Кіріспе
Американдық саясаткер (1924-2018)
Дэниел Кахикина Акака (/ə/'/k//ɑː//k//ə/; 11 қыркүйек 1924 – 6 сәуір 2018) – 1990 жылдан 2013 жылға дейін Гавайи штатынан АҚШ Сенатының сенаторы болып қызмет еткен американдық педагог және саясаткер. Демократиялық партия мүшесі, Акака туған гавайилік американдықтардың арасынан алғашқы АҚШ сенаторы болды. Ол Гонолулу қаласында дүниеге келген, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде АҚШ Армиясының инженерлік корпусында қызмет еткен. Гавайи университетін бітіріп, бакалавр және магистр дәрежелерін алды. Алғашқыда орта мектеп мұғалімі болған Акака кейін алты жыл бойы мектеп директоры қызметін атқарды. 1969 жылы Білім министрлігі оны бас бағдарламалық жоспарлаушы ретінде жұмысқа қабылдады. 1970 жылдары түрлі мемлекеттік лауазымдарда болды. Акака 1976 жылы АҚШ Өкілдер палатасына Гавайи штатының 2-ші сайлау округінен алғаш рет сайланды және 13 жыл қызмет етті. 1990 жылы қайтыс болған Спарк Мацунаганың орнына АҚШ Сенатына тағайындалды, содан кейін Мацунаганың мерзімін аяқтау үшін өткізілген арнайы сайлауда жеңіске жетті. Ол кейін үш толық мерзімге қайта сайланды. 2011 жылдың наурыз айында 2012 жылы қайта сайлануға түспейтінін мәлімдеді. 2012 жылдың 17 желтоқсанында АҚШ Сенаторы Дэниел Инуйе қайтыс болғаннан кейін Акака 2 аптаға дейін штаттың ең тәжірибелі сенаторы болды, содан кейін 2013 жылдың 3 қаңтарында қызметтен кетті. Оның орнын демократ Мази Хироно иеленді.
Балалық шағы, отбасы, білім
Дэниел Кахикина Акака Гонолулу қаласында Энни (туған тегі Кахоа) мен Кахикина Акаканың ұлы болып дүниеге келген. Оның әкесінің әкесі Қытайдың Чаошань аймағында туған, ал оның қалған ата-аналары Гавайи тайпасынан шыққан. Оның ағасы – пастор Ыбырайым Акака. Акака гавай тілін өзінің "ана тілі" деп атады. Акака 1942 жылы Камехамеха мектебін бітірген. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол АҚШ Армиясының инженерлік корпусында, оның ішінде Сайпан және Тиниан аралдарында қызмет етті. Ол 1945 жылдан 1947 жылға дейін әскери қызметтен өтті. Акака 1948 жылдың 22 мамырында Мэри Милдред "Милли" Чонгқа үйленді. Акакалардың бес баласы болды.
Ерте мансап
Акака 1953 жылдан 1960 жылға дейін Гонолулудегі орта мектепте мұғалім болып жұмыс істеді, одан кейін вице-директор болып тағайындалды.
АҚШ-тың Өкілдер палатасы
Акака алғаш рет 1976 жылы АҚШ Өкілдер палатасына сайланды, Гонолулу қаласының ішкі округінен тыс штаттың барлық аймағын өкілдік етті. Ол жеті рет қайта сайланды, барлығы да үлкен артықшылықпен: 1986 жылдан басқа, ол 76 пайыз дауыс алғанда, әрқашан 80 проценттен жоғары дауыспен қайта сайланды.
Сайлаулар
Акака 1990 жылғы сәуір айында губернатор Джон Вайхи тарапынан сенатор Спарк Мацунаганың қайтысынан кейін уақытша қызмет ету үшін АҚШ Сенатына тағайындалды. Сол жылдың қараша айында ол Мацунаганың өтілмеген мерзімінің қалған төрт жылын аяқтау үшін сайланды, АҚШ өкілі Пэт Саикиді 53 пайыз дауыспен жеңді. Ол 1994 жылы 70 пайыздан астам дауыспен толық алты жылдық мерзімге қайта сайланды. 2000 жылы да ол оңай қайта сайланды. 2006 жылғы сайлауда ол АҚШ өкілі Эд Кейстің күшті іріктеу сайлауындағы қарсылығын жеңіп, содан кейін 61 пайыз дауыспен Синтия Тиленді жеңіп, үшінші толық мерзімге ие болды.
Қызмет мерзімі
Сенатта қызмет еткен кезінде Акака АҚШ Сенатының Үндістер істері жөніндегі комитетінің және Ветерандар істері жөніндегі комитетінің төрағасы болды. Ол сонымен қатар, ардагерлерге берілетін жәрдемақыдан бас тартқан филиппин сарбаздарына өтемақы төлеу туралы заң қабылдады. Акака заң жобасы 1893 жылы Гавайи Королдығының құлатылуымен жоғалған Гавайидің өзін-өзі билеу құқығын қалпына келтіру мақсатымен қолдау тапты, және федералды үкімет тарапынан мойындалу үшін федералды соттарда егемендік талаптарын білдіруден бас тартуды көздеді (бірақ халықаралық құқық бойынша берілген егемендік талаптарына кедерес келтірмейді). Бұл заң жобасы этникалық тегі бойынша кемсітушілік ретінде сынға ұшырады, себебі заң жобасымен құрылатын басқару органына тек Гавайиде туғандар ғана қатыса алатын еді. 2002 жылдың қазан айында Акака Иракқа қарсы әскери күш қолдануға рұқсат беруге қарсы дауыс берді. 2006 жылдың сәуір айында "Time" журналы оны Американың ең нашар бес сенаторының бірі деп таныды. Мақалада ол көбінесе маңызды емес заңдарды жазумен айналысқаны үшін сынға ұшырады, оны "маңызды емес шешімдердің және комитетте қабылданып үлкермейтін заң жобаларының шебері" деп сипаттады. 2009 жылдың ақпан айында Филиппин Өкілдер палатасы Антонио Диаз бастамасымен Акакаға, сенаторлар Дэниел Инуе мен Тед Стивенске және өкіл Боб Филнерге екінші дүниежүзілік соғыс ардагерлеріне жәрдемақы беруді қамтамасыз етудегі рөлдері үшін құрметті филиппин азаматтығын беру туралы заң жобасын ұсынды. 2011 жылдың 2 наурызында Акака 2012 жылғы АҚШ Сенатына сайлауда қайта сайлануға түспейтінін мәлімдеді.
Өлім
Акака 2018 жылғы 6 сәуірде таңертеңгі сағаттарда 93 жасында органдарының жұмысы тоқтау салдарынан қайтыс болды. Бұрынғы президент Барак Обама Акаканы "еңбек ететін халықтың, ардагерлердің, гавайиліктердің құқықтары мен мүдделерін талмай қорғаған, Гавайи халқына адал қызмет еткен адам" деп еске алды. Ол алoha рухын мейірім мен қамқорлықпен бейнеледі.
Сайлау тарихы
Үміткер Даниэль Акака129,158 54,2% Эд Кейс107,163 45,0%