Кіріспе
Американдық саясаткер (туған 1941)
Максвелл Сибен Баукус (Enke; туылған 11 желтоқсан 1941) – американдық саясаткер, 1978 жылдан 2014 жылға дейін Монтана штатынан АҚШ сенаторы болып қызмет еткен. Демократиялық партияның мүшесі, ол 35 жылдан астам АҚШ сенаторы болды, бұл оны Монтана тарихындағы ең ұзақ қызмет еткен АҚШ сенаторы етті. Президент Барак Обама Баукусты Гари Локк орнына Қытай Халық Республикасындағы 11-ші АҚШ елшісі етіп тағайындады, ол бұл лауазымды 2014 жылдан 2017 жылға дейін атқарды. Сенаттың Қаржы комитетінің төрағасы ретінде Баукус АҚШ-тағы денсаулық сақтау реформасы талқылауында маңызды рөл атқарды. Ол сондай-ақ Салық жөніндегі бірлескен комитеттің төрағасы, Сенаттың Ауыл шаруашылығы, тамақтану және орман шаруашылығы комитетінің және Сенаттың Қоршаған орта және қоғамдық жұмыстар комитетінің мүшесі болды, сондай-ақ Көлік және инфрақұрылым кіші комитетіне төрағалық етті. Сенатқа сайлануға дейін Баукус 1975 жылдан 1978 жылға дейін Монтана штатының 1-ші сайлау округінің өкілі болды. Ол бұрын Монтана штатының Өкілдер палатасында 1973 жылдан 1974 жылға дейін қызмет еткен.
Ерте мансап
Заң факультетін бітіргеннен кейін Баукус Вашингтондағы Бағалы қағаздар және биржалар комиссиясында заңгер болып үш жыл жұмыс істеді. 1972 жылдың қараша айында Баукус Миссуладан штаттан сайланып, Монтана штатының Өкілдер палатасына өкіл болып сайланды.
АҚШ Сенаты
Баукус 1978 жылғы 7 қарашада АҚШ Сенатына сайланды, оның мерзімі 1979 жылғы 3 қаңтарда басталды. Бірақ, кейін Монтана штатының демократ губернаторы Томас Ли Жудж 1978 жылғы 15 желтоқсанда сенатор Пол Г. Хатфилдтің отставкасынан соң туған қысқа мерзімді бос орынды толтыру үшін оны тағайындады. 2013 жылғы 23 сәуірде демократ өкілі Баукус жетінші мерзімге қайта сайлануға түспейтінін растады.
Саяси ұстанымдар
Сенаттың демократ мүшесі ретінде Баукус консервативті болды және салық, қоршаған орта, денсаулық сақтау және қару-жарақ бақылау мәселелерінде өз партиясымен жиі келіспейтін. "Мына менің Конгрессім" веб-сайты оны қадағалайтын прогрессивті мәселелер бойынша 23 пайыздық рейтингке ие деп бағалайды. NARAL Pro Choice America саяси әрекет комитеті 2008 жылғы сайлау науқанында Баукусты қолдады.
Азаматтық құқықтар
2002 жылдың желтоқсанында Америка Азаматтық Бостандықтар Одағы Баукустың азаматтық құқықтар жөніндегі дауыс беру нәтижелерінің әртүрлі екенін 60 пайыздық бағасымен көрсетті.
Вашингтон, округтің сайлау құқығы
Бокус Колумбия округіне сайлау құқығын беруге қарсы дауыс берді.
ЛГБТ құқықтары
2006 жылы Адам құқықтары жөніндегі науқан (HRC) Баукусқа жалпы рейтинг бойынша 67% баға берді, бұл оның гомосексуалдар құқықтарын қолдау бойынша ара-жібір нәтижелерін көрсетті. 1996 жылы Баукус "бір жынысты адамдардың некесін федералдық заңмен тыйымдайтын" және "басқа штаттарда жасалған бір жынысты некелерді тануға ешбір штат міндетті емес екенін" және некені бір ер және бір әйел арасындағы одақ деп анықтайтын "Неке қорғау туралы заңға" (DOMA) дауыс берді. Дегенмен, 2004 жылы ол бір жынысты некелерге тыйым салатын конституциялық түзету ұсынысына қарсы дауыс берді, ал 2012 жылдың маусым айында бір жынысты некелерді толық қолдайтынын мәлімдеді. Ол жұмыс орнындағы кемсітушілік пен сексуалдық бағдарға негізделген жекқорлық қылмыстарға қарсы шараларды қолдады. Сондай-ақ, ол 2010 жылғы "Сұрамай, айтпа" заңын жою туралы заңға дауыс берді.
Темекі салығын кеңейту
2012 жылы Баукус Конгрестегі көлік заңына түзету енгізіп, темекі шешімдерін қадағалайтын ережелерді көптеген темекі өндіретін машиналармен жұмыс істейтін "өз темекіңді өзің жасау" дүкендеріне де қатысты етті.
Қару саясаты
1994 жылы Баукус сенатор Дианн Файнштейннің (D CA) "Шабуылдық қаруларға" тыйым салу туралы ұсынысын қолдады. 2013 жылы Баукус қару сатып алушылардың тексерулерін кеңейтуге бағытталған Манчин-Туми түзетуіне қарсы дауыс берген төрт демократтың бірі болды. Ол әуесқой аңшы. 1999 жылы Баукус сенатор Фрэнк Лаутенбергтің (D NJ) "қару-жарақ көрмелеріндегі қару сатуды реттеуді" көздеген ұсынысына қарсы дауыс берген жалғыз демократ болды.
Экономикалық мәселелер
Баукус Америка Құрама Штаттары Сауда палатасы бағалауынша, 74% бизнеске қолдау көрсеткен дауыс беру тізіміне ие. Ол борышкерлерге банкроттыққа өтініш беруді екі рет қиындатуға дауыс берді: 2001 жылдың шілдесінде жеке банкроттық ережелерін шектеу үшін және 2005 жылдың наурызында банкротқа өтініш берушілерге кіріс тексеруі мен шектеулер енгізу үшін. Ол штат ішіндегі жұмыс орындарына жиі барады және өзі "Жұмыс күндері" деп атап жүрген шараларға қатысады. 2005 жылдың наурыз айында Баукус АҚШ жұмыс орындарын шетелге аутсорсингке беруден пайда тапқан компанияларға берілетін салық жеңілдіктерін жоюға қарсы дауыс берді. 2007 жылдың 4 қаңтарында ол Wall Street Journal газетінде халықаралық сауда келісімдері үшін президент Джордж Буштің жылдам қарау процедурасын жаңаруға демократтарды шақырған редакциялық мақала жариялады. Жауап ретінде Монтана штатының Сенаты 44-6 дауыспен «АҚШ Конгресіне ескірген жылдам қарау жүйесін жаңартуға шақыру» қаулысын қабылдады. 2009 жылдың 27 қазанында ол Чарльз Ренгелмен бірге 2009 жылғы Шетелдік шоттар бойынша салық салу актін Конгреске ұсынды. 2011 жылдың 9 тамызында Сенаттың көпшілік көшбасшысы Гарри Рид Баукусты АҚШ Конгресінің Қаржы тапшылығын азайту жөніндегі бірлескен арнайы комитетіне тағайындады.
Қоршаған орта мәселелері
Конгресстегі Бокустың экологиялық көрсеткіштері әртүрлі болды. Ол мұнай және газға берілетін субсидияларға, Арктикалық ұлттық жабайы табиғат қорының бұрғылануына қарсы дауыс беру арқылы, сондай-ақ мұнай тұтынуды азайту және сутегімен жұмыс істейтін көліктерді қолдануды ынталандыру үшін ұлттық стандарттарды қолдау арқылы Демократиялық партия жетекшілігін қолдады. Бірақ ол корпоративтік орташа жанармай үнемдеу стандарттарына (CAFE) және күн мен жел энергиясын дамытуға арналған федералдық қаржыландыруды арттыруға қарсы дауыс берді. Ол Монтана мұрасы жобасының ірі сақтау жобасының жетекшісі болды. Консервация дауыс берушілер лигасы (LCV) Баукусқа 2012 жылы 79% баға берді; Баукустың өмір бойындағы LCV бағасы 68% құрады.
Куба
Сенатор ретінде Баукус Кубаға қатысты АҚШ-тың эмбаргосына және саяхат шектеулеріне қарсы шықты.
Ирак соғысы
Баукус 2002 жылы Иракқа қарсы әскери күш қолдануға рұқсат беру туралы резолюцияны қолдады. Ол демократтардың көпшілігімен бірге сенатор Джон Керридің Ирактан американдық әскери қызметкерлерін шығару үшін нақты мерзім қою туралы ұсынысына қарсы дауыс берді. 2006 жылдың 29 шілдесінде Баукустың жүрегі елжіреген туысы, теңізші К. Филипп Э. Бокус Әл-Анбар провинциясындағы шайқаста қаза тапты. Филипп, Монтана штатының Вольф-Крик қаласының 28 жастағы тұрғыны, 1-ші теңізшілер дивизиясының 3-ші жеңіл брондалған барлау батальонының құрамында болды. 2007 жылдың 10 қаңтарында, президент Буш Ирактағы әскер санын арттыру жоспарын жариялаған күні, Баукус бұл арттыруға қарсы сөйлеп, АҚШ әскерін кезең-кезеңмен шығаруды қажет етті.
Израиль
Баукус Сенаттағы Израильді қолдайтын Саяси әрекет комитеттерінен (PAC) ең көп қаржы алған саяхатшылардың бірі болды, 1989 жылдан бері $550,589 көлемінде қаржы алды.
Вьетнам
2009 жылдың 14 шілдесінде The Wall Street Journal газеті Баукустың Вьетнамның "тра" және "баса" пангасиустарына қатысты ұстанымы туралы редакциялық мақала жариялады, онда Американың балық үшін Вьетнаммен сауда соғысын бастауының қажеті жоқ екені айтылды. Газет мәлімдеді: "Ол Вашингтонда қайнап жатқан сауда мәселесі бойынша толыққанды дұрыс айтады". "Макс Баукустың балық сезімі: Протекционизм көбінесе протекционистікке зиян келтіреді" деген тақырыптағы мақала бұл даулы тақырыпты Вашингтондағы пікірталасқа айналдырды және АҚШ Ауыл шаруашылығы министрлігі Вьетнамнан пангазиус балығын импорттауға тиым салуы мүмкін екенін көрсетті, бұл балық АҚШ-та өндірілетін сом балығына ұқсас. Бұл қадамның ресми себебі – азық-түлік қауіпсіздігі, және USDA вьетнамдық балықты қатаң қауіпсіздік тексеруіне жатқызуды қарастыруда. Бірақ мақалада Вьетнам балығынан американдық тұтынушылардың ауруға шақырғандары туралы ешқандай хабарлама жоқ екені және ұсынылып отырған тексерулердің қиын болары айтылды. Мақалада Баукустың "Congress Daily" газетіне берген сұхбаты келтірілді: "Егер біз басқа елдерден ережелерді сақтауды және осы шектеулерді жоюды күтетін болсақ, біздің өзіміз де ережелерді сақтауымыз және кездейсоқ немесе ғылыми негізсіз себептермен импортты тоқтатпауымыз өте маңызды".
Жапония
Баукус Жапонияға сауда миссиясына барып, Токиодағы Tesla Motors зауытын тексеріп, "Tesla – экспорт пен сауданың АҚШ экономикасына қалай көмектесетінінің және Америкада жақсы жалақы төленетін жұмыс орындарын қалай құратынының тамаша мысалы. Шетелдегі сауда байланыстарымыз Tesla-ға АҚШ-тағы білікті американдық жұмысшылармен жасалған, әлемдік деңгейдегі өнімді сатуға мүмкіндік береді", - деді Баукус. "Жапонияда және Тынық мұхиты аймағында миллиондаған тұтынушылар американдық тауарларды сатып алуға асығуда, біз осы нарықтарды одан әрі ашып, белсенді сауда саясаты арқылы АҚШ экспортын арттыра аламыз".
Денсаулық сақтау реформасы
2013 жылы Баукус Обамакеар ережелерін іске асыру туралы айтқан сөздері, оның әсіресе «апатқа ұшырауы» мүмкін деген пікірі үшін сынға ілікті. Ол өзгерістер мен олардың нақты іске асырылуы шағын бизнес иелеріне теріс әсер етеді деп қорқып, «Мен үйде болғанда, шағын бизнес иелері не істеу керектігін, не күту керектігін білмейді. Олар қолжетімділік шарттарын білмейді, қандай жағдайда айыппұл салынатынын білмейді. Олар жай ғана білмейді» деді. Баукус жаңа заңның мақсатын толық қолдап, «Мен өмірімнің екі жылын Қолжетімді денсаулық сақтау туралы заңға жұмсадым. Оның сәтті аяқталуын арнаймын», - десе де, оның іске асырылуына қатысты сын айтты.
Сенаттың қаржы комитеті
Сенаттың Қаржы комитетінің төрағасы ретінде Баукус денсаулық сақтау реформасын талқылау үшін комитет алдындағы мүдделі тараптардың алғашқы Сенат отырысын шақырды, оған фармацевтикалық компаниялардың, сақтандыру компанияларының, HMO және аурухана басқару компанияларының өкілдері қатысты. Кейбір адамдар бұл отырысты даулы деп санайды, себебі бір төлемшілі жүйедегі денсаулық сақтауды жақтаушы топтардың өкілдері шақырылмады.
Жалғыз төлеушіге медициналық көмек көрсетуді қарсылау
2009 жылғы мамыр айында сенаттың қаржы комитетінің отырысына адвокаттар тобы қатысып, олардың шеттетілуіне, сондай-ақ Баукус есімді сенатордың «бір төлемші жүйе қарастырылмайды» деген мәлімдемесіне наразылық білдірді. Кейін Баукус полицияға сегіз наразыны алып кетуге бұйрық берді, олар отырысты бұзғандары үшін тұтқындалды. Көптеген бір төлемші жүйені қолдаушылар бұл оқиғаны «ақы төлеп ықпал ету» деп сипаттады. Денсаулық сақтау ұйымдарының, медициналық сақтандыру және фармацевтикалық компаниялардың 35 мүшесі бар Бизнес дөңгелек үстелінің өкілі, денсаулық сақтауға жұмсалатын қаражат аз және медициналық көмектің сапасы жоғары елдердің, мысалы, бір төлемші жүйесі бар елдердің, жеке жүйеге ие АҚШ-тан бәсекелесуде артықшылықтары бар екенін мойындады. Сенаттың қаржы комитетінің денсаулық сақтау реформасы тақырыбындағы келесі отырысында Баукус тағы бес дәрігер мен медбикені алып тастап, тұтқындады. Бірнеше аптадан кейін, 2009 жылғы маусымда Баукус бір төлемші жүйесін қарастырмау қате болғанын мойындады, себебі бұл үлкен және белсенді сайлаушылар тобын наразы қылды, ал президент Барак Обаманың жеке сақтандыру компанияларымен бәсекелесуге арналған мемлекеттік денсаулық сақтау жоспары ең прогрессивті ұсыныс ретінде қалды. Баукус қазіргі денсаулық сақтау реформасының нәтижесін сипаттау үшін «ерекше американдық шешім» терминін қолданды және Америка әлі де бір төлемші жүйесінің кез келген түріне дайын емес деп санайтынын айтты. Осы терминді сақтандыру саласының бірлестігі, Американың денсаулық сақтау жоспарлары (AHIP) да қолданып жүр. AHIP «Америкалық шешім үшін» науқанын бастады, ол мемлекеттік бағдарламаның орнына жеке медициналық сақтандыруды қолдауды жақтады. Сенаттан кеткеннен кейін бірнеше жыл өткен соң Баукус бір төлемші жүйесін қайта қарастырудың қажеттігін айтты.
Мүдделер қақтығысы
Баукус медициналық сақтандыру және фармацевтикалық индустриялармен байланысы үшін сынға алынды және Сенатта осы индустриялардың сайлауалды үлесінің ең ірі алушыларының бірі болды. 2006 жылы Public Citizen жүргізген зерттеуде 1999-2005 жылдар аралығында Баукус, бұрынғы Сенаттағы көпшілік көшбасшысы Билл Фристпен бірге, барлық сенаторлардың арасында ең көп мүдделі ақша алғаны анықталды. К-көшеде лоббистер ретінде жұмыс істейтін бұрынғы қызметкерлері бар сенаторлардың саны үш адам ғана, ал Баукус жағдайында кем дегенде екі ондаған адамды құрайды. Кастагнетти Мельман Фогель Кастагнетти лобби фирмасын құрды, ол Американың Денсаулық Сақтау Сақтандыру Жоспарлары Inc., денсаулық сақтау сақтандыру компанияларының ұлттық сауда тобы, Medicare Cost Contractors Alliance, сондай-ақ Amgen, AstraZeneca және Merck & Company компанияларын ұсынады. Тағы бір бұрынғы штаб басшысы Джефф Форбс өзінің лобби кеңсесін ашып, Американың Фармацевтикалық Зерттеулер және Өндірушілер қауымдастығы және Медициналық Технологиялардың Алдыңғы Қатарлы Қауымдастығы сияқты ұйымдарды өкілдік етеді. Нейт Сильвер жүргізген, саяси жарналардың жеке сенаторлардың мемлекеттік сақтандыру опциясын қолдауына тигізетін әсерін статистикалық талдау, Баукус бастапқыда мемлекеттік сақтандыру опциясын қолдауға бейім емес екенін көрсетті. Баукус пен Монтанадағы денсаулық сақтауға жұмсалатын қаражат ескерілгенде, Сильвердің моделі Баукус мемлекеттік сақтандыру опциясын қолдауының ықтималдығы 30,6% құрайтынын болжайды, тіпті ол тиісті сайлауалды жарналар алмаса да. Сильвердің есептеуінше, Баукус алған денсаулық сақтау индустриясының маңызды сайлауалды жарналары оның мемлекеттік сақтандыру опциясын қолдау ықтималдығын 30,6%-дан 0,6%-ға дейін төмендетеді. Денсаулық сақтау индустриясынан алған үлкен қаржы көлеміне қатысты туындаған сұрақтарға жауап ретінде Баукус 2009 жылдың 1 шілдесінен бастап денсаулық сақтау саяси әрекет комитеттерінен ерекше жарналар алуға мораторий жариялады. Алайда, Баукус өзінің мораторийінің аясында 2009 жылдың 1 шілдесіне дейін денсаулық сақтау индустриясынан алған миллиондаған долларды қайтарудан бас тартты, сондай-ақ болашақта осы немесе одан да көп денсаулық сақтау индустриясының жарналарын алу мүмкіндігін жоққа шығармады.
Салық саясаты
2001 жылы Бокус Буштің салықты төмендетуіне дауыс берді. Ол көбінесе осы заңның бөліктерін күштен шығаруға және жоғары табысты салық төлеушілерге артықшылық беретін жаңа салықты төмендету заңдарын күштен шығаруға қарсы дауыс берді. 2008 жылы ол мұра салығын толығымен жоюды қолдады.
2008 жыл
2008 жылы Бокус Монтана штатында қайта сайлануға үмітттенді. 2004 жылы демократ губернатор Брайн Швайцер, ал 2006 жылы демократ сенатор Джон Тестер шамалы артықшылықпен сайланғаннан бастап штат саяси өзгерістерді бастан кешірді. Монтана АҚШ-та 2006 жылы заң шығарушы органының бір палатасын республикашылдардың бақылауына берген жалғыз штат болды. Заң шығару палатасында бір орындық демократиялық көпшілік болған, кейін бір орындық республикалық көпшілікке айналды. Бокус 2008 жылғы қайта сайлану науқаны үшін рекордтық сомада қаржы жинады, оның 91 пайызы Монтанадан тыс жерде тұратын адамдардан түсті. OpenSecrets мәліметтеріне сәйкес, Бокус 2008 жылғы науқанына 11,6 миллион доллар жинады, оның тек 13 пайызы Монтана донорынан келді; қалғаны қаржы және Бокус басқа комитеттері қадағалайтын денсаулық сақтау және басқа да салалардан миллиондаған долларларды қамтыды. Бокус және басқа да заң шығарушылар мүдделердің күрделі тосқауылын бұзуға мүмкіндік беретін заң жобасын жасауға тырысқанда, олар кімге көбірек мән береді: өздерінің сайлау округіндегі сайлаушыларға ма, әлде күнделікті Капитолийдегі қаржылық ықпал етушілерге ме? Президент Бокус кандидатурасын 2014 жылдың 7 қаңтарында Сенатқа ұсынды. АҚШ Сенатының Сыртқы қатынастар комитеті оның кандидатурасын 2014 жылдың 28 қаңтарында қарады. Оның кандидатурасы кейін 2014 жылдың 4 ақпанында АҚШ Сенатының толық құрамына ұсынылды және растау үшін дауыс беру мәселесі қарастырылатын болды. Кейіннен ол 2014 жылдың 6 ақпанында Сенаттың толық отырысында 96-0 дауыспен мақұлданды, ал Бокус өзі «Қолдау көрсетілді» деп дауыс берді. Макс Бокус 2014 жылдың 21 ақпанында вице-президент Джо Байденнің қатысуымен қызметке кірісті, осымен Гари Локктың елшілік қызметі аяқталды. Бокус мандарин тілінде сөйлей алмайды, бұл осы лауазым үшін бұрын-соңды болмаған жағдай. Бокус 2017 жылдың қаңтарында елшілік қызметін аяқтады, себебі президент Дональд Трамп Айова штатының губернаторы Терри Бранстадты Қытайдағы келесі елші деп тағайындады.
Кейінгі мансап
Макс Бокус 2019 жылдың мамырына дейін Alibaba Group компаниясының кеңесшілер кеңесінде жұмыс істеді.
Жеке өмір
Баукустың бірінші әйелі Энн Герасимостан Зенон деген бір ұлы бар. Баукус пен Герасимос 1982 жылы ажырасты. Сыншылар Баукусты Монтанада тұрмайтын, тек қана ара-тұра келіп тұратын «әкімшілік шеңберіндегі» адам деп сынады. 1991 жылға дейін Баукус Миссула қаласында үй иесі болды, онда ол 1974 жылы Конгресске сайлануға түскенге дейін үш жыл заңгер болып жұмыс істеді. Монтанада ол 2002 жылдың ақпан айына дейін қайтадан үй сатып алмады, ол кезде анасының үйінің жартысын Баукустың арғы атасы 1897 жылы құрған «Сибен ранчо» компаниясынан сатып алды. 2009 жылдың сәуір айында Associated Press Баукус пен оның екінші әйелі, бұрынғы Ванда Минге, 25 жыл некеде тұрғаннан кейін ажырасып, «бір-біріне құрметпен және татулықпен келісіп ажырасты» деп хабарлады. 2008 жылы Баукус штаттық кеңсе директоры Мелоди Хейнспен романтикалық қарым-қатынаста болды, кейін ол Монтанадағы АҚШ прокуроры лауазымына ұсынды. Бірақ мүдделер қақтығысы анықталмас бұрын Хейнс өзінің кандидатурасын кері алып алды, себебі (Баукус айтуынша) олар Вашингтон қаласында бірге болуды қалады. Сенатор мен Хейнс екеуі де соңғы жыл ішінде әйелдерінен ажырасты. Баукус Хейнспен кездесуді бастағанға дейін әйелінен бөлінгенін айтты. 2011 жылдың 2 шілдесінде Баукус Монтанадағы «Сибен ранчо» шаруашылығында Хейнске үйленді. Баукус 50 шақырымдық ультрамарафонды аяқтады және болашақта қатысуды жоспарлап отырған 100 шақырымдық Батыс штаттары төзімділік жарысында жеңімпаз, Вермонт штатының тумасы Никки Кимболдың командасында жұмыс істеді.