Деректерді өңдеу және ақпараттық жүйелер эволюциясы
Data processing
Деректерді өңдеу – мағыналы ақпарат алу үшін деректерді жинау, өңдеу процесі. Тарихы мыңдаған жылдарға созылады, қазіргі кезде электронды түрде жүзеге асырылады.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Деректерді жинау және манипуляциялау мағыналы ақпарат жасау үшін жасалады.
Collection and manipulation of items of data to produce meaningful information
Деректерді өңдеу – мағыналы ақпарат алу үшін цифрлық деректерді жинау және өңдеу процесі. Деректерді өңдеу – ақпаратты өңдеудің бір түрі болып табылады, ол бақылаушыға байқалатын кез келген жолмен ақпаратты өзгертуді (өңдеуді) қамтиды.
Data processing is the collection and manipulation of digital data to produce meaningful information. Data processing is a form of information processing, which is the modification (processing) of information in any manner detectable by an observer.
Тарих
АҚШ Халық санағы бюросының тарихы деректерді өңдеудің қолмен жүргізілуден электронды процедураларға қарай даму жолын көрсетеді.
The United States Census Bureau history illustrates the evolution of data processing from manual through electronic procedures.
Деректерді қолмен өңдеу
Деректерді өңдеу термині 1950 жылдардан бастап кеңінен қолданыла бастағанымен, деректерді өңдеу функциялары мыңжылдықтар бойы қолмен орындалып келген. Мысалы, бухгалтерлік есеп операцияларды тіркеу және баланс есебі мен ақша ағыны туралы мәлімдеме сияқты есептерді дайындау сияқты функцияларды қамтиды. Толыққанды қолмен орындалатын әдістер механикалық немесе электрондық калькуляторларды пайдалану арқылы толықтырылды. Есептеулерді қолмен немесе калькулятор арқылы орындайтын адамды "компьютер" деп атаған. 1890 жылғы АҚШ халық санағында мәліметтер алғаш рет үй шаруашылықтары емес, жеке адамдар бойынша жиналды. Көптеген сұрақтарға нысанның тиісті тіктөртбұрышына белгі қою арқылы жауап берілді. 1850 жылдан 1880 жылға дейін халық санағы бюросы "жіктелімдердің көбейетін комбинацияларының санының артуына байланысты күрделене түсетін санау жүйесін" қолданды. Бір санаудағы комбинациялардың саны шектеулі болғандықтан, кестелерді 5 немесе 6 рет өңдеу қажет болды, сондай-ақ көптеген тәуелсіз санаулар үшін. "1880 жылғы халық санағының нәтижелерін қолмен өңдеу әдістерін қолдана отырып жариялауға 7 жылдан астам уақыт кетті".
Although widespread use of the term data processing dates only from the 1950s, data processing functions have been performed manually for millennia. For example, bookkeeping involves functions such as posting transactions and producing reports like the balance sheet and the cash flow statement. Completely manual methods were augmented by the application of mechanical or electronic calculators. A person whose job was to perform calculations manually or using a calculator was called a "computer." The 1890 United States Census schedule was the first to gather data by individual rather than household. A number of questions could be answered by making a check in the appropriate box on the form. From 1850 to 1880 the Census Bureau employed "a system of tallying, which, by reason of the increasing number of combinations of classifications required, became increasingly complex. Only a limited number of combinations could be recorded in one tally, so it was necessary to handle the schedules 5 or 6 times, for as many independent tallies." "It took over 7 years to publish the results of the 1880 census" using manual processing methods.
Деректерді автоматты түрде өңдеу
Автоматты деректерді өңдеу термині бірлік тіркемелі жабдықтар арқылы орындалатын операцияларға қатысты қолданылды, мысалы, Герман Холлериттің 1890 жылғы АҚШ халық санағы үшін перфокарта жабдығын пайдалануы. "Холлериттің перфокарталық құрылғысын қолдану арқасында, халық санағы басқармасы 1890 жылғы санақ деректерін кестелеуді 2-3 жылдың ішінде аяқтады, бұл 1880 жылғы санаққа кеткен 7-8 жылмен салыстырылғанда айтарлықтай үнемді болды. Холлерит жүйесін пайдалану нәтижесінде өңдеу шығындары шамамен 5 миллион долларға төмендеді деп есептеледі." Ескі термин "деректерді өңдеу" көне технологияларды еске түсіреді. Мысалы, 1996 жылы Data Processing Management Association (DPMA) өз атауын Ақпараттық технологиялар мамандары қауымдастығы деп өзгертті. Бірақ, бұл терминдер шамамен мағынасы бірдей.
The term automatic data processing was applied to operations performed by means of unit record equipment, such as Herman Hollerith's application of punched card equipment for the 1890 United States Census. "Using Hollerith's punchcard equipment, the Census Office was able to complete tabulating most of the 1890 census data in 2 to 3 years, compared with 7 to 8 years for the 1880 census. It is estimated that using Hollerith's system saved some $5 million in processing costs" The older term "data processing" is suggestive of older technologies. For example, in 1996 the Data Processing Management Association (DPMA) changed its name to the Association of Information Technology Professionals. Nevertheless, the terms are approximately synonymous.
Коммерциялық деректерді өңдеу
Коммерциялық деректерді өңдеу үлкен көлемдегі кіріс деректерін, салыстырмалы түрде аз есептеу операцияларын және үлкен көлемдегі шығыс деректерін қамтиды. Мысалы, сақтандыру компаниясы ондаған немесе жүз мыңдаған полис бойынша тіркемелерді сақтауға, есеп-шоттарды басып, пошта арқылы жіберуге, төлемдерді қабылдауға және тіркеуге мұқтаж.
Commercial data processing involves a large volume of input data, relatively few computational operations, and a large volume of output. For example, an insurance company needs to keep records on tens or hundreds of thousands of policies, print and mail bills, and receive and post payments.
Деректерді талдау
Ғылым және инженерия салаларында деректерді өңдеу және ақпараттық жүйелер терминдері тым жалпы деп есептеледі, ал деректерді өңдеу термині әдетте деректерді талдауға дейінгі бастапқы кезеңді, ал деректерді талдау – жалпы деректерді өңдеудің екінші кезеңін білдіреді. Деректерді талдау арнайы алгоритмдер мен статистикалық есептеулерді қолданады, олар әдеттегі кәсіби ортада сирек кездеседі. Деректерді талдау үшін SPSS немесе SAS сияқты бағдарламалық кешендер немесе олардың DAP, gretl немесе PSPP сияқты тегін баламалары жиі пайдаланылады.
In science and engineering, the terms data processing and information systems are considered too broad, and the term data processing is typically used for the initial stage followed by a data analysis in the second stage of the overall data handling. Data analysis uses specialized algorithms and statistical calculations that are less often observed in a typical general business environment. For data analysis, software suites like SPSS or SAS, or their free counterparts such as DAP, gretl, or PSPP are often used.
Жүйелер
Деректерді өңдеу жүйесі – машиналар, адамдар және процестердің жиынтығы болып табылады, ол белгілі бір кіріс деректерінен анықталған нәтижелер жиынтығын шығарады. Кіріс және шығыс деректері, фактілер, ақпарат сияқты түрлерде түсіндіріледі, бұл түсіндіру жүйеге қатысты тұлғаның байланысына байланысты. Деректерді немесе сақтау (кодтарды) өңдеу жүйесіне жиі қолданылатын синоним – ақпараттық жүйе. Ал, электрондық деректерді өңдеуге қатысты, осыған сәйкес келетін түсінік – электрондық деректерді өңдеу жүйесі деп аталады.
A data processing system is a combination of machines, people, and processes that for a set of inputs produces a defined set of outputs. The inputs and outputs are interpreted as data, facts, information etc. depending on the interpreter's relation to the system. A term commonly used synonymously with data or storage (codes) processing system is information system. With regard particularly to electronic data processing, the corresponding concept is referred to as electronic data processing system.
Қарапайым мысал
Деректерді өңдеу жүйесінің өте қарапайым мысалы – шоттар тізілімін жүргізу процесі. Операциялар – чектер мен енгізілген ақшалар – олар орын алғанда тіркеледі және ағымдағы қалдық анықтау үшін операциялар қорытындыланады. Ай сайын тізілімде тіркелген деректер банк өңдеген операциялардың тізімімен салыстырылады. Күрделірек есеп жүйесі операцияларды одан әрі анықтауға мүмкіндік береді, мысалы, енгізілген ақшаларды түбіртектері бойынша немесе чектерді түрлері бойынша, мысалы, қайырымдылық жарналарын бөлуге болады. Бұл ақпаратты жылдық барлық жарналардың сомасы сияқты мәліметтер алу үшін пайдалануға болады. Бұл мысалдың маңызды жағы – бұл жүйеде барлық операциялар біркелкі тіркеледі және әрқашан банкпен есептесудің бірдей әдісі қолданылады.
A very simple example of a data processing system is the process of maintaining a check register. Transactions— checks and deposits— are recorded as they occur and the transactions are summarized to determine a current balance. Monthly the data recorded in the register is reconciled with a hopefully identical list of transactions processed by the bank. A more sophisticated record keeping system might further identify the transactions— for example deposits by source or checks by type, such as charitable contributions. This information might be used to obtain information like the total of all contributions for the year. The important thing about this example is that it is a system, in which, all transactions are recorded consistently, and the same method of bank reconciliation is used each time.