Кіріспе

Франциядағы статистика және халық санағы деректеріне жауапты бас мемлекеттік мекеме Ұлттық статистика және экономикалық зерттеулер институты (INSEE немесе Insee /ɪ//n//s//eɪ/ inSAY, inse) – Францияның ұлттық статистика бюросы. Ол француз экономикасы және халқы туралы ақпаратты жинап, жариялайды және белгілі бір мерзімде ұлттық халық санағын жүргізеді. Штаб-пәтері Париждің оңтүстік маңындағы Монтруж коммунасында орналасқан, ол – Eurostat-тың Франциядағы бөлімшесі. INSEE 1946 жылы Виши режимінің Ұлттық статистика қызметінің (SNS) орнына құрылды. Ол Ұлттық демографиялық зерттеулер институтымен (INED) тығыз байланыста жұмыс істейді.

Мақсаты

INSEE Францияда ресми статистиканы өндіру және талдауға жауапты. Оның ең белгілі функциялары:

Ұлттық санақты ұйымдастыру және жариялау. Жалға алу ставкалары мен құрылысқа байланысты шығындарды анықтау үшін қолданылатын инфляция индексі сияқты, жоғары сапалы әртүрлі индекстерді өндіру. Eurostat INSEE статистикасын басқа ұлттық статистикалық мекемелердің деректерімен біріктіре отырып, Еуропалық Одақ үшін салыстырмалы статистиканы жинақтайды. Бұған қоса, ол статистика мәселелерінде Францияны халықаралық деңгейде ұсынушы ретінде кеңінен танылады.

Ұйым

INSEE Франция Қаржы министрлігі MINEFI-дің жауапкершілігінде. Қазіргі директоры – Жан-Люк Тавернье. Дегенмен, Eurostat INSEE-ді тәуелсіз орган деп санайды, алайда оның тәуелсіздігі заңмен бекітілмеген.

INSEE-ден бұрын Францияның статистикасы

INSEE-ге дейін Францияда бірнеше байланысты статистикалық мекемелер жұмыс істеген. 1833 жылы Адольф Тьер Статистика бюросын (фр. Bureau de la statistique) құрды. 1840 жылы ол SGF, яғни Францияның жалпы статистикасы деп аталды. Люсьен Марч басшылығымен SGF өз қызметін кеңейтті. 1907 жылы тұтыну әдеттерін зерттеуді бастады, ал 1911 жылы бөлшек сауда бағаларына кезеңдік зерттеулер жүргізді. 1920 жылы Альфред Сауви SGF-ға жұмысқа қабылдау үшін конкурстық емтиханды енгізді. Дегенмен, қазіргі заманғы ұйымның негізін қалаушы Рене Кармилл болды – ол есептеу машиналарын пайдаланудың алғашқы қолданушысы еді. 1940 жылы Демографиялық қызмет (Service de la démographie) Қаржы министрлігінің құрамында, 1940 жылғы маусымда нацистік Германиямен жасалған келісімге сәйкес тыйым салынған әскери жинау кеңсесін алмастыру мақсатымен құрылды. Өз қызметін жасыру үшін Демографиялық қызмет 1941 жылдың 11 қазанында SGF-ті өзіне қосты. Жаңа ұйым SNS, яғни Ұлттық статистика қызметі деп аталды. Осы қайта ұйымдастыру барысында Солтүстік (окупацияланған) аймақта алты жаңа кеңсе құрылды, олардың аймақтық құрылымы бүгін INSEE-де сақталуда. Рене Кармилл SNS мүшелерін дайындау үшін Қолданбалы ғылымдар мектебін (қазіргі ENSAE-нің алдыңғысы) құрды. Кармилл Виши Франциясы үшін жұмыс істеді, бірақ ол шын мәнінде француз астыртын қозғалысының қос агенті болды. SNS-дегі лауазымынан Франциядағы нацистердің санағын саботаж жасады, бұл көптеген еврейлерді өлім лагерлерінен құтқаруға мүмкіндік берді. Ол өз бөлімін Алжирдегі француз қарсылық күштерін жұмылдыруға көмектесу үшін де пайдаланды. Ол нацистер тарапынан ұсталды және 1945 жылы қайтыс болған Дахау лагеріне жіберілді.

INSEE-нің құрылуы

SNS 1946 жылғы 27 сәуірдегі заңмен ақыры INSEE болып қайта құрылды, яғни Франция және теңіз арты елдері үшін Ұлттық статистика және экономикалық зерттеулер институты (L'Institut national de la statistique et des études économiques pour la métropole et la France d'outre mer).

IRIS

IRIS – Францияның халық санағын жүргізу мақсатында географиялық аймақтарды бөлудің бірлігінің атауы. 1999 жылғы француз халық санағының нәтижелерін таратуға дайындалу үшін INSEE елді шамамен тең бірліктерге бөлу жүйесін жасады, ол IRIS2000 деп аталды, бірақ қазір ол жай ғана "IRIS" деп аталады. Бұл аббревиатура "Ilots Regroupés pour l'Information Statistique" ("статистикалық ақпарат үшін біріктірілген аймақтар") дегенді білдіреді, ал 2000 саны тек алдағы мыңжылдықты ғана емес, сонымен қатар негізгі бірлікке шамамен 2000 тұрғынның жоспарланған санын көрсетеді. 1999 жылдан бері IRIS Францияда және оның теңіз артындағы департаменттері мен аймақтарындағы қалалық деңгейдегі деректерді таратудың негізгі бірлігі болып табылады. 10 000-нан астам тұрғыны бар қалалар, сондай-ақ 5 000 мен 10 000 аралығындағы тұрғындары бар көптеген қалалар бірнеше IRIS бірліктеріне бөлінеді. Францияда барлығы 16 100 IRIS бар, оның 650-і теңіз артындағы департаменттерде орналасқан. IRIS-тің үш түрі қолданылады: тұрғын үй IRIS (халық саны 1800-5000), бизнес IRIS (1000-нан астам қызметкері бар) және мақсатты IRIS (адам тығыздығы төмен және кең аумақты арнайы үлкен аймақтар, мысалы, демалыс парктері, порттар, ормандар және т.б.).