Кіріспе

Американдық комикстер жолағы

"The Wizard of Id" – американдық карикатурашылар Брант Паркер мен Джонни Харт жасаған күнделікті газеттегі комикстер жолағы. 1964 жылдың 16 қарашасынан бастап, бұл жолақ "Ид" деп аталатын шала-шарпы ортағасырлық патшалықтағы көптеген кейіпкерлердің оқиғаларын баяндайды. Атауы "Оз сиқыршысы" шығармасымен және адам психикасының инстинктивті және алғашқы бөлігін көрсететін Фрейдтің психологиялық термині "ид" есімдерінің үйлесімінен туындаған. 1997 жылы Брант Паркер иллюстрациялау міндеттерін он жылдан бері "Id" комиксін жасауға қатысқан ұлы Джефф Паркерге тапсырды. 2002 жылы комикстер жолағы бүкіл әлемдегі 1000-ға жуық газетте жарияланды, оны Creators Syndicate таратып жүргізді. 2007 жылы Джонни Харт қайтыс болғаннан кейін, оның немересі Мейсон Мастроянни комикстің жазу міндеттерін өз мойнына алды. "B. C. by Mastroianni and Hart" деген жаңа авторы туралы мәлімет 2010 жылдың 3 қаңтарында олардың тағы бір комиксінде алғаш рет пайда болды. 2015 жылдың 14 желтоқсанында Джефф Паркер де өз міндеттерін Мастроянниге тапсырды.

Тарих

1960 жылдардың басында Джонни Харт, қазірден сәтті "Б.С." комиксін жасағаннан кейін, досы, сол кезде жарияланбаған карикатурашы Брант Паркермен жаңа комикс жолағын жасауға кірісті. (Паркер кейіннен Goosemyer, Crock және Out of Bounds комикс жолақтарын жасады немесе бірлесіп жасады.) Бұрыннан Тас дәуірі туралы карикатуралар салған Харт, ойын карталарынан алған идеямен Орта ғасырларға көшті. "The Wizard of Id" комикс жолағы алғаш рет 1964 жылдың 16 қарашасында жарық көрді, суреті Паркерге, ал сценарийі Паркер мен Харттың бірлескен еңбегі болды. 2014 жылдың 17 қарашасында комикс жолағы өзiнiң 50 жылдығын ресми түрде тойлады, сондай-ақ Beetle Bailey, BC, Ballard Street, Dennis the Menace, Garfield, Mother Goose and Grimm, Pickles, Mutts, Pooch Café, The Brilliant Mind of Edison Lee және Barney Google and Snuffy Smith сияқты басқа да комикс жолақтары 50 жылдық мерекеге арналған еске алу жолақтарын жариялады (мысалы, Beetle Сержантты "финк" деп атап, Spookingdorf-пен бірге түрме жасырын бөлмесінде қалды). Hi and Lois комикс жолағында соңғы кадрда Сиқыршының портреті бейнеленді, ал Speed Bump Гарри Поттердің "The Wizard of Id" футболкасындағы суретін, Family Circus кітапқа (қолға кері ұсталып) жазылған сәлемдеме салды, ал Blondie комикс жолағының алғашқы кадрында тортқа жазылған сәлемдемені көрсетті.

Орнату

Ид сиқыршысы Ид патшалығының құлдыраған және қысымға ұшыраған мифтік патшалығындағы оқиғаларды суреттейді. Ол патшалықтың түкпір-түкпірінен келген адамдардың өмірін баяндайды, бірақ "Патша" деп белгілі, қатыгез, аласа бойлы монархтың сарайына ерекше назар аударады. Комикстің юморы кейде заманауи американдық мәдениетті пародиялайды, ал уәзілі анахронизмдер жиі кездеседі. Технология әзілге қарай өзгеріп отырады; мылтық пен садақпен шайқас болғаннан кейін шаруа банкоматтан ақша алуы мүмкін. Кейбір комикстерде патша монархиялық лауазымына сайланады (әрине, бұрмаланған сайлау арқылы). Дегенмен, Идтің шұғыласыз дала ортасында орналасқандығы, және оның айналасында бекініс пен суар бар екендігі өзгермейді. Патша мен оның поддандылары "гундармен" үздіксіз соғыс жүргізетін нашар әскерді басқарады, ал бақытсыз, салыққа батқан шаруалар ("Ақымақтар") қарапайым өмірді жалғап беру үшін фермерлер мен ат қорасында аз табыс табады.

Формат

"Ид сиқыршысы" күнделікті әзіл-қалжыңдардан тұрады, сондай-ақ жексенбі күндері түрлі-түсті толық беттік суреттері жарияланады. Басты кейіпкерлерге, түрлі қосалқы және тұрақты тұлғаларға, сонымен қатар патшалықтың өзіне қатысты қайта-қайта қолданылатын әзілдер кездеседі. Көбінесе бір немесе екі апта бойы белгілі бір тақырып бойынша ұзақ сюжет желісі дамытылады.

Стиль

Дон Маркстейннің "Тунпопедиясы" бойынша, "комикстің юмор стилі – ортағасырлық көрініске қарағанда өте қазіргі заманғы, ол жалпы және қарапайымнан толығымен қараңғыға дейін жетеді". Комикстің алғашқы жылдарынан бері кейбір кейіпкерлердің суреттелу стилі өзгерді. Мысалы, корольдің ескі суреті төртбұрышты болған, оның тажында карточканың белгілі бір түрлері (клуб, ромб, жүрек) бейнеленген, оның мұрты мен сақалы әрқашан аузын жасырып, король профильде көрсетілгенде сақалы жиі қисық ұшымен суреттелген (мысалы, "Идтің ғажайып сиқыршысы", 1970, Fawcett Publications). Жаңа стильде корольдің басы трапеция тәрізді, тажы сәл кішірек және әшекейсіз, аузы мен жағын жабатын үлкен мұрны бар (Роднидікінен де үлкен), ал ол аузын ашқанда сақалы қырқылып қалғандай көрінеді. Сэр Родни сияқты, комикстегі басқа да үлкен мұрынды кейіпкерлер де жиі "төртінші қабырғаны бұзып", шумақты айтқанда наразылық немесе ұялуды білдіре отырып, соңғы кадрда көрермендерге тікелей қарайды, мұрынның үлкен дөңгелек пішінін ерекшелеп көрсетеді. 2015 жылдың 14 желтоқсанында Мейсон Мастроянни Джефф Паркерден комикстің жауапкершілігін қабылдады.

Негізгі кейіпкерлер

Патша: Наполеон үлгісінде жасалған кішкентай деспот; жолақтың көптеген кейіпкерлері сияқты, патшаның аты оның рөлімен анықталады. Кейде оның аты "Ид" деп беріледі. Ол өзінің қол астындағыларына "Мырза" деп обращается, ашкөз, ұсақ-төсек және кешірімсіз, бірақ ол әзіл сезімін сақтайды. Оның бойы (шамамен бір метр) жиі әзілдердің нысаны болады. Ол тәж мен плащ киеді, ол оны ойын картасына ұқсатады (ал 1960 және 1970 жылдары ол тәжі төрт картаның белгілерімен безендірілген тәжімен Джек картасына ұқсады). Ол өзінің тақ бөлмесінен қылмыстар үшін қорқынышты, қатаң жазалар береді (атқыштар жиі кездеседі). Ол тек дауыс, билік және ақша табуға ұмтылады. Оның терісі жұқа және ашуы тез (әсіресе оның бойы туралы), және басты кейіпкерлер патшаны ойсыз қорласа, жиі қабырғаға немесе сөреге тізгіленеді. Ол шаруалардың жек көретін адамы, олар оның қысымын түсіріп, "Патша - шымқор!" деп жиі айқайлайды. Бірде патша өзін "шымқор" деп атайды. Алайда, ол кейде жұмсақ жағы бар екені көрінеді, және оның жалғыз достары - ор заманалық монстрлар. Оның "жануарлары" - айдаһар және Бонапарт есімді Санкт-Бернард иті; ол түлкі аулау кезінде Бонапартқа мінген, бірақ ол аттарға да мініп жүре алады. Патшаның ұрпағына ұқсайтын ата-бабасы Ид II патшасы болды, оны Ид III патшасы бас кесті. Патшаның ата-анасына қатысты: оның әкесі, оны ұлы құлатқанға дейін патша болған, "Ид патшасы" ойыншықтарымен қоршалған мұнарада ұсталады - ұлының беретін жалғыз сыйы; ол ұлын "шымқор" деп атайды. Оның анасы шаруа әйел болып жұмыс істейді және ұлын үнемі шағымданып, сөгіс береді - бұл жалғыз адам. Оның Сирил есімді інісі бар. Оның гербінде бұқаның денесіндегі басы бейнеленген. Патша бірде-бір рет адал жеңіс алып, "Тирандар карталары" сериясындағы иісқыршық сериясында ойнауға таңдалатынын білген кезде ғана жеңіп алған. Патша үйленбеген кезде, ол бірде Ақ қызға оны Зұлым патшайыммен таныстыруды сұрады, сондықтан ол патшайыммен кездесе алады; алайда 2016 жылдың ақпан айына қарай корольдің Фанабелла есімді патшайымы және қайын енесі бар. "Блонди" комиксінің 75 жылдығына орай комиксте король мен Джулиус Дитерс жан бауырлар болды. Бір қызығы, Рождество күні король Санта Клаустан сыйлық алуға тырысады, бірақ әрдайым сәтсіз. Сиқыршы: Атау кейіпкері, ол патшаның сиқырлы патшасы, кейде "Виз" деген лақап атпен аталады. Ол ақылды, бірақ әзілшіл, жақсы мінезді, бірақ күдікті, және оның әйелі Бланш үнемі билік етеді. Ол жұлдыздар мен жарты айлар бейнеленген, Мерлин сияқты, дәстүрлі, шегі бар сиқыршы шапкесін киеді. Ол жертөлесінен өзінің таныс рухы тұратын ыдыстың үстінде жұмыс істейді. Ол күшті сиқырлар жасай алады, бірақ оның жоспарлары жиі кері әсер етеді. Бірде патшалар қонақ үйінде қатты жаңбыр жауды. Сиқыршы жаңбырды қайталап, оны жойып, басқа күні қайтадан жаңбырды қайталауға тырысты; тым кеш ол соңғы рет жаңбыр жауғанын еске түсіреді, ол осы сиқырды айтып берді және басқа күні қазір Патшалық пикник күні; ашулы патша оны мәңгілік сулы душ астында тұмауханаға шынжырлап тастады! Ол патшаның барлық азаматтарымен достық қарым-қатынаста болады, бірақ олардың көпшілігі сияқты патшаны жасырын түрде жұлқы (немесе шымқор) деп санайды. Оның ата-анасы да сиқыршылықпен айналысады, әкесі өзін көрінбейтін етіп өзгерте алады; оның 800 жастағы анасы да сиқыршы; әр аналар күні ол ұлынан мысық алады. Бланш: сиқыршының жаман жартысы, оның үстемдік еткен, араласып жүрген әйелінің жаман жартысы. Сиқыршы Бланшпен ақша үшін тұрмысқа шықты делінген, өйткені ол патшалықтағы барлық адамдар үшін өте сұм деп саналады. Ол күнде Визге ренжіп, оның пісіруі де жаман. Оның анасы (оны ешқашан көрмеген) да сондай жаман. Кейде ол жігітке романтиканы ұсынады, бірақ жігіт оған романтиканы ұсынудан тартынады. Сонымен қатар ол Ид қаласында әйелдер бостандықтарын қорғауға бағытталған қозғалысты басқарады. Бірде сиқыршы Бланшқа антиквар дүкенінде ұзақ тұрмау туралы ақымақ пікір айтты, әйтпесе біреу оған "Сату үшін" деген белгісін ілмек еді; Бланш оны вазаға салды; басқа жолы Гвен сиқыршыдан неге сиқыршыға үйленбейді деп сұрады; ол жауап бермеді, өйткені Бланш түсіндіруінше, оның тістері тілінің жауап беруге мүмкіндік бермейді. Бірде екі ғұн ИД патшалығына шабуыл жасамақ болды, бірақ Бланшты көргенде, олар жүректерін қалдырды. Сэр Родни (Бикмейстер), сондай-ақ "Көк жүректі" деп те аталады: Оның әкесі сэр Фрэнсис Бикмейстер болды. Әдетте ол "Родни" деп аталады, ол патшаның бас рыцары және бақытсыз патша әскерінің басшысы және Корольдік флот адмиралы. Оның туы сары тауық ақ фонға бейнеленген. Ол ұзын, сүйкімді бойлы, ақымақтық интеллектісі бар адам, көгілдір тілмеш киеді және найзаны алып жүреді. Ол жауынгер ретінде күңкіл, және оның әскерлері де одан да нашар. Родни жүрегімен қорқақ; ол шайқасқаннан қорқады және көбінесе айдаһарларды өлтіруде жақсы екенін көрсетеді, бірақ шындығында ол бірде оны сатып алған (қазіргі "Драги" деп белгілі). Оның үлкен мүрні бар, көптеген әзілдердің себебі - және ол әрдайым патшаның назарын аударуға тырысады. Ол кейде тыңшы ретінде жұмыс істейді, мүрніне орын беру үшін үлкен тесігі бар ағаш костюмін киеді. Оның аты Родни сияқты қорқақ. Гвен: Әдемі, бірақ көңілсіз әйел, оның шашының стереотипі сияқты, ол өте бейхабар. Ол барлығына ұнайды, бірақ тек Родниге ғана ғашық. Олар кейде кездеседі, бірақ оның еркектік еместігіне байланысты ол оның романтикалық сезімдерін қайтармайды. Ол көбінесе Бланшпен ақылдасады немесе әсем ханзадалар екенін мәлімдейтін бақалармен сөйлеседі. 2016 жылдың 14 ақпанында Родни Гвенге "Махаббат соққысын" беру үшін Купидпен келісім жасады. Веллингтон Дж. Франсворт Спукингдорф III: Әдетте "Спук" деп аталады, ол азапты, күлкілі кедей түрмелік, көп жылдар бойы сарайдың төменгі қабаттарындағы түрмеде тұрған. Оның басынан жамбасына дейін шашы өскен, кейде оны алып егеуқұйрыққа теңейді. Оның қылмысы бірнеше айтылған нәрселердің бірі болды (келіп қонақ болған граф патшаны крокетте жеңген жалғыз адаммен танысуға қызығушылық білдіргенде, ол Спукпен таныстырылады немесе ол ерте жолақта патшаны "екі центтік, төрт флешті, лас, төменгі, бейтарап бұзақы" деп атағанда), бірақ көбінесе патша Спукты түрмеге өмір бойына соттады деп қабылданады. Ол жүйемен жаман қарым-қатынаста, бірақ оның ең жақын досы - оның жанындағы күзетші Тернкей. Ол ор заманалықтың төменгі деңгейінде, "қоқыс" жейді, бұл қоқысқа ұқсас дәмсіз, жиіркенішті қоқыс. Хобби ретінде ол жиі қашуға тырысады. Ол әдетте қабырғалардың астынан тоннель қазады, бірақ оның жоспарлары ирониялық түрде тоқтатылады. Оның сүйікті кітабы "Тарихтың Ұлы қашулары" (коинцидентті түрде оның өзінің өмірбаяны) (1967 жылдың 28 маусымындағы жолақ, сондай-ақ "Алтын ережені еске түсіруде" жарияланған). Оның толық аты Веллингтон Дж. Франсворт Спукингдорф үшіншісі, 1970 жылдың 20 тамызындағы жолақта, серияның 10 томында жарияланған. Бірде патша Спукты түрмесінен босатып жіберді, бірақ тек түлкі аулауда "түлкі" болу үшін. Басқа жолы патша Спукты дауыс беруге жіберді, Спук патшаның қарсыласына дауыс берді және қайтадан түрмесіне түсті. "Сиқыршының идентификаторының" 50 жылдығына орай, Битл Бейли сержант Сноркелді "шымқор" деп атады және соққыға ұшырап, Спукпен бірге түрмеге түсті. 2016 жылдың 29 қарашасына қарай Спук 500-ші қашу әрекетінен сәтсіз аяқтады. Тернкей: түрмелерді басқаратын күзетші, бірақ барлық уақытын Спуктың жанында отырып өткізеді. Бір жағынан олардың өмірі ұқсас - ол күні бойы бір орында тұрады және әлемде маңызды орынға ие емес. Ол кейде Спукке осы туралы наразылығын білдіреді. Бунг: сарай клоуны, алкогольге тәуелді, көбінесе ойын-сауықпен айналыспайды және көбінесе таверналарда немесе патшалық шарап погребінде болады. Ол қоңыраулармен безендірілген дәстүрлі клоун киімдерін киеді.

Басқа медиада

1969 жылы Джим Хенсон мен Дон Салин "Ид сиқыршысы" сериалының сынақ бөлімін жасады. Концепцияға қызығушылық туған кезде Хенсон басқа жобаларға толыққандай араласып, оны одан әрі дамытудан бас тартты. 1970 жылы комикс Чак Джонс жасаған, Абе Левитов режиссерлік еткен және Пол Винчелл мен Дон Мессик дауыстаған мультфильмге бейімделді. Пол Уильямс 1980 жылдардың басында телешоуларда "Ид сиқыршысы" толықметражды фильмі жақында шығады деп мәлімдеді. "Мен "Ид сиқыршысын" толықметражды фильм ретінде жасағым келді. Мен Нью-Йорк штатының Эндикотт қаласына барып, Джонни Хартпен таныстым, ол маған жақын дос болды, тіпті Columbia Pictures компаниясымен "Ид сиқыршысы" фильмін түсіру туралы келісімге келдім. Мен патша рөлін ойнауға ниеттендім. Бірақ содан кейін Дэвид Бегельманға қатысты мәселе туып, жоба тоқтап қалды." Комикстің кейіпкерлері 1984 жылы шыққан екі оқулық компьютерлік ойында пайда болды: "The Wizard of Id's WizMath" және "The Wizard of Id's WizType".

Марапаттар

"Идтың сиқыршысы" 1971, 1976, 1980, 1982 және 1983 жылдары Ұлттық карикатурашылар қоғамымен ең жақсы юморлық комикс деп танылды. 1984 жылы Паркер комикске сіңірген еңбегі үшін Рубен сыйлығын алды. 1965 жылдан бері ондаған жинақ жарық көрді, ал кейбір ескі атаулары 2010 жылға дейін басылып тұрды. 2009 жылы Titan Books комикстерді қайта басып шығаруды бастады және 1971 жылдан бастап күнделікті және жексенбілік комикстердің толық жинағын жылына бір реттен шығарып келеді.