Кіріспе
2002 жылдан 2010 жылға дейін Гавайи губернаторы Линда Лингл (туған есімі Каттер; 4 маусым 1953 жыл) – 2002 жылдан 2010 жылға дейін Гавайидің алтыншы губернаторы қызметін атқарған американдық саясаткер. Ол 1959 жылдан бері Гавайиде сайланған тұңғыш республикалық губернатор, сондай-ақ штаттың тұңғыш әйел және тұңғыш еврей губернаторы болды. Губернаторлық қызметке тағайындалғанға дейін Лингл 1991 жылдан 1999 жылға дейін Мауи округінің мэрі, ал 1999 жылдан 2002 жылға дейін Гавайи Республикалық партиясының төрағасы болды. 2004 жылы Нью-Йоркте өткен Республикалық ұлттық конвенцияда Лингл тұрақты төраға Деннис Хастерт конвенция қатысушылары арасында болмаған кезде конвенция төрағасы болды. 2012 жылы ол АҚШ Сенатына Республикалық партиядан кандидат болып ұсынылды, зейнеткерлікке шыққан АҚШ сенаторы Дэниел Акаканың орнына үміткер болды, бірақ жеңіліске ұшырады. 2015 жылдың қаңтарында Лингл Иллинойс штатының губернаторы Брюс Раунердің аға кеңесшісі болып тағайындалды және 2016 жылдың шілдесінде бұл қызметтен кетті. Ол сондай-ақ Вашингтондағы Екі партиялық саясат орталығының Губернаторлар кеңесінде жұмыс істеді. Лингл 2017 жылдың екінші тоқсанында Гавайиге қайтып оралды және 2017 жылдың маусым айында Гавайи Тынық мұхиты университетінің қамқорлар кеңесіне мүше болып сайланды. Лингл – Гавайи губернаторы қызметін атқарған соңғы республикашыл және жалғыз әйел.
Linda Lingle (née Cutter; June 4, 1953) is an American politician who served as the sixth governor of Hawaii from 2002 to 2010. She was the first Republican elected governor of Hawaii since 1959, and was the state's first female and first Jewish governor. Prior to serving as governor, Lingle served as mayor of Maui County from 1991 to 1999 and as chair of the Hawaii Republican Party from 1999 to 2002. During the 2004 Republican National Convention in New York City, Lingle served as chair of the convention during the absence of permanent chair Dennis Hastert from the convention floor. In 2012, she was the Republican nominee for the United States Senate, vying unsuccessfully for an open seat vacated by retiring U. S. Senator Daniel Akaka. In January 2015, Lingle was appointed as a senior adviser to Illinois Governor Bruce Rauner, and left the position in July 2016. She also served on the Governors' Council of the Bipartisan Policy Center in Washington, D. C. Lingle moved back to Hawaii in the second quarter of 2017 and became a member of Hawaii Pacific University's board of trustees in June 2017. Lingle is the last Republican and only woman to have served as Governor of Hawaii.
Балалық шағы, білім алуы және алғашқы мансабы
Лингл 1953 жылы Миссури штатының Сент-Луис қаласында еврей отбасында Линда Каттер болып дүниеге келді, ол Милдред пен Ричард Каттердің қызы. Лингл 12 жасында ата-анасымен бірге Оңтүстік Калифорнияға көшіп келді. Ол Калифорниядағы Лейк-Балбоадағы Бирмингем орта мектебін бітірді (сол кезде Ван-Нюис қаласының бір бөлігі болған), содан кейін 1975 жылы Калифорния мемлекеттік университетінің Нортрідж қаласындағы филиалында журналистика мамандығы бойынша үздік дипломмен бакалавр дәрежесін алды. Одан кейін ол әкесінің соңынан Гавайиге көшіп, алдымен Гонолулуде Teamsters және қонақ үй қызметкерлері кәсіби одағының баспасөз хатшысы болып жұмыс істеді. Кейін ол Молокай аралына көшіп, «Молокай еркін баспасөзі» деген жергілікті газетті құрды.
Аудандық саясат
1980 жылы Лингл Мауи округі кеңесіне сайланды, онда ол бес екі жылдық мерзімге қызмет етті. Лингл осы мерзімдердің үшеуінде Молокай аймағын, екеуінде округтік мүше ретінде өкілдік етті. 1990 жылы Ханнибал Таварес Мауи округінің мэрі қызметінен кеткеннен кейін, Лингл Мауи округінің бұрынғы мэрі және Гавайи штатының Өкілдер палатасының спикері Элмер Кравалхоға қарсы сайлауға түсуге шешім қабылдады. Сауалнамалар Линглдің демократ қарсыласынан қалып қойғанын көрсетсе де, Лингл жеңіске жетті. "Honolulu Advertiser" және "Honolulu Star-Bulletin" газеттері бұл сайлауды Гавайи саяси тарихындағы ең үлкен сенсациялардың бірі деп жариялады. Ол 37 жасында Мауи округінің мэрі қызметіне сайланған ең жас адам және алғашқы әйел болды. 1991 жылдың 2 қаңтарында Мауи округінің мэрі ретінде қызметке кірді. 1994 жылы Лингл демократ қарсыласы, Мауи округі кеңесінің мүшесі Горо Хокамадан оңай жеңіске жетті. Линглдің басшылығымен Мауи округінде нәтижеге негізделген бюджет жүйесі енгізілді. Оның табысты қабылдануы мен іске асырылуы үшін Линглге Үкіметтік қаржылық қызметкерлер қауымдастығынан төрт жыл бойы "Ерекше бюджеттік ұсынылым" сыйлығы берілді. Сондай-ақ, мэр Лингл Мауи округіне туризмді және жұмыс орындарын тартуға үлкен үлес қосты, осы кезде штаттың туризм индустриясы қиындыққа тап болды.
1998 жылғы губернаторлық науқаны
Лингл тағы да жеңіске ұмтылып, бұл жолы 1998 жылы губернатор лауазымына талапкер болды. Мауи қаласының мэрі ретінде үшінші мерзімге сайлануға құқығы болмаған Лингл, Гавайи Республикалық партиясынан үміткер ретінде қазіргі губернатор Бенджамин Дж. Каетаноға қарсы ұсынылды. Республикалық партия мүшелері Линглдің осы лауазымға ең лайықты кандидат екеніне және 1998 жылдың партия үшін жеңіске жететін жалғыз мүмкіндік болуы мүмкін деп сенді. Лингл Гавайи азаматтарының тоқыраған экономикаға деген ашуын және демократтардың мәселені шешуге бағытталған стратегияларына наразылығын пайдаланды. Қараша айындағы сайлауға дейін медиа сауалнамаларында Каетано артта қалды, бірақ сайлау күні кешке Каетано мен Линглтің арасындағы айырма бір пайыздық ұпай ғана болды, бұл дауыстарды қайта санауға себепкер болды. Лингл Гавайи тарихындағы ең тартысты сайлауда жеңіліске ұшырады. Мемлекеттік Демократиялық партия Линглдің лесбиянка екені және ол Рождествоны мемлекеттік мереке ретінде жояды деген қаңқу сөздерді таратты деп айыпталды. Бұрын губернатор Каетано мемлекеттік қызметкерлерге Рождество алдындағы күнді демалыс ретінде берген, ал басқа жергілікті басшылар да оның үлгісін ұстанды, бірақ Мауи округінің мэрі Лингл мұның тым қымбатқа түсетінін айтты.
Мемлекет-қатысушы төрағалық етеді
Жеңіліске ұшырағаннан кейін Лингл Гавайи Республикалық партиясының төрағасы болып сайланды. Ол 1999 жылдан 2002 жылға дейін осы қызметте болды. Партия төрағасы ретінде Лингл партия саясатын жаңартты және партияға, тарихи түрде Демократиялық партияның басымдығын күйіндегі штатты бәсекеге қабілетті ету үшін қажет деп есептеген өзгерістер енгізді. Ішкі реформалар сәтті болды және Лингл Гавайи штатының заң шығарушы органының екі палатасына да көбірек республикашылдарды сайлауға қол жеткізді. Республикашылдардың ең жоғары жетістігіне жеткенде, партия штаттық Өкілдер палатасындағы 51 орынның 19-ын иеленді. Партия қатарына жастар көптеп қосылып, мүшелерінің саны артты. Республикашылдар жаңартылып, жас көрініс алды және бұл партия жаңа GOP Гавайи деп бейресми түрде танылды. Лингл – Америкадағы ең ірі қайырымдылық қор жинау және сайлау кампаниясын қолдаушы саяси әрекет комитеті – The Wish List және The Republican Majority for Choice мүшесі.
2002 жылғы губернаторлық науқаны
Үшінші мерзімге үміткер болуына тыйым салынған Кейетано 2002 жылы саяси қызметтен зейнетке шыққандығын жариялады. Гавайи тұрғындары арасында одан да танымал болған Лингл тағы да Гавайи губернаторы лауазымына республикалық кандидат ретінде таңдалды. Оның сайлау науқаны, Гонолулу қаласы мен округінің танымал демократ әкімі Джереми Харрис сайлау қаржысының бұзылуына қатысты айыптаулардан кейін бас тартқаннан кейін, айтарлықтай күшейді. Гавайи демократтары сол кездегі губернатордың орынбасары Мази Хирононы ұсынды; бұл екі негізгі кандидаттың да әйелдер болған губернаторлық сайлаулардың санаулы бірі болды. Лингл өзінің "Жаңа бастамалар күнтізбесі" бағдарламасымен сайлауға қатысты, бұл республикалық басшылықты ілгерілету және штатты демократтардың соңғы 40 жылдық басқаруына сын айту үшін жасалған сайлау платформасы. Сондай-ақ, Линглдің үгіті мен Гавайи республикашыларының бұрынғы консервативті платформалары арасындағы айырмашылықтарды көрсетті. Әкімдік жетістіктеріне аз көңіл бөлген Лингл, реформалар туралы үгітімен бірге бұрынғы штат судьясы Герцог Аионамен сайлауда жеңіске жетті, ол Линглдің орынбасары болды. Лингл – Иолани сарайы аумағындағы Коронация павильонында инаугурация өткізбеген алғашқы губернатор. Ол Гавайи штатының Капитолийінің ротондасында инаугурацияланды. Ол Танахқа ант берді.
Бірінші кезең
Лингл үш соққы туралы заңға және жыныстық қылмыскерлер тізілімінің веб-сайты туралы заңға қол қойды. Ол Гавайидегі барлық ауруханалардан зорлық-зомбылық құрбандарына шұғыл контрацепция ұсынуды талап ететін заң жобасына вето қойды, себебі католик ауруханалары оған қарсы шығуы мүмкін деп алаңдады. 2004 жылдың мамырында Лингл Израиль үкіметінің қаржысына Израильге делегация жетекшілік етті. Оның беделі жоғары болды, көбінесе 70 пайызға жуық. 2004 жылы Лингл республикалық кандидаттарды қолдау үшін үгіт-насихат жұмыстарын жүргізді, президент сайлауында да, Гавайи штатының заң шығарушы органына сайлауда да. Ол Джордж Буш президентінің Ирак саясатын қолдады және АҚШ-та Буш үшін үгіт жүргізді. Сайлаудың соңында жасалған бірнеше сауалнамалар Буш пен демократ Джон Керри тең екенін немесе Керриден аздап алда екенін көрсеткенде, Лингл 1984 жылдан бері алғаш рет республикашыларға штатын жеңіп беруге тырысты. Вице-президент Дик Чейни де штатта үгіт жүргізді. Штаттың заң шығарушы органы демократтардың басымдығында болды және ол олардың ветоларын қабылдамау үшін жеткілікті мүшелері болуын қалады. Нәтижесінде, Керри штатты жеңіп қана қоймай, республикашылар штат заң шығарушы органындағы бес орыннан айырылып, олардың өкілдігі бір цифраға дейін азайды, бұл демократтарды Линглді күткеннен де осал деп санауға итерді. 2004 жылғы Гавайидегі президенттік сайлау республикашылардың 1984 жылдан бері штатты қайтаруға ең жақын келген уақыты болды, ол кезде Рональд Рейган соңғы рет штатты жеңіп алған. 2006 жылдың қаңтар айында Лингл Манила қаласының мэрі Лито Атиенца тапсырған Манила қаласы университетінен мемлекеттік басқару саласындағы құрметті докторлық дәрежесін алды, ол Филиппинге ресми сапармен барған кезде болды. Білім беру саласында ол штаттық білім беру кеңесін жеті жергілікті мектеп кеңесіне бөлуге тырысты, бірақ бұл жоба сәтсіз аяқталды. Лингл қолдаған даулы мәселелердің бірі – Гавайиде жаңа түрме салудың орнына, тұтқындарды материкке жіберу тәжірибесі болды.
2006 жылғы губернаторлық сайлау
2006 жылы Лингл Гавайи губернаторы болып қайта сайлануға кандидат екенін жариялады. Демократиялық партияда көптеген адамдар сайлауға түсуі мүмкін деген болжам бар еді, бірақ олардың көпшілігі бас тартты, соның ішінде штат сенаторы Колин Ханабуса, Сенат Президенті Бобби Бунда, бұрынғы конгрессмен Эд Кейс (АҚШ Сенатына кандидат болды), АҚШ конгрессмені Нил Аберкромби және Гавайи округінің мэрі Гарри Ким. Линглге қарсыласты табу қиын болғанына қарамастан, бұрынғы штат сенаторы Рэнди Ивасе губернаторлыққа кандидат болуға шешім қабылдады. Алғашқы сайлауда ол Вайанае портының басшысы Уильям Айла-ны оңай жеңіп, Big Island штатының бұрынғы сенаторы Малама Соломонды өзінің серігі етіп алды. Сайлау кампаниясы барысында Ивасе 340 000 доллар жұмсаған, ал Лингл 6 миллион доллар жұмсағандықтан, әлсіз үміткер саналды; ол өзінің жарнамаларында Линглдің президент Бушпен арақатынасына сын жасады. Губернатор Лингл штат тарихындағы ең үлкен үлесіммен жеңіске жетті – 63 пайызға 35 пайыз.
2012 жылғы АҚШ Сенатының сайлауы
2011 жылдың қазанында Лингл KSSK радиосында зейнеткерлікке шыққан АҚШ сенаторы Дэниел Акаканың (D-HI) бос қалған орнына кандидат болатынын мәлімдеді. Лингл – 1990 жылы Акакаға қарсы өткен қосымша сайлауда Пэт Саики қатысқаннан бері Гавайиде Сенатқа кандидат болған, қаржыландырылуы жақсы болған алғашқы республикашыл және естерде қалғаннан бері штаттан Сенатқа толық мерзімге түскен ең күшті республикашыл кандидат болды. 2012 жылдың жазында жасалған сауалнама нәтижесінде бәсекелес жарыс бес дауысқа жуық екені көрсетілсе де, нәтижесінде Хироно Лингльді 63 пайыз дауыспен, Лингль 37 пайыз дауыспен жеңді.
2012 жылдан кейін
Сенаттағы сайлаудағы сәтсіз әрекетінен кейін Лингл 1975 жылы бітірген Калифорния мемлекеттік университетінде қоғамдық саясат бойынша семинар оқыды. Ол сондай-ақ лекциялар оқыды және Бипартиялық саясат орталығы үшін Губернаторлар кеңесімен және Энергетикалық қауіпсіздік кеңесімен жұмыс істеді. 2015 жылдың қаңтар айында Лингл Иллинойс штатының губернаторы Брюс Раунердің аға кеңесшісі болып тағайындалды. Бірнеше аптадан соң, ол 2016 жылғы Республикалық Ұлттық конвенцияда партияға және президенттікке үміткер Дональд Трампқа еврейлердің қолдауы туралы ашылу сөз сөйледі. 2017 жылдың қаңтар айында Лингл республикалық жиынға қатысып, 2017 жылдың сәуір айында Гавайиге қайта оралу жоспарын жариялады. 2017 жылдың мамыр айында ол Гарвард университеті ұйымдастырған, елдегі опиоидтік дағдарысқа қатысты мәселелерді талқылауға жиналған төрт бұрынғы губернатордың бірі болды. Лингл 2017 жылдың маусым айында Гавайи Тынық мұхиты университетінің қамқоршылар кеңесіне мүше болып сайланды және 2020 жылға дейін қызмет етті. Лингл 2020 жылғы үміткер Рик Блангиардиді қолдады, ол 2021 жылдың қаңтар айында Гонолулу қаласының мэрі болып сайланды. 2022 жылы Лингл Гавайидегі қылмыстық сот жүйесінде әйелдерді өңдеуді реформалауға бағытталған жаңа «Әйелдер түрмесі жобасы» жобасын жетекшілік етті; 2023 жылы жоба түрмеден босатылған әйелдер үшін тұрғын үй ашуға көмектесті. Сондай-ақ 2022 жылы Лингл және басқалар ерекше басшылық қабілетін көрсеткен студенттерге арналған, оның атымен аталатын Гавайи Тынық мұхиты университетінің стипендиясын құрды.
Жеке өмір
Лингл екі рет үйленді және екі рет ажырасты. Ол 1972 жылы колледж оқып жүргенде алғашқы күйеуі Чарльз Линглге үйленді. Калифорниядан Гавайиға көшкеннен кейін 1975 жылы одан ажырасып, Лингл тегін сақтап қалды. Мауи округінің мэрі қызметін атқарып жүргенде Лингл екінші күйеуі, Мауидегі адвокат Уильям Крокеттке 1986 жылдан 1997 жылға дейін үйленген болатын. Лингл қазіргі уақытта жалғыз және балалары жоқ. Оның әйелінің інісі Гавайиде "Каттер Форд" автосалондарының негізін қалады. Лингл Калифорния мемлекеттік университетінің Нортридж қаласындағы 2004 жылғы ең үздік түлектерінің бірі болып саналады. Лингл Республикалық еврей коалициясының белсенді мүшесі, іс-шараларда спикер ретінде сөз сөйлейді және АҚШ-тың жалғыз еврей республикашыл губернаторы ретінде өзінің беделін пайдаланады. Президент Джордж Буш оны 2008 жылдың мамыр айында Израиль мемлекетінің 60 жылдығын тойлау үшін Иерусалимге аттанатын құрметті делегация құрамына кіргізді.