Осип Брик: Авангардист, жазушы және әдебиет сыншысы

Кіріспе

Осип Максимович Брик (орысша: Осип Максимович Брик; 28 қаңтар 1888 [е.с. 16 қаңтар 1888] – 22 ақпан 1945) – орыс авангардист жазушысы, заңгер, әдеби сыншы және орыс формалистік мектебінің ең маңызды мүшелерінің бірі, сонымен қатар ол өзін футуристердің қатарынан санады.

Өмір және мансап

Брик Мәскеуде еврей зергерінің ұлы болып туып өскен. Университетте Брик заңгерлік мамандық оқыды; оның досы Роман Якобсон былай деп жазды: "Ол докторлық диссертация үшін жезөкшелердің әлеуметтану және құқықтық мәртебесі туралы жазғысы келді және бульварларды жиі аралады. Сол жердегі барлық жезөкшелер оны білетін, және ол әрқашан оларды тегін қорғады, олардың барлық істерінде, полициямен кездескенде және т.б". Бірақ көп ұзамай ол поэзия мен поэтикаға көбірек қызығушылық танытып, оған барлық уақытын арнады, ОПОЯЗ-дың негізін қалаушылардың бірі болды және поэзиядағы дыбыстардың алғашқы маңызды формалистік зерттеулерінің бірі – «Дыбыс қайталаулары» (1917) еңбегін жазды. Ол авторларға қарсы ұстанымда болды, егер Пушкин «Евгений Онегин» жазбаса, басқа біреу жазатын еді деп айтты; ол «ақындар немесе әдебиет қайраткерлері жоқ, поэзия мен әдебиет бар» деп жазды. Сондай-ақ, ол фотосуретке және киноға қызығушылық танытты: «1918 жылы Брик IZO Narkompros (Білім беру халық комиссариатының бейнелеу өнері бөлімі) мүшесі болды. Брик Александр Родченкомен ерекше жақын болды және оның фотосуреттерін таныстыру үшін көп нәрсе істеді». Ол сондай-ақ фильмдерде белсенді болды және бірнеше сценарий жазды, соның ішінде Иван Новокшоновпен бірлескен «Шыңғыс ханның ұрпағы» (режиссер Всеволод Пудовкин, 1928). Ол өзінің болашақ әйелі Лилия Каганмен 17 жасында, ал ол 14 жасында кездесті. Олар 1912 жылдың 26 наурызында үйленді. (Оның қарындасы Эльза француз жазушысы, Луи Арагонға үйленген). Яһуди заңгерінің қызы, сұлу, эротикалық сезімге толы, жоғары мәдениетті Лили орыс интеллигенциясының әйелдері арасында кең тараған үлкен амбициямен өсті: әйгілі ақынның музасы болып, адам жадында мәңгілік сақталсын. Екеуі бір-бірін «Чернышевский стилімен» сүю туралы келісім жасады – бұл сөзді XIX ғасырдағы Ресейдің ең танымал радикалды ойшылдарының бірі, «ашық неке» идеясының ертедегі жақтаушысы айтқан. Өнер богемасының ортасында өмір сүріп, ақылды қауымды өзінің сүйкімді әйелінің салонында қабылдап отырған Осип Брик өз уәдесіне адал болып, әйеліне адалсыздық жасағанын басынан-ақ сабырмен қабылдады. Әйелінің әйгілі жас ақын Владимир Маяковскиймен жақындасқандығын мойындағанын естіген Брик: «Сен қалайша сол кісіге ештеңеден бас тарта аласың?» – деп айқайлады. 1918 жылы Маяковский мен Бриктер ажырамас болып қалғанда, ол жай ғана олармен бірге тұрды. Өмірінің қалған кезеңінде ол Бриктер тұрып жатқан бірнеше пәтерде тұрып қалды. Маяковскийдің Лилиямен жыныстық қатынасы 1917 жылдан 1923 жылға дейін созылды, содан кейін ол екеуімен тығыз достық қарым-қатынасын жалғастырды: «Өмірінің қалған кезінде «Ося» Брик ақынның ең сенімді кеңесшісі, оның ең қызу жақтаушысы болды, сондай-ақ ол ерте совет дәуірінің ең динамикалық авангард журналының негізін қалаушы болды, «Сәннің сол жақ майданы» немесе LEF, ол сонымен қатар сол есімді топтың ресми басылымы және ресейлік конструктивистік өнердің платформасы болды. Брик әдебиеттің модернисттері ғана емес, сонымен қатар саясатта да солшыл болды. 1918 жылдың желтоқсанында Брик Маяковскиймен бірге Ресей Коммунистік партиясының (РКП) Выборг аудандық партия мектебімен партияға қарасты футуристік ұйым құру туралы талқылауға қатысты. «Комфут» деп аталатын ұйым 1919 жылы қаңтарда құрылды, бірақ Анатолий Луначарскийдің араласуынан кейін тез таратылды. Кейін 1920 жылдың 8 маусымында Чекаға қосылды. Якобсон осы кезең туралы былай деп жазды: «Бриктің Чекада екенін 1921 жылдың желтоқсан айында Прагада келген Богатыревтен білдім. Ол маған Пастернактың Бриктерге жиі келіп тұрғанын айтты. «Осылай да, бұл өте қорқынышты. Кірсең, Лили: «Біраз күте тұрыңыз, Ося Чекадан келген соң тамақ ішеміз» дейді». 1922 жылдың соңында Берлинде Бриктермен кездестім. Оша маған: «Қазір адам сезімталдықты жоғалтатын мекеме бар» деді және маған бірнеше қанды оқиғаларды айтып берді. Бұл оның бірінші рет маған біршама кері әсер қалдырды. Чекада жұмыс істеу оны құртты. Иосиф Сталин билікке келгеннен кейін коммунистік режим тек қана социалистік реализм әдістерін ашық түрде көтермеледі және коммунистік партия қауіпті деп санайтын барлық мәдениетті жою науқанын бастады. Авангардтық өнер қайраткерлері мен ойшылдардың көпшілігі қуғын-сүргінге ұшырады, ал Брик бұл тағдырдан құтыла алмады. 1930 жылдары Маяковский туралы мақалалар және кітаптарға сын-пикирлер жазып, өмір сүруді қолға алды; 1945 жылы Мәскеудегі пәтеріне баспалдақпен көтерілген кезде жүрек соғысынан қайтыс болды. Оның шығармалары Ресейде 1990 жылдардың ортасынан бастап қайта жарияланды. Эдвард Дж. Браун оның мансабын былай деп қорытындылады: «Ол аз жазды, бірақ поэзиялық форма туралы мақалалары поэзиялық тілдің керемет формалистік талдауы болып табылады және ол LEF-те «әлеуметтік талап» және «фактілік әдебиет» теорияларының ең шешен жақтаушысы болды. Өте зерек адам болған ол өте күшті де емес, принципті де емес еді».

Brik was born and grew up in Moscow, the son of a wealthy Jewish jeweler. In the university, Brik studied law; his friend Roman Jakobson wrote: "For his doctoral thesis he wanted to write about the sociology and juridical status of prostitutes and would frequent the boulevards. All the prostitutes there knew him, and he always defended them, for free, in all their affairs, in their confrontations with the police and so on." But he soon found himself far more interested in poetry and poetics and devoted all his time to it, becoming one of the founders of OPOJAZ and writing one of the first important formalist studies of sounds in poetry, Zvukovye povtory ("Sound repetitions," 1917). He had a strongly anti author stance, once going so far as to say that if Pushkin had not written Eugene Onegin, somebody else would have; he wrote that "there are no poets or literary figures, there is poetry and literature." He was also interested in photography and film: "In 1918, Brik was a member of IZO Narkompros (Visual Arts Section of the People's Committee for Education). Brik was especially close to Alexander Rodchenko and did much to make his photographic work known." He was also active in films and wrote several screenplays, including one for Potomok Cingis khana (The Descendant of Genghis Khan) (with Ivan Novokshonov), directed by Vsevolod Pudovkin (1928). He met his future wife, Lilya Kagan, when he was 17 and she 14; they were married on 26 March 1912. (Her sister Elsa was a notable French writer and married to Louis Aragon)The daughter of a prosperous Jewish jurist, the handsome, erotically obsessed, highly cultivated Lili grew up with an overwhelming ambition prevalent among women of the Russian intelligentsia: to be perpetuated in human memory by being the muse of a famous poet. The two made a pact to love each other "in the Chernyshevsky manner" – a reference to one of nineteenth century Russia's most famous radical thinkers, who was an early advocate of "open marriages." Living at the heart of an artistic bohemia and receiving the intelligentsia in the salon of his delectable wife, Osip Brik, true to his promise, calmly accepted his wife's infidelities from the start. In fact, upon hearing his wife confess that she had gone to bed with the famous young poet Vladimir Mayakovsky, Brik exclaimed "How could you refuse anything to that man?" In 1918, when Mayakovsky and the Briks became inseparable, he simply moved in with them. Throughout the rest of his life, he made his home at a succession of flats that the Briks occupied. Mayakovsky's sexual relationship with Lili lasted from 1917 to 1923, and afterwards he continued to have a close friendship with the couple: "For the rest of his life, 'Osia' Brik remained the poet's most trusted adviser, his most fervent proselytizer, and also a co founder with him of the most dynamic avant garde journal of the early Soviet era, Left Front of Art," or LEF, which was also an official publication for the group with the same name, and a platform for Russian Constructivist art. Brik was not only a literary modernist, he was strongly left wing in politics. In December 1918 Brik was involved with Mayakovsky in discussions with the Vyborg District party school of the Russian Communist Party (RKP(b)) to set up a Futurist organisation affiliated to the party. Named Komfut the organisation was formally founded in January 1919, but was swiftly dissolved following the intervention of Anatoly Lunacharsky. Later, on 8 June 1920, he joined the Cheka. Jakobson wrote of this period:It was from Bogatyrev, who visited me in Prague in December 1921, that I learned Brik was in the Cheka. And he told me that Pasternak, who often visited the Briks, had said to him: "Still, it's become rather terrifying. You come in, and Lili says: 'Wait a while, we'll have dinner as soon as Osja comes back from the Cheka.'" At the end of 1922 I met the Briks in Berlin. Osja said to me: "Now there's an institution where a man loses his sentimentality," and began relating to me several rather bloody episodes. This was the first time he made a rather repulsive impression on me. Working in the Cheka had ruined him. After Joseph Stalin's rise to power, the Communist regime openly encouraged exclusively socialist realism methods and initiated a campaign to stamp out all culture the Communist Party perceived as dangerous. Most avant garde artists and thinkers suffered persecution, and Brik did not escape this fate. In the 1930s he eked out a living writing articles on Mayakovsky and book reviews; he died in 1945 of a heart attack while climbing the stairs to his Moscow apartment. His works were not republished in Russia until the mid 1990s. Edward J. Brown summed his career up thus: "He wrote little, but his articles on poetic form are brilliant formalist analyses of poetic language and he was probably the most articulate exponent in Lef of the theories of 'social demand' and 'literature of fact.' A man of surpassing intelligence, he was apparently not strong either in performance or in principle."