Кіріспе

1988 жылғы американдық фантастикалық комедиялық фильм, режиссері Тим Бертон.

"Битлжуис" – 1988 жылғы американдық фантастикалық қорқыныш комедиясы, режиссері Тим Бертон, сценарийі Майкл Макдауэлл мен Уоррен Скаареннің еңбегімен, ал әңгімесі Макдауэлл мен Ларри Уилсонға тиесілі. Фильмде Алек Болдуин, Джина Дэвис, Джеффри Джонс, Кэтрин О’Хара, Винона Райдер және атақты рөлде Майкл Китон ойнайды. "Битлжуис" франшизасының бірінші бөлімінде жақында қайтыс болған жұбайдың тағдыры баяндалады. Призрактар ретінде олар үйден шығуға құқылы емес. Жаңа үй иелерін қорқытып, үйден қуу үшін олар Арлық әлемнен келген харизматикалық "био-экзорцист" – Битлжуиске жүгінеді. "Битлжуис" 1988 жылдың 30 наурызында Warner Bros. компаниясымен шығарылды. 15 миллион долларлық бюджетке 74,7 миллион доллар жинаған фильм, сыншылардың да, көрермендердің де жоғары бағасын алды. Ол "Оскар" сыйлығын "Ең үздік макияж" номинациясында және үш "Сатурн" сыйлығын жеңіп алды: "Ең үздік қорқыныш фильмі", "Ең үздік макияж" және "Ең үздік қосалқы рөлдегі әйел" (Сильвия Сидни үшін). Фильмнің сәттілігі анимациялық телесериал, бейне ойындар және 2018 жылғы сахналық мюзиклдің пайда болуына себеп болды. "Битлжуис 2" фильмінің премьерасы 2024 жылдың 6 қыркүйегінде кинотеатрларда өтеді.

Сюжет

Коннектикут штатының Уинтер-Ривер қаласында Барбара мен Адам Мэйтленд есімді үйленген жұбайлар демалыс уақыттарын сүйкімді ауылдық үйлерін әсемдеуге шешім қабылдайды. Қаладан қайтып келе жатқанда Барбара иттің жолынан шығу үшін рульді бұрып, көлік өзенге құлайды. Үйге келген соң, олар өздерінің көлеңкеде көрінбейтінін байқайды. Адам үйден шығуға тырысқанда, ол алып "құм құрттары" мекендейтін ерекше және түс көру сияқты шөлді ландшафтқа тап болады. Оның басынан өткен оқиға бірнеше секундқа созылады, бірақ Барбара оны құтқарып алғаннан кейін, ол екі сағаттан астам уақыт жоғалғанын айтады. Содан кейін олар "Жақында қайтыс болғандарға арналған нұсқаулықты" табады, осылайша олар өзенге батып, қарулы күшке айналғанын түсінеді. Үй сатылады, ал жаңа иелері, Дицтер отбасы Нью-Йорк қаласынан келеді. Чарльз Диц – бұрынғы жылжымайтын мүлік дамытушысы; оның екінші әйелі Делия – мүсінші және түсініктелді суретші; ал оның бірінші некесінен туған жасөспірім гот қызы Лидия – болашақ фотограф. Интерьер дизайнері Отоның жетекшілігімен отбасы үйді постмодернистік өнердің жаңа толқынына айналдырады. Нұсқаулыққа жүгіне отырып, Мэйтлендтер басқа да қиын жағдайдағы жандар тұратын әлемнен тыс күту бөлмесіне барады, онда олар өмірден кейінгі өмірдің күрделі бюрократиялық құрылымға бағынғандығын, купондық жүйе мен іс жөндетушілерге тәуелді екенін біледі. Мэйтлендтердің іс жөндетушісі Джуно оларға алдағы 125 жыл бойы үйде қалуға тиіс екенін, әйтпесе қорқынышты тағдырға ұшырайтынын ескертеді. Егер олар Дицтерлерді үйден шығаруды қаласа, оларды қорқыту Мэйтлендтердің міндеті. Адам мен Барбара Чарльз бен Делияға көрінбейді, бірақ Лидия оларды көре алады; ол өзінің паранормальды сезімталдығын өзінің "ерекше және есімдері ерекше" табиғатына байланысты деп санайды. Джуноның кеңесіне қарамастан, Мэйтлендтер Дицтерлерді қорқыту үшін Джуноның бұрынғы көмекшісі және қазіргі еркін жұмыс істейтін "био-экзорцист" Бетельгейзбен байланысады. Бетельгейз оларға өрескел және жағымсыз мінез-құлқымен Мэйтлендтерді ренжітеді. Олар оны жалдау туралы ойларын қайта қарастырады, бірақ оның Дицтерлерге қиындық тудыруын тоқтатуға кеш болады. Шағын қаланың сүйкімділігі мен табиғаттан тыс оқиғалар Чарльзды өзінің басшысы Макси Динге қаланы туристік орталыққа айналдыру туралы ұсыныс жасауға шабыс дамытады, бірақ Макси арбақтардың бар екенін дәлелдеуді талап етеді. "Жақында қайтыс болғандарға арналған нұсқаулықты" пайдаланып, Ото сеанс деп ойлаған нәрсені өткізеді және Адам мен Барбараны шақырады, үйлену тойының киімдерін кигізеді, бірақ олар қартайып, шіри бастайды, өйткені Ото емес, жын шығару рәсімін өткізген. Дүрсілдеген Лидия Бетельгейзден көмек сұрайды, бірақ ол оған тек оған үйленсе ғана көмектеседі; адаммен үйлену Бетельгейзге өлім-жұдырық әлемінде хаос тудыруға мүмкіндік береді. Бетельгейз Мэйтлендтерді құтқарып, Максиді жоғары соққы ойынында, Максидің әйелін және Отоны демалыс костюміне ауыстырып, содан кейін қорқынышты пастордың алдында үйлену тойын дайындайды. Мэйтлендтер рәсім аяқталғанға дейін араласады, ал Барбара үйді құм құртымен кесіп өтеді, ол Бетельгейзді жұтады. Дицтерлер мен Мэйтлендтер үйде татулықта өмір сүруге келіседі. Барбара мен Адам Лидиямен жақын қарым-қатынас орнатады, ол оларды кейде олардың арбақ күштерін, соның ішінде рухтарды иеленуді қолдануға көндіреді. Бетельгейз өлгеннен кейінгі өмірдің күту бөлмесінде қалып қояды. Ол сиқыршы дәрігерден нөмірлік билетті ұрлап алады, ол оның басын кішірейтеді.

Кастинг

Бертонның Бетельгейз рөліне алғашқы таңдауы Сэмми Дэвис-младший болды. Продюсерлер бұл рөлге Дудли Мур мен Сэм Кинисонды да қарастырды, бірақ Геффен Китонды ұсынды. Бертон Китонның туындыларымен таныс емес еді, бірақ оны тез сендіре алды. Лидия Диц рөліне Сара Джессика Паркер, Брук Шилдс, Лори Лоуглин, Дайан Лейн, Джастин Бейтман, Молли Рингвальд, Джульетт Льюис және Дженнифер Коннелли сияқты бірнеше актрисалар кастингке қатысты. Аллиса Милано бұл рөлге ең жақын үміткер болды. Бертон Райдерді «Лукас» фильмінде көріп, оны таңдады. Анжелика Хьюстон бастапқыда Делия Диц рөліне бекітілген, бірақ ауруға байланысты бас тартты. Ол Бо Уэлчті жұмысқа алды, ол оның болашақта «Эдвард Қайшықол» және «Бэтмен қайтып оралады» фильмдеріндегі серігі болды. Алдын ала көрсетілімдер оң пікірлерге ие болды, соның нәтижесінде Бертон Бетельгейздің ақымақтықпен сиқыршыны ашуын көрсететін эпилог түсіруге кірісті. Warner Bros. «Бейтелжуис» деген атауды ұнатып, фильмді «Үй періштелері» деп атауды қалады. Бертон әзіл ретінде «Scared Sheetless» деген атауды ұсынды, ал студия оны пайдалануды қарастырғанда қорқып қалды. Оқиға қиял әлеміндегі Коннектикут штатындағы Винтер-Ривер ауылында орын алса да, барлық сыртқы көріністер Вермонт штатындағы Коринф қаласындағы Шығыс Коринфте түсірілді. Ішкі көріністер Калифорния штатының Калвер-Ситидегі «The Culver Studios» студиясында түсірілді. Басты түсірілім 1987 жылдың 11 наурызынан 11 маусымына дейін жүргізілді.

Саундтрек

Beetlejuice саундтрегі алғаш рет 1988 жылы LP, CD және кассета таспасында жарық көрді, фильмнің көп бөлігі Дэнни Эльфманның жазған және аранжировкалаған музыкасынан тұрады. Geffen компаниясы 1988 жылғы түпнұсқа саундтректі 2015 жылы винилде қайта шығарды, ал 2019 жылы Waxwork Records компаниясы фильмнің 30 жылдығына орай оны қайта өңдеп, винилге бастырды. Саундтректе Гарри Белафонтетің фильмде пайда болған екі түпнұсқа жазбасы бар: "Day O (The Banana Boat Song)" және "Jump in the Line (Shake, Senora)". Фильмде естілген Белафонтетің тағы екі ретро-жазбасы саундтректе жоқ: "Адам ақылды, әйел ақылдырақ" және "Венесуэлалық сүйікті". Саундтрек 1988 жылдың 25 маусымында Billboard 200 альбомдар тізіміне 145-ші орында кірді, екі аптадан кейін 118-ші орынға жетіп, жалпы алты апта тізімде болды. Бұл фильмнің топ-10-нан шығып кеткеннен кейін және қазан айында видео шығарудан бұрын болды. "Day O" саундтректі қолдау мақсатымен сол кезде көп эфирде ойнатылды. Толық музыкалық қосымша (Белафонтетің тректерімен бірге) DVD және Blu-ray дискілерінде аудио параметрлер мәзірінде жеке музыка трекі ретінде шығарылды; бұл аудио тректің нұсқасы диалогтар мен дыбыс эффектілерімен бөлмелмейтін, тек "таза" музыкалық бөлімдерден тұрады.

Кассалық жинақ

Биттлжуистің АҚШ-та 1988 жылдың 30 наурызында кинотеатрларда көрсетілуі басталды, ол алғашқы көрсетілім аптасында 8,030,897 доллар тапты. Фильм Солтүстік Америкада барлығы 74,664,632 доллар жинады. "Биттлжуиц" қаржылық жағынан сәтті болды, 15 миллион долларлық бюджетін өтеді және 1988 жылдың ең көп табыс әкелген 10-шы фильмі атанды.

Сыни жауап

"Beetlejuice" көбінесе жағымды жауаптар алды. Rotten Tomatoes сайтында жиналған рецензияларға сүйенсек, "Beetlejuice" жалпы мақұлдау рейтингісіне ие болды, салмақты орташа бағасы белгілі бір деңгейде. Сайттың сыншыларының пікірі былай деді: "Таңғажайып және идеяларға толы, "Beetlejuice" Майкл Китонның ең керемет, шайтандық рөлдерін ұсынады – және бүкіл отбасы үшін қорқынышты, әзілді көңіл көтеру." Metacritic сайтында фильмге 18 рецензия негізінде 100 балдық шкала бойынша 70 бал берілді. CinemaScore сауалнамасы бойынша көрермендер фильмге A-дан F-қа дейінгі бағалау шкаласында B бағасын қойды. Полин Каэл бұл фильмін "комедиялық классика" деп атады, ал Чикаго Ридер газетінің Джонатан Розенбаум өте жағымды пікір білдірді. Розенбаум "Beetlejuice" фильмінде басқа фильмдерде кездеспейтін өзгешелік пен шығармашылық бар деп есептеді. The New York Times газетінің Винсент Канби оны "біздің заманның фарсы" деп сипаттап, Китонның экранда көбірек көрінуін тіледі. Washington Post газетінің Дессон Хоу "Beetlejuice" фильмінде ерекшелік, комедия және қорқыныштың "мүкемел" тепе-теңдігі бар екенін айтты. Джанет Маслин New York Times газетінде фильмге теріс пікір жазып, оның "әсер үшін барлық тәсілдерді қолданатынын, бірақ кейде ғана сәл ғана күлкілі нәрсеге жететінін" және "оның әзілдері қысылған бас сияқты" деді. Роджер Эберт фильмге төрт жұлдыздың екеуін берді, сценарийде Алек Болдуин мен Джина Дэвис екеуінің романтикалық сызығы сақталса және клоунада азайтылса, фильмге көбірек қызығушылық танытар едім деп жазды. Эберт Китонды "макияждың көп қабатының астында танылмайтын" деді және "оның түсірілген сахналары басқа эпизодтармен үйлеспейтіндей" сезім тудырды. Брюс Г. Холленбек өзінің "Комедиялық қорқыныш фильмдері: хронологиялық тарих, 1914-2008" кітабында фильмнің жанды сценарийін, сенімді режиссурасын, ерекше актерлік таңдауын және "күлкілі, Эдвард Гориге ұқсас" көрінісін жоғары бағалады, сонымен қатар қысылған баспен саяхатшы және тірі құм құртын ерекше есте қаларлық визуализация ретінде атады.

Марапаттар

61-ші академиялық сыйлықтар салтанатында «Бейтелжуис» «Үздік макияж» сыйлығын жеңіп алды (Стив Ла Порте, Вей Нилл және Роберт Шорт), ал Британдық кино және телеарна академиясы фильмді 42-ші Британдық кино сыйлықтарында «Үздік көрнекі эффекттер және макияж» номинациясына ұсынды. «Бейтелжуис» 1988 жылғы Сатурн сыйлығында «Үздік қорқынышты фильм» және «Үздік макияж» жүлделерін жеңіп алды. Сидни сондай-ақ «Сатурн» сыйлығын «Үздік қосалқы актриса» номинациясында жеңіп алды, ал фильм тағы бес номинация алды: Бертон үшін «Режиссура», Макдауэлл мен Скаарен үшін «Сценарий», Китон үшін «Үздік қосалқы актер», Эльфман үшін «Музыка» және «Арнайы эффекттер». «Бейтелжуис» «Үздік драмалық қойылым» үшін Хьюго сыйлығына ұсынылды. «Бейтелжуис» Америка кино институтының «Үздік комедиялар» тізімінде 88-орынды иеленді.

Жалғасы

«Битлджус, Битлджус» атты жалғасы, Бред Питттің Plan B Entertainment студиясы мен Warner Bros. бірлесіп жасаған, Майкл Китон, Винона Райдер және Кэтрин О’Хара бұрынғы рөлдерін сомдайтын фильм 2024 жылдың 6 қыркүйегінде көрсетілімге шығады.

Видеоны жалға беру

1998 жылдың 10 наурызында «Beetlejuice» фильмі Netflix компаниясы таратқан 5,2 миллиардтан астам DVD-нің біріншісі болды, ал Netflix пошта арқылы жалға беру қызметі ретінде бастама алған болатын.