәйкес, оның жеке өмірі айқай-шудан ерекше таза болды, бұл оған революциядан кейінгі жайлы мемлекетте жақсы қарым-қатынасқа ие болуға көмектесті.

Ерте өмір

Роберт Спенсер 1641 жылы Парижде дүниеге келді. Оның әкесі Генри Спенсер, Сандерлендтің 1-ші графы, Ньюбери шайқасының біріншісінде қаза тапты, ал анасы – Роберт Сиднидің қызы, Лестердің 2-ші графы, леди Дороти Сидни. Үш жасында ол әкесінің лауазымдарына ие болып, Вормлейтон бароны және Сандерленд графы атанды. Леди Сандерленд әкесі қайтыс болғаннан кейін оның білімін тәрбиеледі, бірінші кезде доктор Томас Пирс деген кальвинист ұстазын шақырды, содан кейін оны Оксфордтағы Крайст-Черч колледжіне жіберді. Оқуын бітірген соң ол ағылшын армиясына қосылып, Принц Руперттің атты полкінде капитан шеніне дейін көтерілді. 1665 жылдың 10 маусымында леди Энн Дигбиге үйленді. Ол Бристольдің 2-ші графының қызы болды және 1715 жылы қайтыс болды. Сандерленд содан кейін Мадридте (1671–1672), Парижде (1672–1673) және Біріккен провинцияларда (1673) елші болып табысқанда, бірінен соң бірі қызмет етті. 1673 жылдан 1679 жылға дейін ол Бедчэмбердің джентльмені болды, содан кейін ол құпия кеңесші болып тағайындалды және 1679 жылы Солтүстік департаментінің мемлекеттік хатшысы болып тағайындалды. Осымен қатар, ол Париждегі Төтенше елші болып қызмет етті. Оның саяси шеберлігі мен белсенді мінезі оны жылдам дамып келе жатқан адам ретінде көрсетті: тіпті оны ұнатпаған епископ Бернет оның мемлекеттік іс-қағаздарын және оның "жылдам және дайын түсінігін, сондай-ақ істерді жылдам шешу қабілетін" мақтады. Кейбіреулер оны жалақы алу үшін, яғни оның зәулім өмір салтын ұстап тұру үшін ғана лауазым іздеп, оған жабысқанын айыптады. Басқа жағынан, өмірі кінәсіз болғанына қарамастан, ол құмар ойындарға бейімділігімен және өнерге деген құштарлығымен көзге түсті. Ол картиналарды жинаушы болды және Альторпқа кеңейтілген өзгерістер енгізді, бірақ жеке өмірі қарапайым болды және ол жеке басында үнемді болды.

Карл II мен Джеймс II тұсындағы мансап

Сандерлендтің жарияланған мақсаты Англияның Еуропалық қауымдастықтағы беделін арттыру және француз билігінің қарсыластарымен дипломатиялық байланыстарын нығайту болатын. 1679 жылдан 1681 жылға дейін Францияға қарсы одақ құруға тырысты, бірақ 1680 жылы Испаниямен жасалған келісімнен басқа ештеңе нәтиже бермеді. Сандерлендтің Людовик XIV-тің елшісі болған Пол Барилонмен (1677 жылдан 1688 жылға дейін) қарым-қатынасы тартымсыз және шиеленіскен еді. 1685 жылы Монмут көтерілісіне қарсы Людовик Джеймске ешқандай көмек көрсетпеген кезде Сандерленд Барилонға тікелей айтты: "Сіздің патшаңыздың мен түсінбейтін жоспарлары болуы мүмкін, бірақ мен оның бәрін дұрыс түсінбеушілік деп түсіндіріп, жағдайды түзететініне үміттенемін". Барилон өзінің патшасының мақсаты "Еуропаның бейбітшілігі" екенін айтқанда, Сандерленд Еуропадағы барлығының бір уақытта бейбітшілік қаламайтынын мәлімдеді: "Менің ойымша, бұл бір жақ немесе екінші жақ бұзуға лайықты себеп тапқанша сақталады". Барилонның тым көп ықпалға ие болуына жол бермеу үшін Сандерленд Англия-Голландия келісімін тоқтатып, елшінің мақтанышпен жазған құпия хатын қолға алып, жариялады. Шарль II болжамды түрде ашуланды, ал Барилонға уақытша түрде сарайға кіруге тыйым салынды. Сандерлендтің айтуынша, егер Барилон осылай әрекет етсе, "оны үйіне қайтару әділ болар еді". Лорд Сандерленд 1681 жылға дейін Лорд Шрусберидің кәмелетке толмаған кезінде Стаффордширдің лорд-лейтенанті қызметін атқарды. Сол жылы Йорк герцогының таққа отыруына қарсы болғандықтан Шарль II оны қызметтен босатып жіберді. Бірақ Сандерленд тез арада корольдің сенімін қайтарды (корольдің басты сүйіктісі, Портсмут герцогинясы арқылы). 1682 және 1688 жылдар аралығында ол Оңтүстік департаментінің мемлекеттік хатшысы, Уорикширдің лорд-лейтенанті және Кеңестің лорд-президенті болып қызмет етті; 1687 жылы француз протестанттарының Вирджиния штатының Принс-Уильям округіндегі Бренттаун (Брентон) аймағына қоныстануын ынталандыру үшін діни еркіндік туралы корольдік жарлыққа қол қойды. Сол жылы ол сырттай ғана католик дінін қабылдады, тек патшаға ұнау үшін. Кейін сол жылы ол "Жартер" орденінің рыцары атанды. Алайда, Модена королевасы Марияның сенімін сезінгенімен, ол жақында таққа отырған Джеймстің билігінде ыңғайсыздық сезіне бастады: жеті епископтың сотында куәлік берген кезде жұртшылықтың оған көрсеткен жаугершілігі оны қатты шаршатып жіберді. Джеймсті өзінің сүйіктісі, Дорчестер графинясы Кэтрин Седлиді тастап кетуге шақырғанда, Джеймс Сандерлендтің өзінің мойындаушысы екенін білмегенін айтты және оған болашақта өз ісіне араласпауды бұйырды. Сандерлендтің танымалдылығы қазірге дейін төмендеді: Бернет Джеймстің оны жұмыстан шығармауы "барлық адамзат үшін таңғажайып" екенін жазды. Ол 1688 жылдың қазан айында "Сізге кешірім берілді, бұл сізге пайда келтірсін. Келесі патшаңызға маған қарағанда адал боласыз деп үміттенемін" деген сөздермен жұмыстан босатылды.

Уильям III тұсындағы мансап

Сандерленд Голландияның Роттердам қаласына жасырын қашып, біраз уақыт жасырын өмір сүрді. Голландия билігі оны ресми түрде тұтқындап, дереу босатты. Оранж принціне қызмет етуді ұсынғаннан кейін ол Утрехтке көшті, онда Англиядағы дүрбелең кезінде Уильям III және Мэри II таққа отырғанда тыныш күйінде болды. Кейін ол әйгілі ағылшын мемлекет қайраткері сэр Джон Черчилльге хат жазып, "мен сияқты жағдайдағы адамға жағдайды жеңілдетуді" өтінді. Оның әдепсіздігі мен шаршағына қарамастан, Сандерленд ұзаққа созылатын достық қарым-қатынас құруға таңғажайып қабілетіне ие болды, ал оның достары, Джон Эвелин мен Томас Тенисон сияқтылар, жаңа үкіметке ықпал етті. Оның қарындасы Дороти Уильям III-нің алғашқы жылдарындағы маңызды кеңесшісі болған Джордж Савильге, Галифакс маркизіне үйленді. Олар Сандерлендпен тығыз қарым-қатынаста болмаса да, Галифакс отбасылық байланысқа орай Сандерленд үшін жақтау сөздерін айтуға міндетті болды. Бастапқыда Уильям III Сандерлендті 1690 жылғы 23 мамырдағы өтемақы заңынан алып тастады, бірақ ол келесі жылы елге оралуға рұқсат алды. Сонымен қатар, ол Джеймстің 1692 жылғы кешірім хатынан да шығарылды. Отанына оралғаннан кейін Сандерленд 1691 жылғы сәуірде Англия шіркеуіне қайта оралып, антын берді және Лордтар палатасында тыныш отыра бастады. Мамыр айында Уильям Нортгемптонширдегі Альторптағы үйіне барып, мемлекеттік мәселелерді талқылады. Келесі жылдары король оған жиі келіп, сенім білдірді, бірақ Сандерленд 1693 жылдың қыркүйегіне дейін толыққанды қоғамдық өмірге қатысуға батыл болмады, ол қалада үй сатып алғанда. Ол корольге барлық министрлерін бір саяси партиядан таңдауға жиі кеңес берді және ақырында Уильям мен оның қарындасы, кейіннен королева Аннаның арасын жарастырды. Ол Уильямға үкіметінде тек Уигтерді ғана қабылдауға ықпал еткен маңызды кеңесші болды. Уильям ешқашан кекшіл болған жоқ, ол Сандерлендтің Джеймске көрсеткен бұрынғы қызметінен алаңдамады, өйткені Джеймс Сандерлендті ешқашан кешірмейтін жалғыз адам екенін анық көрсеткен, бірақ ол құлаған корольге күмәнді ұсыныстар жасаған. Уильямның көптеген қызметшілері оған бір кезде сатқындық жасаған, ал ол Сандерлендтің ашықтығы мен жағымсыз шындықтарды айта білуі үшін бағалады. Кейбіреулер Сандерлендтің әдепсіздігі корольға ұнайды деп болжайды, өйткені ол жағымпаздықтан жиренді және өзі де әдепсіз бола алатын. Бірде Уильям Уигтер оны торилерге қарағанда жақсы көретінін, ал торилер монархияға адалрақ екенін айтқанда, Сандерленд ақылмен: "бірақ сіз олардың монархы емес екенін ескеруіңіз керек" деді. Ол тіпті корольге хат жазып, егер министрлер оның қызметіне лайық болмаса, жақсы адамдарды таңдамағаны үшін өзі кінәлі екенін айтты. Мұндай әдеттен тыс әдепсіздік Сандерлендке көптеген жауларды жасады: епископ Бернет "оның қиялы мен құмарлығы тым күшті болды, адамдар мен нәрселер туралы еркін сөйлейтін, өзіне ұқсамайтын адамдарды сыйламауынан көптеген жауларын жасады" деп жазды. Оның үш түрлі монархтың қалауларына бейімделу қабілеті жақсылық емес, кемшілік деп есептелді: Бернеттің айтуынша, "осының нәтижесінде ол көп нәрседен айырылды, тіпті оның қабілетін бағалағандар да оның адалдығына сенбеді". Жеке өмірі кінәсіз болғанымен, Сандерленд 1697-98 жылдары қызы Элизабеттің күйеуі, жетекші якобит Лорд Кланкартидің Лондон мұнарасынан қашуына байланысты дауға ұшырады. Неке Сандерленд пен Кланкартидің ағасы Джастин Маккарти, виконт Маунткашель арасында, жас қалыңдық он үш жаста, күйеуі үш жаста ғана болған кезде ұйымдастырылған; бұл Сандерлендтің беделіне үлкен нұқсан келтірген апатқа айналды. Кланкарти қашып, 1684 жылдан бері көрмеген Элизабетті тауып, оны некелерін аяқтауға көндірді. Қызметшілер оның ағасы Чарльзға хабарлап, ол Кланкартиді тұтқындатты. Бұл оқиға Сандерлендті қатты ұялтып, корольды ләззаттандырды, ол құрғақ күлкімен "ешкім оған Кланкартиден басқа ештеңе туралы сөйлескісі келмейтінін" айтты. Ол оларға Германияға көшіп кетуге рұқсат берді, онда олар Альтона, Гамбург қалаларында қоныстанды және өмірін аяқтады. Элизабет ата-анасы мен ағасын қайтадан көрмеді. Сандерленд 1697 жылы сәуірде үйдің лорд-камерлері болды және қысқа уақытқа Лорд-Сот қызметін атқарды, бірақ "оған қараған жалпы күдік оны қорқытты". Сол кезде ол алпыс жасқа жуықтап, сол кезде бұл өте құрметті жас болды, сонымен қатар денсаулығы нашарлап бара жатқан еді. Ол 1697 жылдың желтоқсанында қоғамдық өмірден толығымен шеттеді. Сандерленд 1702 жылы қайтыс болды. Ол Альторпта біраз уақыт бойы уединен өмір сүрді, ал оның жалғыз баласы Чарльз оның лауазымдары мен құрметтерін мұрагерлік етті.

Отбасы

Ол 1665 жылғы 9 маусымда Джордж Дигбидің қызы Энн Дигбиге үйленді. Бастапқыда қиындықтар болғанмен, Сандерленд түсініксіз себептермен келісімді бұзғаннан кейін, неке өте бақытты болды: Леди Сандерлендтің көптеген жақын достары болды деген әңгіме тарады, бірақ мұны қолдайтын аз ғана дәлел бар, ал Сандерленд күмәнді саяси ұстанымдарына қарамастан, адал күйеуі мен әкесі болды. Олардың кем дегенде бес баласы болды. Роберт Спенсер (1666–1688). Энн Спенсер (1667–1690), Джеймс Дугласқа, 4-ші Гамильтон герцогына тұрмысқа шықты. Изабелла Спенсер (1668–1684). Элизабет Спенсер (1671–1704), Доно Маккартиге, Кланкартидің 4-ші графына үйленді. Чарльз Спенсер (шамамен 1674–1722), Сандерлендтің 3-ші графы болды. Леди Сандерлендтің хатында "жеті баламның екеуі тірі" деп айтқанынан, олардың тағы екі немесе одан да көп баласы болған, бірақ олар ерте қайтыс болған деп есептеледі.