Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
АҚШ пен Канаданың солтүстік-шығысында кең ауқымды электр қуатының үзілісі
Major power outage in Northeastern U. S. and Canada
1965 жылғы 9 қарашада болған солтүстік-шығыс аймағындағы қараңғылық, Канаданың Онтарио провинциясы және АҚШ-тың Коннектикут, Делавэр, Мэриленд, Массачусетс, Нью-Гэмпшир, Нью-Джерси, Нью-Йорк, Пенсильвания, Род-Айленд және Вермонт штаттарының бір бөлігінде электрмен жабдықтаудың үлкен бұзылуына әкелді. 30 миллионнан астам адам және 207 000 шаршы километрге жуық аумақ 13 сағатқа дейін электр қуатысыз қалды.
The northeast blackout of 1965 was a significant disruption in the supply of electricity on Tuesday, November 9, 1965, affecting parts of Ontario in Canada and Connecticut, Delaware, Maryland, Massachusetts, New Hampshire, New Jersey, New York, Pennsylvania, Rhode Island, and Vermont in the United States. Over 30 million people and 80,000 square miles (207,000 km2) were left without electricity for up to 13 hours.
Себеп
Кінәлі себебі – Ниагара шарлауығының жанындағы, Онтарио штатының Квинстон қаласында орналасқан Сер Адам Бек су электр стансасының №2 стансасының бір таралу желісіндегі қорғаныс релесінің іске қосылуы болды. Бұл қауіпсіздік релесі, Онтарио Гидро жүйесінің тереңінен басқа қорғаныс құралдары дұрыс жұмыс істемесе, желіні ажырату үшін орнатылған еді. Қараша айының суық кешінде жылу, жарық және тамақ дайындауға қажетті қуат электр жүйесін ең жоғары деңгейге дейін жеткізді. Оңтүстік Онтариоға бағытталған тарату желілеріне үлкен жүктеме түсті. Қауіпсіздік релесіне дұрыс бағдарлама қойылмағандықтан, ол өзіне жүктелген міндетті орындады – сезінген жүктемеге байланысты желіні ажырату. Соның салдарынан, 5:16-да (Шығыс уақыты бойынша), Нью-Йорк штатының Левистон қаласындағы Роберт Мозес электр стансасынан шыққан қуаттың шағын өзгеруі реленің іске қосылуына және Оңтүстік Онтариоға бағытталған негізгі қуат желісінің тоқтауына себеп болды. Дер кезінде, тоқтатылған желідегі жүктеме басқа желілерге қайта бөлінді, олардың жүктемесі артып, қорғаныс релелері іске қосылып, Бек стансасын Оңтүстік Онтариодан оқшаулады. Басқа жол болмағандықтан, Бек стансасынан артық жүктеме шығысқа, өзара байланысты желілер арқылы Нью-Йорк штатына бағытталды, оларды да жүктеді және Ниагара аймағында өндірілген қуатты өзара байланысты желілердің қалған бөлігінен оқшаулады. Бек генераторлары қуатты шығаруға мүмкіндік болмағандықтан, зақымданудың алдын алу үшін автоматты түрде тоқтатылды. Роберт Мозес Ниагара электр стансасы қуат өндіруді жалғастырды, ол Нью-Йорк штатының Буффало және Ниагара шарлауығы қалаларындағы Ниагара Мохок Электр Корпорациясының тұтынушыларын қамтамасыз етті. Осы аймақтар Солтүстік-Шығыс қуат желісінен оқшауланып, қуатпен қамтамасыз етілді. Ниагара Мохок Батыс Нью-Йорк Хантли (Буффало) және Данкерк бу электр стансалары желіден шығарылды. Бес минут ішінде Солтүстік-Шығыстағы қуат тарату жүйесі жүктеме артудың және одан кейінгі қуат өндіру қабілетінің жоғалуының салдарынан хаостық жағдайға түсті, желі "аралдарға" бөлінді. Бір станциядан кейін бір станция жүктеме тепе-теңдігін жоғалтып, автоматты түрде тоқтатылды. Зардап шеккен қуат аймақтары: Онтарио Гидро жүйесі, Сент-Лоуренс-Освего, Нью-Йорк штатының солтүстігі және Жаңа Англия. Оңтүстікке қуат беруге шектеулі мүмкіндік болғандықтан, оңтүстік штаттарына қуат беру әсер етпеді. Онтарио Гидро жүйесінің әсер етпеген жалғыз бөлігі – Буффалоға жақын Форт-Эри аймағы болды, ол әлі де ескі 25 Гц генераторлармен қуаттандырылды. Форт-Эри тұрғындары Нью-Йорктан теледидар хабарларын қабылдай алды, онда жергілікті резервтік генератор тарату мақсатында қолданылды.
The cause of the failure was the setting of a protective relay on one of the transmission lines from the Sir Adam Beck Hydroelectric Power Station No. 2 in Queenston, Ontario, near Niagara Falls. The safety relay was set to trip if other protective equipment deeper within the Ontario Hydro system failed to operate properly. On a particularly cold November evening, power demands for heating, lighting, and cooking were pushing the electrical system to near its peak capacity. Transmission lines heading into southern Ontario were heavily loaded. The safety relay had been misprogrammed, and it did what it had been asked to do: to disconnect under the loads it perceived. As a result, at 5:16 p. m. Eastern Time, a small variation of power originating from the Robert Moses generating plant in Lewiston, New York caused the relay to trip, disabling a main power line heading into Southern Ontario. Instantly, the load that was flowing on the tripped line redistributed to the other lines, causing them to become overloaded. Their own protective relays, which are also designed to protect the lines from overload, tripped, isolating Beck Station from all of southern Ontario. With nowhere else to go, the excess load from Beck Station was redirected east, over the interconnected lines into New York state, overloading them as well, and isolating the power generated in the Niagara region from the rest of the interconnected grid. The Beck generators, with no outlet for their power, were automatically shut down to prevent damage. The Robert Moses Niagara Power Plant continued to generate power, which supplied Niagara Mohawk Power Corporation customers in the metropolitan areas of Buffalo and Niagara Falls, New York. These areas ended up being isolated from the rest of the Northeast power grid and remained powered up. The Niagara Mohawk Western NY Huntley (Buffalo) and Dunkirk steam plants were knocked offline. Within five minutes, the power distribution system in the Northeast was in chaos as the effects of overloads and the subsequent loss of generating capacity cascaded through the network, breaking the grid into "islands". Station after station experienced load imbalances and automatically shut down. The affected power areas were the Ontario Hydro System, St Lawrence Oswego, Upstate New York, and New England. With only limited electrical connection southwards, power to the southern states was not affected. The only part of the Ontario Hydro System not affected was the Fort Erie area next to Buffalo, which was still powered by older 25 Hz generators. Residents in Fort Erie were able to pick up a TV broadcast from New York, where a local backup generator was being used for transmission purposes.
Радио
1965 жылдың 9 қарашасында Нью-Йорк қаласының WABC радиостанциясының тікелей эфирінен алынған жазбада диск-жокей Дэн Инграм түстен кейінгі хабарламасының бір бөлігін орындайды. Ол ойнатып жатқан пластинканың (Джонатан Кингтің "Everyone's Gone to the Moon" әні) өте баяу естілгенін, сондай-ақ жарнамалық үзілісте ойнатылған джинглдердің де солай екенін байқады. Инграм әзілдеп, Кингтің пластинкасы "R тонында" екенін айтты. Станцияның музыка ойнату құрылғылары синхронды моторларды пайдаланды, олардың жылдамдығы электр желісінің жиілігіне, әдетте 60 Гц-қа байланысты болатын. Бұл тікелей эфирдегі хит-әндердің фрагменттерін, қараңғылықтан бірнеше минут бұрынғыларын, қалыпты жылдамдықпен ойнатылған осы әндердің жазбаларымен салыстырғанда, қараңғылықтан шамамен алты минут бұрын желі жиілігі 56 Гц-қа, ал қараңғылықтан екі минут бұрын 51 Гц-қа төмендегені анықталды. Си Центнердің "(Up a) Lazy River" әні ойналып тұрғанда – тағы да қалыпты темптен баяу – Инграм студиядағы шамдардың сөніп бара жатқанын айтты, содан кейін электр қуатының өзі баяулап жатқанын айтып, "Мұндайдың болатынын білмедім" деп қосты. "Акциялық орталық жаңалықтары" сағат 17:25-те хабарланған кезде, станция қызметкерлері тоқ тоғының өшіріліп жатқанынан хабарсыз болды. Басты жаңалық Роджер Аллен ЛаПорттың сол күні Біріккен Ұлттар Ұйымының штаб-пәтерінде американдық әскери күштердің Вьетнам соғысына қатысуына наразылық білдіріп, өзін өртегені болды; оқиға орнынан алынған дыбыс жазбасы, дәрігермен бірге, әдеттегіден айтарлықтай баяу және төмен тембрде ойнатылды. Жаңалықтар хабарламасы біртіндеп тоқтап қалды, өйткені Биль Райс Нью-Джерси сенаторы Клиффорд П. Кейстің өзінің туған штатындағы соңғы губернаторлық сайлау туралы екінші хабарламасын оқымай жатып қуат үзіліп қалды.
An aircheck of New York City radio station WABC from November 9, 1965 reveals disc jockey Dan Ingram doing a segment of his afternoon drive time show, during which he noted that a record he was playing (Jonathan King's "Everyone's Gone to the Moon") sounded slow, as did the subsequent jingles played during a commercial break. Ingram quipped that the King record "was in the key of R." The station's music playback equipment used synchronous motors whose speed was dependent on the frequency of the powerline, normally 60 Hz. Comparisons of segments of the hit songs played at the time of the broadcast, minutes before the blackout happened, in this aircheck, as compared to the same song recordings played at normal speed reveal that approximately six minutes before blackout the line frequency was 56 Hz, and just two minutes before the blackout that frequency dropped to 51 Hz. As Si Zentner's recording of "(Up a) Lazy River" played in the background – again at a slower than normal tempo – Ingram mentioned that the lights in the studio were dimming, then suggested that the electricity itself was slowing down, adding, "I didn't know that could happen". When the station's Action Central News report came on at 5:25 pm ET, the staff remained oblivious to the ongoing blackout. The lead story was still Roger Allen LaPorte's self immolation at United Nations Headquarters earlier that day in protest of American military involvement in the Vietnam War; a taped sound bite with the attending physician played noticeably slower and lower than usual. The newscast gradually fizzled out as power was lost by the time newscaster Bill Rice started delivering the second story about New Jersey Senator Clifford P. Case's comments on his home state's recent gubernatorial election.
Аумаққа әсер етпейтін аймақтар
Кейбір аймақтарда электр жарығы үзілмеді. Коннектикут штатының Хартфорд, Массачусетс штатының Брэйнтри, Хадсон, Холиок, Пибоди және Таунтон, Нью-Йорк штатының Фэрпорт, Гринпорт және Уолден қалаларының коммуналдық қызметтерінің өз электр станциялары болды, операторлар оларды желіден ажыратып, жергілікті жүктемелерді ұстап тұрды, бірақ кейбір аудандарда кем дегенде бірнеше сағатқа электр қуаты жоғалды. Нью-Йорк қаласында Стейтен аралы мен Бруклиннің бір бөлігі зардап көрмеді. Сондай-ақ, Берген округі, Нью-Джерси сияқты кейбір қала маңындағы аудандар, PSE&G қызмет көрсететін аймақтарда электр қуаты жоғалмады. Бақытымызға орай, бұлтсыз аспанды жарықтандырған толық ай бүкіл қараңғылыққа батып кеткен миллиондаған адамға көмектесті. Телефон станциялары авариялық генераторлармен қамтамасыз етілгендіктен, көптеген телефондар жұмыс істеді. Дегенмен, барлық авариялық генераторлар қажеттідей жұмыс істемеді. Сиракузадағы Upstate Medical Center медициналық орталығының генераторы іске қосылмады, бұл ауыр дағдарыс тудырып, хирургтарды операцияны фонарьмен аяқтауға мәжбүр етті. Электр қуатын қайтару біркелкі болмады. Көптеген генераторлар іске қосу үшін қосалқы қуатқа ие болған жоқ. Бруклиннің бір бөлігі кешкі сағат 11-ге дейін, ал қалған бөлігі түнгі жартысына дейін қуатқа ие болды. Бірақ бүкіл қалаға электр қуаты келесі күні, 10 қарашада таңғы сағат 7-ге дейін толыққанды қалпына келтірілмеді. Нью-Йорк штатының батысындағы электр қуаты бірнеше сағат ішінде қалпына келтірілді, себебі Рочестердегі Genesee River су электр станциясы тоқырау кезінде желіде болды. Автомобильді іске қосу сияқты, генераторды іске қосу немесе қайта іске қосу үшін стартерлік қозғалтқышқа қуат керек (қараңыз, «қара іске қосылу»). Бұл гидроэлектр қуатының болуы маңызды болды; ол өлі генераторларды қайта іске қосу үшін пайдаланылды, содан кейін басқа генераторларды қайта іске қосуға қуат беруге болатын, әртүрлі станциялардағы инженерлердің көптеген ауысуларын қажет ететін тізбектелген процесте. Mount Weather Төтенше жағдайлар орталығы тоқырау кезінде алғаш рет толыққанды жұмыс істеді. The New York Times 10 қарашаға арналған он беттік басылым шығара алды, бұл үшін әсер етпеген жақын маңдағы газеттің Newark Evening News баспаханасын пайдаланды. Алдыңғы бетте қаланың жарықсыз көкжиегінің суреті бейнеленген. Алайда, метрода 800 мыңнан астам жолаушы тұрып қалды. Тоғыз айдан кейін тоқыраудан кейін туылған балалардың көбейгені туралы хабарлар негізсіз деп есептеледі. Тоқыраудан кейін бірден R&B тобы The Ad Libs AGP Records лейблінде "New York In the Dark" атты ән шығарды. Онда "Адамдар дүрбелеңге түсті, бірақ үрейленбеді, олар жарық қайтадан жанғанша ән айтуын жалғастырды" және "Ай сол 'күміс жіптен' жарқырады" деген сөздер бар еді.
Some areas within the affected region were not blacked out. Municipal utilities in Hartford, Connecticut; Braintree, Hudson, Holyoke, Peabody and Taunton, Massachusetts; and Fairport, Greenport, and Walden, New York had their own power plants, which operators disconnected from the grid and which were able to sustain local loads, though some areas lost power for at least a few hours. In New York City, Staten Island and parts of Brooklyn were spared Also, some suburban areas, including Bergen County, New Jersey served by PSE&G did not lose power. Fortunately, a bright full moon lit up the cloudless sky over the entire blackout area, providing some aid for the millions who were suddenly plunged into darkness. Most telephones remained operational since the telephone exchanges were powered by emergency generators. However, not all emergency generators functioned as desired. The generator at Upstate Medical Center in Syracuse failed to start, creating a serious crisis and forcing surgeons to complete operations in progress by flashlight. Power restoration was uneven. Most generators had no auxiliary power to use for startup. Parts of Brooklyn were repowered by 11:00 p. m., the rest of the borough by midnight. However, the entire city was not returned to normal power supply until nearly 7:00 a. m. the next day, November 10. Power in western New York was restored in a few hours, thanks to the Genesee River powered generating plant in Rochester, which stayed online throughout the blackout. Like starting a car, starting or restarting a generator requires power for a starter motor (see black start). The availability of this hydroelectric power was crucial; it was used to restart dead generators, which then could provide power to restart other generators, in a cascading process which required much switching by engineers at the various plants. The Mount Weather Emergency Operations Center saw the first full scale activation of the facility during the blackout. The New York Times was able to produce a ten page edition for November 10, using the printing presses of a nearby paper that was not affected, the Newark Evening News. The front page showed a photograph of the city skyline with its lights all out. However more than 800,000 riders were trapped in the subway. Reports about an alleged baby boom that followed the blackout nine months later are considered unsubstantiated. Immediately following the outage, R&B group The Ad Libs released a single about the incident, titled "New York In the Dark", on the AGP Records label. It included lines such as "The people they were frantic, although they didn't panic, they kept on singing songs, until the lights came on again" and "And the moon was shinin' through that 'ole silver silver linin'".