Кіріспе

Сарон шығанағындағы аралдар жұбы.

Порос (Πόρος;) – Сарон шығанағының оңтүстік бөлігінде орналасқан шағын грек аралдар жұбы, Пирей портынан оңтүстікке қарай және Пелопоннес аралынан кең теңіз бұғазымен бөлінген. Материктегі Галатас қаласы бұғаздың ар жағында орналасқан. Оның ауданы шамамен және 3261 тұрғыны бар (2021). Порос аралдың ежелгі атауы Погон болған. Сароникадағы басқа да порттар сияқты, ол афиналық саяхатшылар үшін танымал демалыс орны. Порос екі аралдан тұрады: Сфаерия (Σφαιρία, ), оңтүстік бөлігі, жанартау текті, қазіргі қала осы жерде орналасқан, және Калаурея (Καλαυρία, ), сондай-ақ Калаврия немесе Калаурия (мағынасы – 'жеңіл жел'), солтүстік және үлкен бөлігі. Екі арал тар бұғаз арқылы көпірмен байланысқан. Порос – өсімдік жамылғысы мол арал. Аралдың солтүстік және алыс шығыс/батыс бөліктерінің көп бөлігі бұталы, ал оңтүстік және орталық бөлігінде ескі қарағай ормандарының кең аумақтары кездеседі. Жақсы жол желісі мен жеткілікті туристік инфрақұрылымы бар, сондықтан ол қысқа демалысқа танымал курорт болып табылады.

География

Муниципалитеттің жер аумағы – бұл аралдарды және Галатас, Термисия және Гидра аралына жақын Пелопоннес жағалауының бір бөлігін қамтиды. Ландшафт өте төбелі және таулы. Ең биік нүктесі – батыс-орталық бөлігіндегі Вигла (358 м). Аралдың топографиясы мен геологиялық құрылысына сәйкес, оңтүстік және солтүстік-шығыс бөліктеріндегі тік жарлы аңғарлар арқылы кішкентай арналар мен маусымдық өзендер ағып өтеді. Аралдың батыс және солтүстік бөліктерінде тегіс төбелер мен кең жазықтар кездеседі. Құмды жағажайлар аралдың оңтүстік жағалауымен шектеледі, тек солтүстік бөлігіндегі Ваиония шығанағында ғана бар. Порос муниципалитетінде негізгі Порс ауылы және кішкентай Агиос Нектариос және Киани Акти ауылдары орналасқан.

Геология

Аралдың геологиясы мезозойдан кайнозойға дейінгі шөгінді тау жыныстарынан (әктас, және Flysch типіндегі құмтастар) және офиолиттерден, сондай-ақ Сфериядағы неогендік жанартаулық тау жыныстарынан құралған. Арал тектоникалық жағынан тілімделген және үшіншілік дәуір тектоникалық араласуының бір бөлігі болып табылады. Аралдың орталық әктас массивінде карстық шұңқырлар мен сталактиттері бар әктас үңгірлері кездеседі. Теңіз қазбалары негізінен әктастарда табылады, құнды тастар мен кен орындарының кездесуі белгілі емес. Порос тасының мысалы – Порос қаласынан алынған әктас – соңғы қола дәуірінде Микен қабірлерінің құрылысында маңызды құрауыш болды, әсіресе Микендегі ескерткіштерде, соның ішінде Эгист қабірінде қолданылды.

Тарих

Аралдың солтүстік-шығыс бөлігінде, "Кавос Васили" деп аталатын жерде археологтар ерте қола дәуіріне жататын елді мекеннің қираған қалдықтарын тапты. Бұл қоныс Тризиния және Пелопоннес аймақтарындағы ең ежелгісі болып саналады және жақын орналасқан Докос аралында табылған, осы кезеңге дейінгі кеме апаттарымен байланысты болуы мүмкін деп саналады.

Ежелгі дәуір

Порс ежелгі дәуірде екі аралға бөлінді: Сфария (оның қазіргі грек түрі Сфаирия) және Калаурия (оның ежелгі грек түрі Калаурея және қазіргі грек түрі Калаврия). Сфария қазіргі аралдың аумағынан тұрды, оның ішінде қазіргі астанасы да бар. Калаурия аралдың солтүстігіндегі үлкен бөлігін құрады. Микендік үстемдік кезеңінде (б.з.д. 1400-1100 жылдары) Калаурия өте қуатты болды, ал аймақтың ең маңызды теңіз базасы оның шығыс жағалауындағы Монти немесе Лионтари аралында орналасқан еді. Калаурия қала-мемлекеті Посейдонға арналған панажайдың орны болды, оның қираған қалдықтары қазір де қалаға жақын төбеде сақталып қалған. Бұл панажай Гераист және Тайнарос қасиеттерімен байланысты болуы мүмкін. Ежелгі тарихшылар Калаурия амфиктионияның орталығы болғанын, ол оның қала-мемлекеті мен Афина, Порос, Эгина, Эпидавр, Гермиона, Троизен, Науплион, Орхомен және Прасаия арасындағы діни одақ екенін айтқан. Дегенмен, қазіргі археология оның шындығына ешқандай дәлел таппады және «Калавр лигасы» кейінірек эллинистік кезеңде пайда болған туынды деп санайды. Калаурия панажайының қираған жерінен эллинистік кезеңге жататын үлкен тойға арналған іздер табылды, сонымен қатар оның амфиктиониясының «қайта жаңғыруын» мақтан тұтатын тақташа да табылған. V ғасырда Парсы империясы Батыс Анатолиядағы грек қалаларын жаулап алды. Афиналықтар осы қалаларға парсы үстемдігіне қарсы көтерілісте көмектескен кезде, Порос, материктік Грекияның және Эгей теңізінің басқа грек мемлекеттерімен бірге грек-парсы соғыстарына тартылды. Пелопоннес соғысының басында Троезен және Калаурия македониялықтарға қарсы болған саясаткерге пана берді, ол кейін аймақтың тираны болды. 323 ж.б.д. Александр Ұлының қайтысынан кейін Египеттің Птолемейлері Калаурияны басып алды. Сонымен бірге, афиналық шешен Демосфен аралға келді, кейбіреулер оның өзін-өзі өлтіргенін айтады. 273 ж.б.д. Метана жанартауының соңғы жарылысы Порос және аймақтың географиялық құрылымын күрт өзгертті. Посейдон қасиетханасы швед археологтарымен қазылып зерттелді. 1894 жылғы далалық маусым Грекиядағы швед археологиялық экспедициясының бастауы болды. Швеция 1997 жылдан бері Грекияның Ұлттық мұралар кеңесімен бірлесіп қазба жұмыстарын жалғастыруда.

Рим және Византия дәуірі

Рим дәуірінде (б.з.д. 86-дан 395 ж. дейін) Порос Тризинамен бірге Рим империясының құрамына кірді және оған салық төлеуші болып табылды. Византия кезеңінде Порос және басқа да аралдар Эгей теңізін бақылаған қарақшылардың шабуылына жиі ұшырады.

Венеция дәуірі

1484 жылы венециялықтар Поросты басып алды және оны Османмен болған теңіз шайқастарында стратегиялық порты ретінде пайдаланды. Порос сол кездегі кеңінен тараған аймақтың ең қуатты қаласы болды, сонымен қатар Метана аралы, Эпидавр, Дамала (Тризина), Фанари және Валарионы да басқарды. Ол кезде аралда шамамен 15 000 адам тұрды, бұл оны Грециядағы ең ірі қалалардың біріне айналдырды. 1688 жылы арал тұрғындары арасында арваниттер тіркелді. Олар сол кездегі Грециядағы көптеген албандар сияқты кедейлікте өмір сүрді. Венеция үкімшілігі 1715 жылы аяқталды.

Осман дәуірі

Осман дәуірі 1715 жылы Грекияның қалған бөлігіне қарағанда Пороста әлдеқайда кешірек басталды. Тұрғындардың негізгі қызметі кеме қатынасы және сауда болды, бірақ Поростың флоты Гидра немесе Спецес флотындай мәшһүр емес еді және көптеген теңіз шайқастарына қатыспады.

Грек революциясы

Порс өзінің стратегиялық орналасуының арқасында 1821 жылғы грек революциясында маңызды рөл атқарды. Грек революциялық көшбасшылары болашақ әрекеттерін талқылау және жоспарлау үшін көбінесе Порста жиналатын. 1828 жылы Порста бірінші грек теңіз базасы құрылды және 1878 жылға дейін сонда орналасты. 1828 жылдың қыркүйегінде Англия, Франция және Ресей елшілері Иоанн Каподистриямен Порста кездесіп, екі жылдан кейін, 1830 жылы құрылған болашақ грек мемлекетінің шекараларын анықтады.

Ресей әскери-теңіз базасы

Кучук-Кайнарджи шарты арқылы Ресей өзінің әскери және сауда флотына Осман империясының суларында еркін жүзу құқығын қамтамасыз етті. Ресей теңіз күштерінің белсенділігі артып, жабдықтау станциясы қажет болғандықтан, Порос қаласының шетінде жер сатып алынды. Үлкен көлемдегі материалдық заттар, көмір және азық-түлік сақтау қоймалары, сондай-ақ, кептірілген нан пісіретін фабрика салынды. Грекия тәуелсіздік алғаннан кейін, губернатор Каподистрияс бұл нысандарды грек әскери-теңіз күштерінің пайдалануына берді және ресейліктерге жақын маңдағы шығанақтағы басқа орынды ұсынды. Жаңа нысандар әлдеқайда ірі болды және 19 ғасыр бойы орыс кемелері оларды пайдаланды. Пороста орыс тұрғындарының саны көбейіп, тіпті орыс мектебі де ашылды. Ресей теңіз күштерінің белсенділігі төмендеген сайын, база да құлдырады. 20 ғасырдың басында базаны күзету үшін тек бір орыс күзетшісі қалды. Кейіннен патша оны грек теңіз күштеріне сыйға берді, бірақ ол ешқашан пайдаланылмады, ал тасталған ғимараттар уақыт өте келе қирап кетті. 1989 жылы мүсінделген тастан салынған бұл қираған орын архитектуралық ескерткіш ретінде мемлекеттік қорғауға алынды.

ХХ ғасыр

20-ғасырдың басында Порос тұрғындарының негізгі қызметтері ауыл шаруашылығы (көбінесе бидай, жүзім және зәйтүн өсіру), мал шаруашылығы, балық аулау және теңіз көлігі болды.

Негізгі көрікті жерлер

Порос қаласы неоклассикалық ғимараттарымен бірге төбенің беткейінде амфитеатр сияқты салынған. Оның ең танымал нышаны – 1927 жылы салынған сағат мұнарасы. Порос археологиялық мұражайында, Коризис алаңында, Посейдон қасиетті орнынан, ежелгі Троизеннен және жақын жердегі басқа археологиялық орындардан табылған жәдігерлер сақталған. Аралдың солтүстік бөлігінде Калаурея амфиктиониясының орталығы – Посейдон қасиетті орнының қалдықтары орналасқан. Оның нақты қашан салынғаны белгісіз, бірақ зерттеушілер б.з.д. 520 жыл шамасында салынғанын болжайды. Дорикалық стилдегі ғибадатхананың өлшемдері 27,4 × 14,4 метр. Һәр қысқа жағында алты баған, ал Һәр ұзын жағында он екі баған орналасқан. Осы жерде атақты шешен Демосфен, б.з.д. 322 жылы Македония губернаторы Антипатрдан қашып бара жатып, уытты құртпен өзін-өзі улап өлтірген. Порос 1827 жылы Грек тәуелсіздік соғысы кезінде құрылған, қазіргі Грекиядағы алғашқы теңіз базасының орны болды. 1881 жылы Порос теңіз базасының көп бөлігі Саламис теңіз базасына көшірілді. Бүгінгі күні бұл орын Грек теңіз күштерінің теңізшілерді даярлайтын орталығы ретінде пайдаланылуда. Бурци бекінісі. Оны фон Хайдек 1828 жылы ескі Константин шіркеуі орналасқан жерде салдырған. Арал 1770 жылдан бастап Антониос Серфос арқылы Порос монастырына берілді. Гидра аралы мен Каподистрия арасындағы қақтығыс 1831 жылы мұнда қатты шайқасқа себеп болды. Порос Сораңғы мұражайы. 2006 жылы құрылған, «Грекия теңіздерінен сораңғылар» тұрақты көрмесі Chatzopouleios кітапханасында қойылған. Қосымша ақпаратты веб-сайттан табуға болады. 1720 жылы құрылған Зоодохос Пиги қасиетті монастыры Порос аралының бас қаласынан шығысқа қарай 4 шақырым жерде орналасқан. Ол қарағайлы орманның беткейінде салынған. 1814 жылы Афон тауынан келген монахтар тобы осы монастырьда пана тапқан. Бірнеше жылдан кейін осы монахтар Парос аралындағы Лонговардада Зоодохос Пиги монастырына негіз салды. Католико – күмбезді және манаралы қоңыраулы шіркеу, монастырьдың бас шіркеуі.

Көлік

Порс материктік Грекиямен Галатасқа автомобиль паром арқылы байланысты. Порстың әуежайы жоқ, бірақ Афинадан паром немесе гидрофойлмен оңай жетуге болады. Аралда Порос портынан Неорио және Монастириге дейін жергілікті автобус қатынайды. Cyclopolis деп аталатын велосипед бөлісу жүйесі де бар, оның бір станциясы және 13 велосипедке сыйымдылығы бар. Пайдаланушылар шағын төлем жасап тіркеле алады және әр жалға алу үшін 3 сағатқа дейін велосипедтерді тегін жалға алады.