Кіріспе

Құс түрлері
фазан түрі

Алтын фазан (Chrysolophus pictus), сондай-ақ қытай фазаны және көлденең фазан деп те аталады, Galliformes (тауық тәрізділер) қатарына және Phasianidae (фазандар) тұқымдасына жататын аңшылық құсы. Туыс атауы ежелгі грекше khrusolophos, яғни "алтын шоқысы бар", ал *pictus* латын тілінде "суреттелген", *pingere* – "сурет салу" деген сөзден шыққан.

Сипаттама

Ересекті еркек шамамен ұзындығында болады, оның құйрығы жалпы ұзындығының үштен екі бөлігін құрайды және салмағы шамамен. Оның түсі алтын түстес гребень және құйрық аймағымен, сондай-ақ жарқын қызыл денемен сипатталады. Мойнында кеңейтіліп көрсетуге болатын қызғылт сары түсті жаға немесе "кап" бар, ол көздерден басқа бүкіл бетті жабатын қара және қызғылт сары түсті желпіштей көрінеді. Көзі ашық сары, қара нүктелі қарашығы бар. Беті, тамағы, жамбасы және мойнының бүйірлері қызыл қоңыр түсті. Жанама қанаттары мен орбиталық терісі сары түсті. Жоғарғы арқасы жасыл, ал қалған арқасы мен құйрық аймағы алтын сары. Қанаттағы үшінші қауырсындары көк, ал иық қауырсындары қара қызыл. Құйрықтың орталық қауырсындары қымызбен секілді қара дақтармен өрнектелген, ал құйрығының ұшы қымыз түсті. Құйрықтың үстіңгі жағы орталық құйрық қауырсындарымен бірдей түсті. Еркектің кеудесі қызыл, ал бүйірлері мен асты қызыл және ақ каштаны түсті. Төменгі аяқтары мен табандары күңгірт сары. Ересекті әйел (тоқа) шамамен ұзындығында және салмағы шамамен. Оның құйрығы пропорционалды түрде ұзын, жалпы ұзындығының шамамен жартысын құрайды. Ол еркекке қарағанда әлдеқайда қарапайым, әйел қарапайым фазанға ұқсас, бірақ қараңғырақ және жіңішкелеу. Әйелдің кеудесі мен бүйірлері қымыз түсті және қоңыр-қара жолақты, ал қарыны қымыз түсті. Оның беті мен тамағы қымыз түсті. Кейбір аномальді әйелдер өмірінің кейбір кезеңдерінде еркек қауырсындарын дамытуы мүмкін. Аталық және аналықтардың аяқтары мен мандыбулалары сары түсті. Англияда оларды Шығыс Англиядағы Бреклендтің тығыз орманды ландшафтында, сондай-ақ Сцилли аралдарындағы Трескода кездестіруге болады. Алтын фазандар 1996 жылы алғаш рет анықталғанға дейін Гавайидегі Мауиге әкелінген. Бастапқы құстар Вайкамой қорығында босатылды, онда негізін қалаушы популяция көбейіп, өрбу белгілерін көрсетті. Кейіннен екінші топтар Ханави табиғи қорығында және Халеакала ұлттық паркінде тіркелді, олар, әдетте, Вайкамойдан таралу арқылы келген. Жалпы, фазандар аралдың жел соққан беткейіндегі аралықтарда мекендейді.

Экология

Алтын фазандар жерде дәнді дақылдармен, жапырақтармен және жұмыртқасыз жануарлармен қоректенеді, бірақ түнде ағаштарда қоныстанады. Қыс айларында олар орман шетіндегі адамдар қоныстанған жерлерге жақын азық іздеп, көбінесе бидайдың жапырақтарымен және тұқымдарымен қоректенеді. Олар қысқа мерзімге ұша білсе де, көбінесе жүгіріп, уақытының көп бөлігін жерде өткізеді. Мұндай ұшу "қос қанатпен ұшу" деп аталады және бұл M. pectoralis pars thoracicus бұлшық етінің терең қабатының және оған жалғасқан сіңірдің жетіспеуінен туындайды. Бұл бұлшықет әдетте басқа құстардың ұшуын тұрақтандырумен байланысты; алайда, осы терең қабаттың болмауы осы "қос қанатпен ұшу" режимінің себебі болып табылады, ол жыртқыштардан қашу үшін басқа жер құстарымен ортақ механизм. Дегенмен, олар ұшудың орнына қашып, жыртқыштардан жасынуды артық көреді. Алтын фазандар бір ретте 8-12 жұмыртқа салады және оларды шамамен 22-23 күндей күтіп жатыр. Олар жидектер, құрттар, тұқымдар және басқа да өсімдіктермен қоректенеді. Көбею маусымында аталықтары металл сияқты дыбыс шығарады.

Тұтқында

Алтын фазан зообақтарда және құс қораларында жиі кездеседі, бірақ көбінесе олардың тегінде Леди Амхерст фазаны бар гибридтік түрлер ретінде ұшырасады. Сондай-ақ, тұтқындағы құстардан белгілі алтын фазанның әртүрлі мутациялары бар, олардың ішінде қара тамақ, сары, қызыл қоңыр, лосось түсті, шафран, себілген, махагон және күміс түстілері бар. Құс шаруашылығында жабайы түрін осы мутациялардан ажырату үшін "қызыл алтын" деп атайды. Қауырсындағы түс еркек алтын фазанның генетикалық сапасын көрсете алады. Түс айырмашылықтарын анықтау үшін әдетте рең, жарық және түс қанықтығы өлшеніп, нәтижелерге сүйене отырып, ең полиморфты негізгі гистоқұбылыстық кешен локусының гетерозигоздығы қауырсынның түсі мен жарықтығымен тығыз байланысты екені анықталды.