Честер-ле-Стрит: Тарихы мен географиясы

Кіріспе

Дарем графтығындағы қала, Англия.

Честер-ле-Стрит ( /ˈtʃɛstər lɪ strɪt/) – Англияның Дарем графтығындағы Дарем ауданындағы базар қаласы. Ол Дарем қаласынан солтүстікке қарай шамамен 6 миль (10 км) қашықтықта және Ньюкасл-апон-Тайнға жақын орналасқан. Қала ішінде сейсенбі, жұма және сенбі күндері базарлар өткізіледі. 2011 жылғы халық санауы бойынша, қаланың халқы 24 227 адамды құрады. Қаланың тарихы көне заманға дейін жетеді; жазбаларда Конкангис деп аталған римдік бекініс туралы мәліметтер бар. Римдік бекінісі – қала атының «Честер» бөлігін (латынша castra сөзінен) құрайды, ал «Стрит» атауы қаладан солтүстік-оңтүстік бағытында өткен, қазір Фронт-Стрит деп аталатын тас жолды білдіреді. Сент-Мария және Сент-Кутберт шіркеуі – англосаксондық Сент-Кутберттің денесінің 112 жыл бойы Дарем соборына көшірілмей тұрған жері, сонымен қатар алғашқы Евангелиелердің ағылшын тіліне аударылған орны. Олдред Линдисфарн Евангелиелерінің қатары арасында көне ағылшын тілінде түсіндірмелер жазған.

Топонимика

Римдіктер Конкангис немесе Конкагиум деп аталатын бекініс салды, ол бұл аймақтың түпнұсқа кельт атауының латыншаға аударылған нұсқасы еді, сонымен қатар қаладан өтетін су жолына, Конг Бёрнге де осы атау берілді. Нақты атауы белгісіз, себебі ол римдік жазбаларда кездеспейді, бірақ қазіргі кезде Конкангис аты жиірек айтылады. "Жылқышылар мекені" деген мағына берілгенімен, ғалымдар бұл атаудың мағынасын анықсыз деп санайды. Ескі ағылшын тіліндегі атаулардың арасында Cuneceastra және Conceastre бар, олардың алғашқы екі буыны римдік атаудан алынған, ал соңына көне ағылшын тіліндегі ceaster сөзі – "римдік бекінісі" қосылған. 1749 жылғы Универсалды этимологиялық ағылшын сөздігінде бұл қала Честер-апон-стрит деп көрсетілген (және "Дурхэм епископтығындағы ауыл" деп сипатталған). Кейіннен бұл атау қазіргі түріне дейін қысқартылған.

Қаланың өмірбаяны

Қала маңында Темір дәуірінде Wear өзенінің қолданылғаны туралы дәлелдер бар, бірақ Честер-ле-Стрит тарихы Конкангис римдік бекінісімен басталады. Бұл бекініс Римдік жолмен, қазіргі Фронт-стрит деп аталатын Кейд жолының жанында, шамамен 100 жылы салынды және 410 жылы римдіктер Британиядан кеткенге дейін пайдаланылды. Сол кезде Wear өзені кем дегенде Конкангиске дейін кеме жүзуге қолайлы болды және ондағы гарнизонға азық-түлікпен қамтамасыз етуге мүмкіндік берді. Римдіктер кеткеннен кейін, 883 жылға дейін онда кімдер өмір сүргені туралы жазба қалмаған (жарақат алған әскерилердің кейбіреулерінің мәжбүрлігімен қалғандарын қоспағанда). Сол жылы, жеті жыл бұрын Линдсфарннан қуылған монахтар тобы, Сент-Кутбертқа арналған ағаштан жасалған ғибадатхана мен шіркеу салып, оның денесін алып келді. Олардың болған кезінде қала солтүстік-шығыстың көп бөлігі үшін христиандықтың орталығына айналды, өйткені ол Линдсфарн епископының ордасы болды, ал шіркеу соборға айналды. Монахтар өздерімен бірге әкелген Линдсфарн Евангелиясын ағылшын тіліне аударды. Олар 112 жыл тұрды, содан кейін 995 жылы Дурхамдағы қауіпсіз және тұрақты орынға көшіп кетті. Бұл атау Рим-католик шіркеуінің Конкасестр титулдық орыны ретінде қайта жаңғыртылды. Шіркеу 1054 жылы тастан қайта салынды және епископтығын жоғалтса да, белгілі бір дәрежеде байлығы мен ықпалын сақтап қалды. 1080 жылы қаладағы көптеген лашықтар өртеліп, алғашқы билеуші епископ Уолкердің өліміне кек ретін көрсету үшін көптеген адамдар ағылшын жұртының қолынан қаза тапты. Нормандардың салған бұл қиратудан кейін аймақ 1086 жылғы Domesday Book-қа енбеді, жазуға көбірек нәрсе қалмады және аймақ сол кезде Дурхамнан принц-епископтар басқарды, сондықтан Лондон үшін қызығушылық тудырмады. Кейд жолы қолданыстан шықпады, бірақ кейіннен Ұлы Солтүстік жолы болған, Лондоннан және оңтүстіктен Ньюкасл мен Эдинбургке дейінгі басты жолдың астында жасырылды. Қаланың жолдағы орналасуы оның дамуында маңызды рөл атқарды, сондай-ақ оның атына да әсер етті, өйткені саяхат саудасына қызмет көрсету үшін қонақ үйлер пайда болды: саяхат көбінесе бірнеше күнге созылатын сапарларда жолаушылар мен жылқылар демалуға мұқтаж болды. Бұл сауда 19-ғасырдың басында, теміржол пайда болғанға дейін өркендеді. Қала A167 жолы қаланың айналасынан өткен кезде айналып өтті, кейіннен оны жылдам A1(M) жолы алмастырды. Көмір өнеркәсібі де қалаға өз ізін қалдырды. 17-ғасырдың соңынан бастап аймақта көмірдің өндірісі арта түсті. Кен өндіру өзендердің маңында шоғырланды, теңіз арқылы елдің басқа бөліктеріне тасымалдау үшін, ал Честер-ле-Стрит Wear өзенімен қазылған және тасымалданған көмірдің орталығы болды, сондықтан көмірмен байланысты байланыс пен сауданың орталығы болды. Сонымен қатар, кен орындарының өсуі мен кеншілердің келуі жергілікті бизнесті қолдады, көптеген қонақ үйлер ғана емес, жаңа дүкендер мен қызметтер де пайда болды, олар өздері жұмыс істеуге көбірек адамдарды тартты. Бұл адамдар кейін қалада құрылған жаңа өнеркәсіптерде жұмыс істеді, олардың жақсы байланысы мен шикізатқа қол жетімділігін пайдаланды. Қала тарихындағы ең қайғылы оқиғалардың бірі және Солтүстік-Шығыс Англиядағы көмір өнеркәсібі 1811/12 жылдың қысында шахташылардың ереуілі кезінде болды. Дурхам соборының деканы мен тарауына тиесілі кен орындары ереуілге ұшырап, қала тұрғындарына көп қиындық туғызды. 1812 жылы 1 қаңтарда, Жаңа жыл күні, Дурхам епискобы Шут Баррингтон Дурхам қамалынан әскерлер жасағын жіберіп, жұмысты қайта бастауға мәжбүрледі, ереуіл бұзылды. Баррингтонның бұл ерекше әрекеті Вестминстердегі ұлттық үкіметтің қысымына байланысты болды деп есептеледі, олар ереуіл Наполеон соғыстарына қажетті қару-жарақтардың өндірісіне әсер ететініне алаңдады. 1936 жылы 5 қазан күні кешке Джарроу маршы бірінші күндік серуеннен кейін қала орталығында тоқтады. Олар келесі күні жолға шығар алдында шіркеу залында түндерін өткізді.

There is evidence of Iron Age use of the River Wear near the town, but the history of Chester le Street starts with the Roman fort of Concangis. This was built alongside the Roman road Cade's Road (now Front Street) and close to the River Wear, around 100 A. D., and was occupied until the Romans left Britain in 410 A. D. At the time, the Wear was navigable to at least Concangis and may also have provided food for the garrisons stationed there. After the Romans left, there is no record of who lived there (apart from some wounded soldiers from wars who had to live there), until 883 when a group of monks, driven out of Lindisfarne seven years earlier, stopped there to build a wooden shrine and church to St Cuthbert, whose body they had borne with them. While they were there, the town was the centre of Christianity for much of the north east because it was the seat of the Bishop of Lindisfarne, making the church a cathedral. There the monks translated into English the Lindisfarne Gospels, which they had brought with them. They stayed for 112 years, leaving in 995 for the safer and more permanent home at Durham. The title has been revived as the Roman Catholic titular see of Cuncacestre. The church was rebuilt in stone in 1054 and, despite the loss of its bishopric, seems to have retained a degree of wealth and influence. In 1080, most of the huts in the town were burned and many people killed in retaliation for the death of Walcher, the first prince bishop, at the hands of an English mob. After this devastation wrought by the Normans the region was left out of the Domesday Book of 1086; there was little left to record and the region was by then being run from Durham by the prince bishops, so held little interest for London. Cade's Road did not fall out of use but was hidden beneath later roads which became the Great North Road, the main route from London and the south to Newcastle and Edinburgh. The town's location on the road played a significant role in its development, as well as its name, as inns sprang up to cater for the travelling trade: both riders and horses needed to rest on journeys usually taking days to complete. This trade reached a peak in the early 19th century as more and more people and new mail services were carried by stagecoach, before falling off with the coming of the railways. The town was bypassed when the A167 was routed around the town and this was later supplanted by the faster A1(M). The coal industry also left its mark on the town. From the late 17th century onwards, coal was dug in increasing quantities in the region. Mining was centred around the rivers, for transportation by sea to other parts of the country, and Chester le Street was at the centre of the coal being dug and shipped away down the Wear, so a centre of coal related communication and commerce. At the same time, the growth of the mines and the influx of miners supported local businesses, not just the many inns but new shops and services, themselves bringing in more people to work in them. These people would later work in new industries established in the town to take advantage of its good communications and access to raw materials. One of the most tragic episodes in the town's history and that of the coal industry in NE England occurred during a miners' strike during the winter of 1811/12. Collieries owned by the Dean and Chapter of Durham Cathedral were brought to a standstill by the strike, causing much hardship amongst the people of the town. The strike was broken on New Year's Day, 1 January 1812, when the Bishop of Durham, Shute Barrington, sent a detachment of troops from Durham Castle to force a return to work. It is thought that this uncharacteristic act by Barrington was due to pressure from the national government in Westminster who were concerned that the strike was affecting industrial output of essential armaments for the Napoleonic Wars. On the evening of 5 October 1936, the Jarrow Marchers stopped at the town centre after their first day's walk. The church hall was used to house them before they continued onward the following day.

Басқару

1894 жылдан 2009 жылға дейін жергілікті әкімшілік аудандары қаладан басқарылды. 1894 жылдан 1974 жылға дейін қала және маңындағы ауылдарды қамтитын ауылдық округ болды. 1909 жылы ішкі ауылдық округ қалалық округке трансформацияланды, ол сол кездегі қала аумағын қамтыды. 1974 жылға қарай қала қалалық округ шегінен тысқары кеңейді, сол жылғы реформалар барысында қалалық және ауылдық округтер, сондай-ақ басқа да аймақтар қалалық емес округ құрады. 2009 жылғы реформалар кезінде ол таратылды, ал қалалық емес округ біртұтас әкімдікке айналды.

Климат

Қаланың климаты қоңыл, жауын-шашын мөлшері Ұлыбританиямен салыстырғанда орташа көрсеткіштен төмен. Дегенмен, кейде су тасқыны болады. Қаланың шығысында Риверсайд крикет алаңы мен Риверсайд паркі орналасқан. Олар Уэр өзенінің тасқын алабында салынған, сондықтан өзен арнасынан асып кеткенде жиі суға кетеді. Қала орталығы кейде кенеттен су басу қаупіне тап болады, әдетте қала мен айналасындағы аймақтардағы аса күшті жаңбырдан кейін, егер жаңбыр Конг Берн су жүйгіштің қабылдауынан жылдам түсіп қалса. Су тасқыны Фронт-стриттің ең төменгі бөлігінде, Конг Берн көше астынан өтетін жерде пайда болады, бұл жер 1932 жылы бетонмен жабылған.

Көрнекті орындар

Джон Лиланд 1530 жылдары Честер-ле-стритті "көптеген төменгі ғимараттармен бір негізгі көше" деп сипаттады, осы пікірді Дэниел Дефо да қолдады.

Честер Берн виадугы

Қала орталығының солтүстік-батысындағы виадук 1868 жылы Солтүстік-Шығыс темір жолы үшін салынды, бұл Ньюкасл мен Дурхам қалалары арасындағы тікелей жолмен пойыздың жоғары жылдамдықпен қатынауын қамтамасыз етті. Оның ұзындығы 230 метрден астам, 11 аркасы бар, қазіргі таңда ол жол және супермаркеттік тұрақ үстінен өтеді, сонымен қатар ІІ санаттағы ескерткіш ретінде тіркелген.

Ламли қамалы

Ламли қамалы 1389 жылы салынған. Ол Уэр өзенінің шығыс жағасында орналасқан және қала мен Риверсайд саябағына көрініс береді.

"Квинс Хед" қонақ үйі

Queens Head қонақ үйі Фронт-стриттің орталық бөлігінде орналасқан. Ол 250 жылдан астам бұрын салынған, сол кезде Фронт-стрит Эдинбург пен Ньюкаслдан Лондонға және Англияның оңтүстігіне қарайтын басты жолдың бір бөлігі болған. ІІ санаттағы ескерткіш болып табылатын бұл ғимарат көшеден шалқап тұр және қала орталығындағы ең ірі ғимараттардың бірі саналады.

Пошта кеңсесі

137 Front Street мекенжайындағы Chester le Street пошта кеңсесі арт-деко стилінде салынған және Relton Terrace мен Ivanhoe Terrace бұрышында орналасқан кішірек ғимараттың орнына салынды. Ол 1936 жылы ашылды және Эдуард VIII патшаның қысқа ғана билігінде қолданылған корольдық таңбаны көрсететін сирек пошта кеңселердің бірі болып ерекшеленеді.

Сент-Мария және Сент-Кутберт шіркеуі

Сент-Мария және Сент-Кутберт шіркеуінде сирек кездесетін, елдегі ең жақсы сақталған зәкірлердің бірі табылады. Ол анкорит үшін, яғни, шөлгеушіліктің ең қатаң түрі үшін салынған. Оның қабырғамен қоршалған ұясында құрбандық алтарын бақылауға арналған тар саңылау және тамақ беруге арналған тесік болған, ал сыртында ол жердегі адам қайтыс болғанда ашық қабір болған. 1383 жылдан шамамен 1538 жылға дейін алты анкорит осы жерде тұрған, қазір бұл орын Анкер үйі деп аталатын мұражай. Солтүстік қанатында Ламли әулетінің мүсіндері орналасқан, олардың ішінде тек бесеуі ғана түпнұсқа, шамамен 1590 жылы жиналған. Сэр Саймон Дженкинс өзінің «Англияның мың ең үздік шіркеуі» атты кітабында жазғандай, кейбір мүсіндер Агинкур шайқасының госпиталіне ұқсас етіп кесілген. Бұл және Ламли қамалы – Честер-ле-Стриттегі I санаттағы ең маңызды ғимараттар.

Бетел Біріккен реформация шіркеуі

Лоу-Чардағы шағын Біріккен реформаттық шіркеуі 1814 жылы Бетел қауымдық шіркеуі ретінде салынған және 1860 жылы қайта жаңартылған. Ол әлі де пайдаланылуда және II санаттағы ескерткіш болып табылады.

Крикет

Риверсайд алаңы, демеушілік атымен Сит Юник Риверсайд деп белгіленеді, 1992 жылы бірінші сыныпты округке кірген Дарем округі крикет клубының үйі. 1999 жылдан бері алаңда көптеген халықаралық ойындар өткізіліп келеді, көбінесе Англия крикет командасының қатысуымен. 1999 жылғы Крикет әлем чемпионатында екі, ал 2019 жылғы Крикет әлем чемпионатында үш ойын өткізілді. Қаланың өз крикет клубы да бар – Ропери Лейн алаңында орналасқан Честер-ле-Стрит крикет клубы. Олар қазіргі уақытта Солтүстік-Шығыс Премьер лигасының чемпиондары, 2009 жылы ұлттық ECB 45 овер турнирін жеңіп алды және 2009 жылы ұлттық 20/20 клубтық чемпионаттың жартылай финалына өтті.

Қайықтану

Честер ле Стрит әуесқой есу клубы Риверсайд крикет алаңының жанында, Уэр өзенінде орналасқан және 100 жылдан астам уақыттан бері сол жерде. Жаз айларында клуб көбінесе өзенде жұмыс істейді, ал қыс айларында кешкі уақытта жабық жаттығуларға көшеді және демалыс күндері өзенді пайдаланады. Клубтың 160-тан астам мүшесі бар, оның 90-ы – жасөспірімдер, және олардың саны жыл сайын артып келеді. Британдық есу федерациясы бұл клубты жасөспірімдерді дамыту бойынша жетекші клуб деп санайды, көптеген жасөспірімдер қазір Ұлыбритания деңгейінде бәсекелеседі, ал кейбіреулері Ұлыбритания құрама командасы сапында халықаралық жарыстарда өнер көрсетеді.

Футбол

Қалада ортағасырлық футбол ойналған. Ойын жыл сайын Шабанша күні "Upstreeters" және "Downstreeters" командалары арасында өткізілетін. Ойын сағат 13:00-де басталып, 18:00-де аяқталды. Ойынды бастау үшін қала орталығындағы терезеден доп лақтырылып, кейбір ойындарға 400-ден астам ойыншы қатысқан. Көшенің ортасы бөлгіш сызық болды, ал 18:00-ге дейін доп қай жақта болса (Жоғарғы немесе Төменгі), сол команда жеңіске жетті. Бұл ойын орта ғасырлардан бастап 1932 жылға дейін ойналды, содан кейін полиция оны тыйым салып, дәстүрді жалғастыруға тырысқан адамдар қамауға алынды. "Честер ле Стрит Юнайтед" ФК 2020 жылы құрылды және Солтүстік Футбол Лигасының Екінші дивизионында өнер көрсетеді. 2022/23 маусымында олар жергілікті қарсыластары "Честер ле Стрит Таун" ФК-дан жоғары орын алды. "Честер ле Стрит Таун" ФК 1972 жылы құрылды, Солтүстік Футбол Лигасының Екінші дивизионында өнер көрсетеді және Честер ле Стриттен тыс, Честер Мурда орналасқан.

Автобустар

Честер-ле-стриттің автобус қызметтерін негізінен Go North East және Arriva North East компаниялары атқарады; бағыттар қаланы Ньюкасл, Дурхам, Миддлсбро және Сиэм қалаларымен байланыстырады. Қала Солтүстік Жалпы Көлік Компаниясының бастапқы орны болды, ол кейіннен Go North East компаниясына дейін өсті; ол 2023 жылға дейін Picktree Lane депосынан жұмыс істеді, содан кейін бұзылып жатыр. Сондай-ақ, 1985 жылы Солтүстік-Шығыста Minilink автобус қызметтерін енгізуде алғашқы болып табылды.

Жолдар

Фронт-стрит алғашқыда Лондон мен Эдинбург арасындағы A1 тас жолын қала арқылы өткізген. 1950 жылдары айналма жол салынды, ол бүгінде A167 ретінде сақталып қалды. Айналма жолдың өзі 1970 жылдары A1(M) тас жолының бір бөлігімен толық немесе ішінара біріктірілді. Фронт-стриттің солтүстік жағында бұрын A6127 тас жолы басталатын, ол Бертли, Гейтсхед арқылы өтіп, әрі Тайн көпіріне дейін жалғасатын. Ньюкасл-апон-Тайн қаласында ол A6127(M) орталық тас жолына айналды. Бірақ, A1(M) Гейтсхед-Ньюкасл батыс айналмасы ашылғанда, осы аймақтағы көптеген жолдар қайта нөмірленді. Бір таңбалы A тас жолдары арасында пайда болған жолдар алғашқы цифрын шығу орнынан сағат тіліне қарсы бағыттағы бір таңбалы A тас жолынан алды. Бұрын A1 деп белгіленген Ньюкасл жолы қазір жіктелмеген. A6127 тас жолы A167 деп қайта аталды. Қазір Фронт-стриттің солтүстік бөлігінде жеке көліктерге тыйым салынған, ол автобустар, велосипедшілер және жүк көліктері үшін ғана қолданылады.