Кіріспе
1980 жылы АҚШ-та болған ыстық толқын – 1980 жылғы жаз бойы АҚШ-тың орталық-батыс және оңтүстік жазықтарындағы көптеген аймақтарды қиратып, қатты ыстық пен құрғақшылықтың күшті кезеңі болды. Бұл АҚШ тарихындағы ең қиратушы және өлімге әкелген табиғи апаттардың бірі болып есептеледі, оның салдарынан кем дегенде 1700 адам қаза тапты. Ауқымды құрғақшылықтың нәтижесінде ауыл шаруашылығына келтірілген зиян 20 миллиард АҚШ долларына бағаланды. Бұл Ұлттық мұхиттық және атмосфералық басқару басқармасы тізіміндегі миллиард долларлық зиян келтірген табиғат апаттарының қатарына жатады.
The 1980 United States heat wave was a period of intense heat and drought that wreaked havoc on much of the Midwestern United States and Southern Plains throughout the summer of 1980. It was among the most destructive and deadliest natural disasters in U. S. history, claiming at least 1,700 lives. Because of the massive drought, agricultural damage reached US$20 billion (equivalent to $ billion in dollars). It is among the billion dollar weather disasters listed by the National Oceanic and Atmospheric Administration.
Себептер
Жылу толқыны маусым айында АҚШ-тың орталық және оңтүстік бөлігінде күшті жоғары қысымды белдеудің қалыптасуымен басталды, осының нәтижесінде маусымнан қыркүйекке дейін күн сайын температура шарықтап көтерілді. Жоғары қысым жүйесі атмосфераға қақпақ ретінде әсер етіп, дауылды ауа-райының пайда болуын тежеді, осыдан ерекше қатыгез құрғақшылық жағдайлары туды. "Аллен" дауылының әлсіреуі басым ауа-райы үлгісін бұзғанда, жылу толқыны қысқа мерзімге тоқтады.
Әсерлер
Құрғақшылық пен ыстық толқын көптеген Орта Батыс қалаларын рекордтық ыстыққа ұшыратты. Канзас-Ситиде (Миссури штаты) температура екі рет ғана төмендеді және 17 күн қатарынан жүз градустан асты; Теннесси штатының Мемфис қаласында температура 1980 жылғы 13 шілдеде рекордтық деңгейге жетті, бұл 6 шілдеден 20 шілдеге дейінгі 15 күндік кезеңде температура жүз градустан жоғары болды. Индианаполисте, Индиана штатында, 15 шілдеде температура 1954 жылдан бері алғаш рет рекордтық деңгейге жетті. Техас штатының Даллас/Форт-Уорт қалаларында ауа температурасы барлығы 69 рет рекордтық деңгейден асты, оның ішінде 23 маусымнан 3 тамызға дейін 42 күн қатарынан рекордтық температура болды, оның 28 күні 105 градустан жоғары, ал 5 күні 110 градустан жоғары болды. Бұл аймақта бұрынғы рекордтық температура бұзылған немесе теңестірілген 29 күн тіркелді, оның ішінде температура үш күн қатарынан рекордтық деңгейге жетті (26 және 27 маусымда DFW әуежайында және 28 маусымда Dallas Love Field-те). 1980 жылы американдық үйлердің 43%-ы кондиционерсіз болды. Тамыз айының басында "Аллен" дауылы ыстық толқынды қысқа уақытқа тоқтатты. 2011 жылғы Солтүстік Америкадағы ыстық толқын 1980 жылғы ыстық толқыннан жүз градустан жоғары температураның күндерінің саны (71 күн) және бір күндегі ең төмен температура (86 градус) бойынша асып түсті; алайда, бұл ыстық толқында барлығы 40 күн қатарынан температура жүз градустан жоғары болды (рекордтан екі күн кем), ал 1980 жылғы 113 градус DFW үшін барлық уақыттағы ең жоғары температура ретінде сақталады. 1980 жылғы ыстық толқынның температурасы 2011 жылғыдан жоғары болды, сондай-ақ оның маусым айының басында басталуы және адам өміріне келтірген салдары да ауыр болды. Жоғары қысымды жотаның солтүстік жиегінде бірнеше ұзаққа созылған, күшті желді дауылдар – "дерехолар" пайда болды. Ең танымалдарының бірі – 5 шілдеде болған "More Trees Down Derecho" дауылы. Ол шығыс Небраскадан Виргинияға дейін 15 сағатта жетіп, 6 адамды өлтіріп, шамамен 70 адамды жарақаттады. 15 шілдеде Батыс Висконсинде болған "дерехо" салдарынан үш адам қаза тауып, көп мүлік зақымдануға ұшырады.