Кіріспе

Перудегі стратовулкан Мисти – Перудің оңтүстігіндегі Анд тауларында орналасқан, Перудің екінші ірі қаласы Арекипадан жоғары көтерілген тұйық жанартау. Бұл екі біріккен кратері бар конус тәрізді жанартау, оның ішкі кратерінде белсенді фумарольдері бар жанартаулық тығындар немесе лава күмбезі орналасқан. Жанартаудың шыңы сыртқы кратердің жиегінде және теңіз деңгейінен жоғары орналасқан. Жаңбырлы маусымда шыңына қар жапады, бірақ мұздықтар қалыптаспайды. Жанартаудың жоғарғы беткейлері шөлейт, ал төменгі беткейлері бұталы өсімдіктермен жабылған. Бұл жанартау төрт кезеңде қалыптасқан. Әр кезеңде лава ағындары мен лава күмбездері таудың биіктігін арттырып, содан кейін кальдера құралу үшін шыңы құлаған. Бұл жанартау солтүстік-батыста Чачани және оңтүстік-шығыста Пичу Пичу орналасқан жанартаулар тобының бөлігі болып табылады және көптеген миоцендік плиоцендік пирокластикалық және жанартаулық шөгінділерден тұратын негіздің үстінде пайда болған. Соңғы 50 мың жыл ішінде көптеген күшті жарылыстар болды, олар айналағы жерді тефрамен жапқан. Соңғы екі маңызды жарылыс 2000 жыл бұрын және 1440-1470 жылдары болды; содан бері фумарольдік белсенділіктің күшеюі кейде жарылыспен шатастырылады. Мисти – әлемдегі ең қауіпті жанартаулардың бірі, өйткені ол Арекипадан шамалы ғана қашықтықта орналасқан. Қаланың халқы бір миллионнан асып, солтүстік-шығыс шеттері жанартаудың беткейлеріне дейін жеткен. Батыс және оңтүстік беткейлеріндегі тар аңғарлар ерекше қауіпті, себебі лавалық ағындар мен пирокластикалық ағындар қалалық аймаққа және гидроэлектр станциялары сияқты маңызды инфрақұрылымға бағытталуы мүмкін. Тіпті орташа жарылыстар да қаланың көп бөлігіне вулкандық күл мен тефраны шаша алады. 2005 жылға дейін жанартауға қатысты хабардарлық немесе бақылау аз болды. Содан бері Перудің INGEMMET Arequipa қаласында жанартау обсерваториясын құрып, жаңа жарылыс қаупі туралы халықты хабардар ету кампаниясын жүргізіп, қауіп картасын жариялады. Инкалар жанартауды қауіпті деп санап, 1440-1470 жылдардағы жарылыс кезінде оның шыңында және көрші жанартауларында жанартауды тыныштандыру үшін адамдық құрбандықтар (капакоча) шалған; Мистидегі мумиялар – белгілі ең ірі инка құрбандығы.

Атауы және қоныстану тарихы

Бұл есім кечуа немесе испан тілінде болуы мүмкін және "аралас", "метис" немесе "ақ" деген мағына береді; бұл қар жамылғысына қатысты болуы да мүмкін. Жергілікті атаулары – Путина ("ырылдайтын тау") және аймара тілінде Анукара ("ит"); екеуі де Альтипланодан қарағанда жанартаудың итті еске түсіретін пішінін көрсетеді. Бұл жанартаудың бастапқы аты Путина болған, ал "Мисти" деп тек 1780 жылдардан бастап атала бастады. Басқа атаулары: Гуагуа Путина, Эль Вулкан ("жанартау"), Сан-Франциско және Вулкан де Арекипа ("Арекипа вулканы"). Кейде тарихшылар оны Убинас және Уайнапутина сияқты басқа жанартаулармен шатастырып жазған. Аймаққа шамамен 1500 жыл бұрын қоныстанған. Инкалар бұл аймаққа ықпал еткен алғашқы Альтиплано мемлекеті болды ма, әлде одан бұрынғы мәдениеттердің әсері болды ма, әлі белгісіз, бірақ испандықтар келген кезде бұл аймақ тығыз халқымен өмір сүрген. Испандықтардан бұрынғы халықтар қазіргі Арекипа орналасқан жерде каналдар, жолдар және ғимараттар салған. Қаланың өзі 15 тамыз 1540 жылы негізделген. Мисти – Арекипаның қасиетті тауы, мысалы, қаланың мөрінде бейнеленген.

Адам географиясы

Арекипадан Чивайға және Джулиакаға баратын ескі жолдар тиісінше Мистидің солтүстік/батыс және оңтүстік/шығыс етегімен өтеді. Арекипа аймағындағы инка жолдары жанартаудың жанынан өтті. Чили өзенінде көптеген бөгеттер бар, оның ішінде Агуада Бланка бөгеті және жанартаудың солтүстігінде орналасқан су қоймасы, Эль Фрайле, сондай-ақ Hidroeléctrica Charcani I, II, III, IV, V және VI. Бұл бөгеттерде Арекипаны электрмен қамтамасыз ететін гидроэлектр станциялары орналасқан. Өзен қаланың негізгі су көзі болып табылады. Қаладан шығатын жолдар өзенді көпірлер арқылы кесіп өтеді. 1925 жылы итальяндық географ Кумин кратердегі белгісіз мақсаты бар, адамдар жасаған үш кішкентай құрылымды сипаттады. Ол олардың 1677 жылдан бері белгілі екенін айтты. Инканың адамдық құрбандықтармен байланысты шыңдағы салтанатты платформалары шамамен 1900 жылы адамдардың әрекеттерінен қираған болуы мүмкін. 1893 жылы Гарвард колледжінің обсерваториясының профессоры С. И. Бейли Мистиде әлемдегі ең биік метеостанциясын орнатты. Бұл станция сол кезде атмосфераны зерттеу мақсатымен салынған бірнеше биік таулы станциялардың бірі болды; сонымен қатар, обсерватория адам денесінің биіктікке және 1893 жылғы 16 сәуірдегі күн тұтылуына реакциясын зерттеді. Мисти өз уақытында Жердегі тұрақты түрде қоныстанған ең биік жер болды. 1888 жылдан кейін жанартаудың түбінде "Мт. Бланк станциясы" деп аталатын тағы бір метеостанция орнатылды. Екі станция да 1901 жылы жабылды, себебі обсерватория Арекипада ғана станцияны сақтап қалуға шешім қабылдады; кейіннен болған дауылдар шыңдағы обсерваторияның барлық іздерін жойды. 20-шы ғасырда Мистиде ғарыш сәулелерін өлшеу сияқты физикалық құбылыстарды бақылау жүргізілді.

География және геоморфология

Мисти Перудегі екінші ірі қала Арекипаның үстінде көтеріліп, Перудың ең танымал жанартауы болып табылады. Инка империясының Кондесуйос провинциясының құрамында болған, қазір Арекипа облысына жатады. Бұл тау теңізден де көрінеді.

Өңірлік

Перу вулкандары Анд тауларының төрт жанартау белдеуінің бірі – Анд орталық жанартау аймағының (CVZ) құрамына кіреді; қалғандары – Солтүстік жанартау аймағы, Оңтүстік жанартау аймағы және Оңтүстік жанартау аймағы. CVZ Перудің оңтүстігінен Боливия арқылы Аргентина мен Чилидің солтүстік бөлігіне дейін созылады. CVZ-де көптеген жанартаулар бар, бірақ Орталық Андтардың көп бөлігінде халық тығыздығы төмен болғандықтан, көпшілігі жақсы зерттелмеген. Испан жаулап алу кезеңінен бері бірнеше перулік жанартаулар белсенді болды: Андагуа жанартау алаңы, Хуайнапутина, Сабанкая және Убинас, сондай-ақ Тисани, Тутупака және Юкаман болуы мүмкін. CVZ-дегі Перудің басқа жанартаулары: Ампато, Касири, Коропуна, Хуамбо жанартау алаңы, Пурупуруни және Сара Сара. Убинас – Перудегі ең белсенді жанартау, ол 1550 жылдан бері 24 рет атқылаған. 1600 жылы Хуайнапутинаның атқылауы салдарынан 1000-нан астам адам қаза тапты; Сабанкаяның 1987–1998 жылдардағы және Убинастың 2006–2007 жылдардағы соңғы атқылаулары жергілікті халыққа ауыр әсер етті.

Жалпы сипаттама

Бұл вулкан жас, симметриялық конус пішіндес, 30° бұрышты еңістерімен және ішкі шың кратерімен сипатталады. Сыртқы кратердің диаметрі шамамен 1,5 км, ал тереңдігі – белгілі бір шамада. Оңтүстік-батыс жиегінде кратердің түбіне дейін жететін жарық бар; ал қалған бөлігінде ішкі кратердің қабырғалары тік болып келеді және лапилли, лава және жанартау күлінен тұрады. Ішкі кратердің кеңдігі және тереңдігі сыртқы кратердің оңтүстік-шығыс бөлігінде орналасқан. Ішкі кратер бір метрлік қалыңдықтағы күл және шөгінділерді, сондай-ақ тарихи лава күмбездерін кесіп өтеді және шөгінділермен шеңберленген. Кратерде жарықтармен, тас-қиыршықтармен және фумаролды күкірт шөгінділерімен жабылған кең және биік жанартаулық түйреуіш/лава күмбезі орналасқан; ол фумаролдық белсенділік көрсетеді. Вулканың ең биік нүктесі солтүстік-батыс сыртқы кратер жиегінде орналасқан, оны темір крест белгілейді. Шыңынан Ubinas және Pichu Pichu сияқты Батыс Кордильераның басқа тауларын көруге болады. Вулканың ені шамамен екі километрге жуық, және ол айналасындағы жер бетінен тік көтеріледі. Құрылыстың көлемін бағалау көрсеткіштері 2 км³-ге дейін жетеді, бірақ көлемі шамамен немесе одан да аз болуы мүмкін. Вулканың пішіні айқын асимметриялы, батыс жағы шығыс жағына қарағанда күшті эрозияға ұшыраған және көне тау жыныстарын қамтиды. Сыртқы кратердің батыс жиегі оңтүстік жиегінен жоғарырақ орналасқан. Misti конусының астында ескі, эрозияға ұшыраған стратовулкан ("Misti 1") жатыр. Страт-вулкан пірокластикалық тау жыныстарынан және қысқа лава ағындарынан тұрады, олар қалың үйіндіні құрайды. Солтүстік-батыс етегінде "Hijo de Misti" ("Misti ұлы") деп аталатын риолиттік жер бедері бар. Misti жанартаулық үлпелермен қоршалған, олар Misti аумағында таралып, жанартаудан шамамен созылады. Оңтүстік жағында вулкан терең шатқалдармен тілінген, ал солтүстік жағы көбірек жазық. Мистидің солтүстік-шығысында құмды алқаптар мен жанартау күлінің шөгінділері орналасқан; олар желмен көтерілген күлден пайда болған. Арекипа мен Misti арасындағы жер бедері бастапқыда жұмсақ көлбеулі болып келеді, содан кейін конустың тік беткейлеріне жетеді. Вулканда секторлық құлаудың анық белгілері жоқ, тек батыс етегінде және Misti-дің солтүстік-батыс жағындағы тар шұңқырда ғана кездеседі, ол шыңына дейін созылады. Misti-дің оңтүстік-шығыс және оңтүстік-батыс оңтүстік жағында екі қалдық лавинасы орналасқан, олар жанартаудан шамамен және созылады. Біріншісі аралас қалдықтардан тұратын дөңгелек пішіндес төбелерден құралған және ауданы ; екіншісі Рио Чилидің екі жағында шамамен 2 км² жерді алып жатқан жалпақ жерді құрайды.

Гидрология және глейциология

Көпжылдық Чили өзені Мистидің солтүстік және батыс жақтарын айналып өтеді, онда ол ұзақ және терең Шаркани шатқалын кесіп өтеді. Оңтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа қарай Квебрада Карабая, Квебрада Хонда, Квебрада Гранде, Квебрада Агуа Салада, Квебрада Хуарангуал, Квебрада Чилька, Квебрада Сан Лазаро және Квебрада Пасторес жартастардан су жинап Мистиге құяды. Олар батыста Чили өзенімен, ал Мистиден оңтүстікте Андмайо өзенімен бірігеді; Андмайо Арекипадан оңтүстікте Чили өзеніне қосылады. Квебрада Сан Лазаро және Квебрада Хуарангуал вулканның табанында аллювиалды жайылмаларды қалыптастырды. Квебрадалар (құрғақ аңғарлар) қараша-желтоқсан және наурыз-сәуір айларындағы жауынды маусымда су тасымалдайды. Жаңбырлы маусымда қар жоғарғы конустың бір бөлігін жауып тастауы мүмкін. Қоршаған Чачани сияқты емес, Мистиде мұздық немесе перигляциалдық процестердің ешқандай белгісі жоқ, бұл оның ішкі жылуына байланысты болуы мүмкін. Батыс беткейінде болса керек, өткен мұз басудың нақты белгілері де жоқ. Дегенмен, мұздың жұқа қабаты жанартаудың үстінде із қалдырмаған болуы мүмкін. Қазіргі қар шебі биіктіктен жоғары орналасқан.

Өңірлік жағдай

Перудің батыс жағалауында Наска плитасы Оңтүстік Американың астына батып кіреді. Бұл субдукция CVZ вулканизмінің себебі болып табылады, себебі төмен түсетін плита үстіңгі мантияны химиялық түрлендіретін сұйықтықтарды бөліп шығарады, осының нәтижесінде одан балқыма пайда болады. Перудің көптеген жанартаулары мантиядан шыққан, калийге бай андезиттерді құрады, олар көбінесе қалың қыртыстың фракциялық кристалдануы және материалды сіңіру арқылы одан әрі өзгертілді. Перудің оңтүстігіндегі жанартаулық белсенділік Юра кезеңіне дейін жетеді. Перуде соңғы 30 миллион жыл ішінде әртүрлі жанартаулық доғалар қалыптасты: Такаса доғасы 30–15 миллион жыл бұрын, Төменгі Баррозо 9–4 миллион жыл бұрын, Жоғарғы Баррозо 3–1 миллион жыл бұрын және Плейстоцен-Голоцен фронталдық доғасы соңғы бір миллион жыл ішінде. 24–13 және 9–4 миллион жыл бұрын екі бөлек тік көтерілу эпизоды болды, олар көптеген ірі игнимбриттердің орналасуымен бірге жүрді. Бор және палеоген кезеңдерінде Токепала вулканикалық тобы орналасты. Такаса доғасы – Хуайлиллас формациясының және Сенкка формациясының Барросо тобының бастауы. Наска плитасының Наска жарықшасы Мистидің астынан өтеді.

Жергілікті жағдай

Мисти Анд тауларының Батыс Кордильерасының бір бөлігі. Бұл Плио-Плейстоцен дәуірінде пайда болған үш жанартаудың ең жасы; қалғандары – солтүстік-батыстағы ұйықтап жатқан Чачани және оңтүстік-шығыстағы сөнген Пичу Пичу. Бұл топ Альтипланоның шетінде, Арекипа қаласы орналасқан тектоникалық шұңқыманың жанында жатыр. Шұңқыманың өлшемдері белгілі және ол жер қыртысының жарылуынан пайда болған болуы мүмкін. Мистидің төменгі жағы оңтүстікке қарай еңкейгендіктен, жанартаудың оңтүстікке қарай жылжуы мүмкін. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай бағытталған жарық жүйесіне Чачанидегі Уанка жарығы және Мистидегі Чили жарығы кіреді. Бұл жарықтар Голоцен кезеңінде активті болды, тефра шөгінділерін қиып өтті және магманың жоғары көтеріліп, Арекипа жанартауларын қалыптастыруына мүмкіндік берген болуы мүмкін. Басқа жарықтарға солтүстік және солтүстік-шығыс бағыттарындағы жарықтар кіреді, олар қазір активті емес, бірақ Рио Чили шатқалының қалыптасуына әсер еткен болуы мүмкін. Жанартаудың астындағы жер қыртысының қалыңдығы зор.

Төменгі қабат

Мистидің астындағы негіз Рио Чили шатқалында көрінеді. Ол Арекипа терранының миллиардтан астам жылдық протерозойлық жыныстарынан, Сокосани формациясы мен Юра тобының юра кезеңіне жататын шөгінділерінен және креда-палеоген Ла Кальдера батолитінен тұрады. Батолит Арекипаның оңтүстігіндегі төбелерді құрайды. Бұл құрылымдар "силярлар" деп аталатын риодациттік игнимбриттермен жабылған. Олардың жасы 13,8 мен 2,4 миллион жыл аралығында; ескілері Хуайлиллас формациясының, ал жаңалары Баррозо доғасының бөлігі болып табылады. Жеке игнимбриттер Рио Чили шатқалында көрінеді, олардың ішінде 13,19 ± 0,09 миллион жыл бұрын пайда болған қалың Рио Чили игнимбриті, 4,89 ± 0,02 миллион жылдық Ла Хоя игнимбриті немесе "силяр", 1,65 ± 0,04 миллион жылдық Аэропорто немесе Сенкка игнимбриті және 1,02 миллион жылдық Юра туфы мен Капилунь формациясы бар. Олар бірнеше кальдерадан шығып, олардың бірі қазір Чачанидың астында жатыр. Игнимбриттерді вулкандық шөгінді жыныстар және Пичу Пичу секторының құлауынан қалған қиыршықтар жабады.

Құрамы

Мистиде негізінен андезит шығып, дацит пен риолит сирек кездеседі. Голоцен эпохасында трахиандезит шығуы туралы хабарлар бар. Риолиттер мен дациттер жарылыстық атқыштармен байланысты. Жанартау тау жыныстары бірнеше классқа бөлінеді: пироксен-амфибол андезиттері, амфибол андезиттері, амфибол дациттері және амфибол риолиттері; мика да кездеседі. Тау жыныстары калийге бай, кальцийлі-силикаттық, алкалылық қасиеттері Перу жанартауларына тән. Фенокристерге амфибол, аугит, биотит, энстатит, плагиоклаз және титаномагнетит жатады. Магма құрамы уақыт өте өзгерген, ал соңғы жанартаулық кезеңде сәл өзгеше магмалар пайда болған, бірақ жалпы алғанда Мисти магмасының құрамы өте біртекті. Мисти магмасының және оның көршілері Пичу Пичу мен Чачанидің құрамы адакит құрамына ұқсас, бұл субдукцияланатын тақтаның тікелей балқыуынан пайда болатын ерекше вулкандық тау жынысы. Жанартаудан шыққан кейбір тау жыныстарында гидротермалдық өзгерістердің белгілері байқалады.

Магманың пайда болуы және сақталуы

Мисти магмасының қалыптасуы күрделі процесс, ол жаңа магманың келуін, жер қыртысы материалдарының сіңірілуін және фракциялық кристалдануды қамтиды. Бастапқыда мантиядан шыққан балқымалар жер қыртысының түбіндегі резервуарда жиналады, онда олар жер қыртысы материалдарын сіңіріп, фракциялық кристалдануға ұшырайды. Содан кейін олар Proterozoic gneisses-пен өзара әрекеттесетін, беткей резервуарға көтеріледі. Негізді тау жыныстарын сіңіру 34,000–31,000 жыл бұрын атқан риолиттік магмалардың пайда болуына себеп болды. Кристалдары аз магма магмалық жүйеде көптеген процестер арқылы қалыптасуы мүмкін және риолиттер мен жанартаулық тығындарды тудырады. Мистиде бір магма камерасы бар ма, әлде тереңдікте бірнеше магма резервуары бар ма, әлі белгісіз, бірақ тау жыныстарының құрамы бір ғана үлкен магма жүйесінің бар екенін көрсетеді. Резервуар тереңдікте орналасқан және көлемі бірнеше куб километрге тең. Бірнеше мың жыл сайын тереңдікте екінші риолиттік резервуар пайда болады; ол соңғы рет 2000 жыл бұрынғы жарылыс кезінде қайта белсендірілді. Магма жүйесі мерзімді түрде қайта зарядталады, бірақ жаңа магманың мұндай ағыны жарылыстарды тудырмайды; керісінше, белсенділікті тудыру үшін бірнеше қайта зарядталу қажет. Магма атқылану алдында әрбір партияда көптеген араласу және декомпрессия оқиғалары орын алуы мүмкін. Магма камерасының қайта зарядталуы 2000 жылға дейін болған болуы мүмкін. Магманың жалпы мөлшері , вулкандық доғалардағы басқа стратовулкандармен салыстыруға болады, бірақ қысқа мерзімді өсімдер шамамен .

Бұрынғы атылу

Мисти – жас жанартау. Ол 1-ден 4-ке дейін нөмірленген төрт кезеңде қалыптасты; Мистиге дейінгі жанартау оңтүстік-батыс шөгінді лавинін құраған болуы мүмкін. Орташа есеппен, Плинийге дейінгі жарылыстар 2000–4000 жыл сайын, ал күлдің жаууы 500–1500 жыл сайын, ал ірі игнимбриттерді тудыратын жарылыстар 20 000–10 000 жыл сайын болады. Мистидің стратиграфиясын көрсететін жартастар негізінен оңтүстік беткейіндегі шатқалдарда және Рио Чили шатқалында табылады; ескі вулкандық құрылымдар көбінесе Мистидің батыс бөлігінде орналасқан. Сейсмикалық томография вулканизмнің бастапқы кезеңдерінен қалған қатып қалған магма денелерін анықтады. Ұзын андезиттік лава ағындары мен игнибриттер, қалыңдығы 100 метрден асатын, ең көне құрылымды құрайды. Олардың жасы 833 000 жыл, бірақ оларды «Мисти 1» бөлігі деп санау керек пе, әлде Мистиге дейінгі жанартаудың бөлігі деп санау керек пе, әлі белгісіз. Кейде олар Мисти белсенділігінің бірінші кезеңі деп есептеледі, ал барлық келесі белсенділік екінші кезеңді құрайды. Оңтүстік-оңтүстік-батыс құлаудан кейін қазіргі стратовулкан 112 000 жыл бұрын өсе бастады. Келесі 42 000 жыл ішінде лава ағындары мен лава күмбездері қазіргі Мистидің оңтүстік және шығыс бөліктерінде биіктігі 400 метр болатын құрылымды құрды. Келесі 20 000 жыл ішінде лава күмбездерінің қайта-қайта құлауы Мистидің оңтүстік жағында және солтүстік-батыста Чачаниде блоктар, шөгінділер мен шлактарды қалдырды. Мұздық эрозияның іздері, мысалы, цирктер, гидромагматикалық белсенділіктің дәлелдері және лай ағындары Мистидің 43 000 жыл бұрын Орталық Андтардың соңғы мұздық максимумы кезінде мұзбен жабылғандығын көрсетеді. 50 000–40 000 жыл бұрын Мисти тауының шыңы бір немесе бірнеше рет құлап, кальдера пайда болды. Бұл оқиға «Мисти 2» кезеңінің аяқталуына әкелді; кейіннен лава күмбездері «Мисти 3» құрылымын қалыптастырды, оның биіктігі 600 метрге жетті, бұл кальдераны жартылай жойды. 36 000–20 000 жыл бұрын лава күмбездерінің құлауы дациттен андезит құрамындағы көптеген блоктар мен күл ағындарын тудырды, олар Мистидің оңтүстік жағында ондаған метрге дейін жетеді. Осы кезеңге қатысты бірнеше жарылыс шөгінділері аталды: 34 000–33 000 жылдық «Fibroso I». 21 000 немесе 37 000 жылдық «Sacarosa», «Sacaroso» немесе «Sacaroide» жоғары жарылыс бағанасынан екі қабат пемзаны шығарды. Тефраның жалпы көлемі шамамен 4 км³ құрайды, бұл 4-ке тең вулкандық жарылыс индексіне сәйкес келеді. 15 000 жылдық «Autopista» үш қабатты (көбінесе) пемзаны, аз мөлшерде литиктермен бірге тудырды. Жарылыс кезінде вулканның батыс жағына шамамен 700 мың тонна вулкандық күл түсті. «Autopista» жарылысы 4-ке тең вулкандық жарылыс индексімен шамамен 1 км³ тефраны шығарды; бүгін осындай жарылыс Арекипаның бір бөлігін пемзамен жабуы мүмкін. «Autopista» шөгіндісі Плейстоценнің соңғы кезеңіне жататын тефра қабаттарының ең жақсы сақталғандарының бірі болып табылады. Плейстоцен мен голоценді қамтитын басқа шөгінділер «Fibroso II», «Blanco», «La Zebra», «Espuma gris», «Espuma iridiscente» және «Rosado» болып табылады. 43 000 және 14 000 жыл бұрынғы жарылыстар Сокабая және Чили өзендерін бөгеп, жанартаудың оңтүстігінде және солтүстігінде уақытша көлдерді құрды, олар кейіннен жер сілкіністеріне ұшырады. 24 000–12 000 жыл бұрын соңғы мұздық максимум кезінде Чачани мен Мистиде мұздықтар пайда болды; тефра мұзға түсіп, еріген сумен қайта өңделді. 13 700 және 11 300 жыл бұрынғы екі жарылыс пирокластикалық ағындарды тудырды, олар вулканнан 2 км қашықтыққа дейін жетті; биіктігі 2 км болатын кең кальдера пайда болды.

Голоцен

Соңғы 11 000 жыл ішінде оннан астам жарылыс болды, олардың арасында белсенділікке қысқа ғана үзілістер енді. Олар жас кальдераны шлак пен лава ағындарымен толтырып, ішкі кратерлері бар "Мисти 4" құрылысын қалыптастырды. Тефра жанартаудың төңірегінде қалың шөгінділер түзеді, ал пирокластикалық ағындар 6400 және 5200 жыл бұрын көптеген километрге жетті. 9000 және 8500 жыл бұрынғы жарылыстар "Сандвич" шөгінділерін құрады. Олар Мистидің оңтүстік-батыс беткейінде ғана емес, Тынық мұхиты мен Титикака көлінде күлдің жаууына да себеп болды. Радиокөміртектік талдау 8140, 6390, 5200, 4750, 3800 және 2050 жылдардағы жарылыстарды анықтады; 3800 жылғы жарылыс Мистиден солтүстік-батысқа қарай Nevado Mismi-де жауын-шашын қалдырды. Глобалдық жанартаулық бағдарлама 310 ± 100, 2230 ± 200, 3510 ± 150, 4020 ± 200, 5390 ± 75 және 7190 ± 150 жылдардағы жарылыстарды тізімдейді.

2 ka атылуы және кейінгі белсенділігі

Соңғы ірі жарылыс – бір немесе бірнеше оқиға – шамамен 2000 жыл бұрын болған. Бұл мерзім қазіргі уақыттан 2060–1920 жыл бұрынға дейін шектелген; 2300 жыл бұрынғы жас есептері тым ерте болуы мүмкін. Бұл жарылыс тығыз тау жынысымен теңдесетін көлемдегі материал шығарған және бірнеше сағатқа созылған. Жарылыстың вулканизмдік жарылыс индексі 4 немесе 5 болды. Жарылыс, жаңа андезиттік магма бұрыннан бар риолиттік денеге енген кезде болған болуы мүмкін. Магма ғимараттың ішінде жоғары көтеріліп, гидротермальдық жүйенің бір бөлігін шығарып, бастапқы фреатикалық жарылыстарға себеп болды. Тефра ғимараттың төңірегіне жауды, жанартаудан құлаған күйе. Магманың араласуы нәтижесінде, құмды шөгінділер шоколад пен ванильдің араласқан түсіне ұқсайды. Соңында, канал толық тазарды және жанартаудан биік жарылыс бағанасы көтерілді. Пирокластикалық ағындар бағанадан шығып, жанартаудың оңтүстік беткейлеріне құлады, мүмкін кратер жиегіндегі жарық арқылы. Жарылыс кезінде кратер мен канал қабырғаларының құлауы бағананың қарқындылығын уақытша төмендетті. Жарылыс бағанасы мерзімді түрде құлап, қайта қалыптасты, содан кейін жарылыс фреатомагматикалық жарылыстармен аяқталды. Таудан лайлы ағындар құлады. Бұл лайлы ағынның су көзі белгісіз, бірақ жарылыс 2500–1000 жыл бұрынғы неогляциаль кезеңде болған. Осылайша, Мисти жанартауында сол кезде қар немесе мұз қабаты болған болуы мүмкін; оның еруі лайлы ағындардың пайда болуына себеп болған болар. Жаңбырдан кейін қосымша лайлы ағындар пайда болды. 2 ка жарылысы кезінде пирокластикалық ағындар мен лайлы ағындардың салыстырмалы маңызы күмәнді. Сыртқы кратер осы жарылыс кезінде пайда болған болуы мүмкін. Саллаллидегі тефра қабаттары және (кем сенімділікпен) Сабанкаяға жақын Мукурка торфты батпақтары, сондай-ақ (алдын ала) Антарктидадағы Антарктидалық платодағы мұз өзегі осы жарылысқа байланысты деп саналады. Бұл Холоцен кезеңіндегі жалғыз Плиниандық жарылыс. 2 ка жарылысынан кейін белсенділік шағын вулканикалық жарылыстармен, лайлы ағындармен және тефраның, оның ішінде шорт пен жанартау күлінің шашылуымен шектелді. Осы оқиғаларға жасалған мерзімдемелер 330, 340, 520, 620, 1035 және 1300 жыл бұрынғы уақытты көрсетті. Лайлы ағындар 1035 ± 45, 520 ± 25, 340 ± 40 және 330 ± 60 жыл бұрын орын алып, қалың шөгінділер қалдырды. Бұл лайлы ағындардың барлығы да жарылыспен байланысты емес. Пирокластикалық ағындар мен күлді құлау 1290 ± 100 және 620 ± 50 жыл бұрын болған.

Тарихи белсенділік және сейсмикалық

Соңғы атылысы 1440–1470 жылдары болды және шамамен күл шығарды. Бұл айлар немесе жылдар бойы созылған ұзақ атылыс болуы мүмкін, күл Лагуна Салинасқа және мүмкін Антарктидадағы Сипл Дом мен Лоу Домға дейін тарады. Бұл тарихи жазбалары бар Оңтүстік Америкадағы ең көне жанартау. Атылыс соншалықты күшті болғандықтан, Инка императоры Пачакутек әйелі Мама Ана Уарке Коя Чигуатаға көмек көрсету үшін келді, онда қара күл төгілген еді. Бұл атылыстан Инка қонысы қираған дегенге ешқандай дәлел жоқ, бірақ жергілікті халық қашып, Инкалар аймақты қайта қоныстандыруға мәжбүр болды. 1440–1470 жылғы Мисти атылысы сол кездегі басқа жанартаулық атылыстармен және Спорер минимумының басталуымен бірге жаһандық климат жағдайларына әсер еткен болуы мүмкін. 1600 жылы жанартау Хуайнапутинадан келген күлмен жабылды. Тарихи атылыстардың нақты дәлелі жоқ, бірақ Global Volcanism Program 1985 жылы соңғы атылыс болғанын хабарлайды. 17 ғасырға дейін оңтүстік аңғарларда лайлы ағыстар болды. 1577 жылы, 2 мамыр 1677, 9 шілде 1784, 28 шілде 1787 және 10 қазан 1787 жылдары фреатикалық атылыстар болған болуы мүмкін. 1542, 1599, 1826 жылдың тамызы, 1830 жылдың тамызы, 1831 жылдың қыркүйегі, 1869 жылдың наурызы, 1870 жылдың наурызында сұрақ тудыратын атылыстар тіркелген. Олар, әдетте, фумарольдік белсенділікті құрайды және көбінесе ауыр жауын-шашыннан кейін орын алады; су құрылысқа сіңіп, жанартаулық жылудан буланып кетеді. 1967 жылғы жанартаулық тығынның суреттері мен соңғы суреттердің салыстыруында ешқандай өзгеріс байқалмайды. Жанартау сейсмикалық белсенді, ұзақ мерзімді жер сілкіністері, дірілдер, "tornillos" және жанартаулық тектоникалық жер сілкіністері тіркелді. Жер сілкіністерінің ошақтары Мисти құрылысының ішінде және жанартаудың солтүстік-батыс беткейінде орналасқан. Сейсмикалық белсенділік Мистидің гидротермальдық жүйесімен байланысты. 2012 жылдың тамызында, 2014 жылдың мамырында және 2014 жылдың маусымында сейсмикалық шоғырлар тіркелді. Спутниктік суреттерде жанартаулық құрылыстың деформациясы байқалмайды. Таудан көтерілген бұлттарды кейде жаңа белсенділік деп жаңылыстырады.

Бақылау және қауіптерді басқару

2001 жылы Мисти маңында төтенше жағдайды жоспарлау немесе жерді пайдалануды жоспарлау жүргізілмеді; 2002–2015 жылдарғы даму жоспарында жанартау қаупі еске алынған, бірақ ешқандай нақты шаралар көзделмеген. Мистинің соңғы атқылауы Арекипа қаласының негізі қаланбас бұрын болған, сондықтан жер сілкінісі қаупіне қарағанда, жанартаулық белсенділіктің қауіптері туралы естелік жоқ. 2006–2007 жылдары Убинас жанартауы атқылауға дейін жанартау қаупі перулік мемлекеттің назарына аз түсті және Арекипада хабардарлық деңгейі төмен болды. Көптеген адамдар жанартауды қорғаушы тұлға ретінде қарастырады, ал қауіп ретінде емес. Көптеген адамдар жанартауларды лава ағындарымен байланыстырып, жанартаудың басқа да қауіптерін естен шығарады. 2005 жылдан бастап INGEMMET Перудегі жанартауларды мониторингтеуді бастады; алғашқы мониторингтік құралдар Шаркани V ыстық бұлағына бағытталды. Кейіннен мониторинг басқа ыстық бұлақтарға және кратердегі фумарольдарға дейін кеңейтілді; соңғылары Арекипадан да, кратерден де көрінеді. Сейсмикалық белсенділікті мониторингтеу 2005 жылы басталды. 2008 жылдан бастап жанартаудың солтүстік-шығыс және оңтүстік беткейлерінде геодезиялық өлшеу станциялары орнатылды. 2012 жылы жанартаудың жаңа мониторингтік станциясы ашылды. 2009 жылдың мамырында және 2010 жылдың сәуірінде Арекипаның бірнеше аудандарында эвакуациялық жаттығулар өтті. 2013 жылы Арекипада Перу вулкандарының обсерваториясы (OVI) ашылды; ол Мисти, Убинас, Тисани және басқа да Перу вулкандарын мониторингтейді. 2021 жылғы мәліметтер бойынша, Мистидегі мониторинг желісіне сейсмометрлер, ыстық бұлақтар мен фумарольдардың құрамын және температурасын өлшейтін құралдар, сондай-ақ ғимараттың қозғалысын немесе деформациясын анықтайтын сенсорлар кіреді. Бұл күш-жігердің нәтижесінде Мисти тудыратын қауіптер туралы хабардарлық артты және ол қазір белсенді жанартау ретінде қарастырылуда. Арекипаның солтүстік жаққа орналасқан және Мистиге жақын аудандарының өсуін тежеуге күш салынуда. 2005 жылы көптеген жергілікті және халықаралық ұйымдар жанартау қаупі картасын жасады және ол 2008 жылдың 17 қаңтарында ресми түрде таныстырылды. Карта үш қауіп санатын анықтайды: қызыл «жоғары тәуекел» аймағы, қызыл «орташа тәуекел» аймағы және сары «төмен тәуекел» аймағы. Бұл аймақтар қалдық ағыны, лава ағыны, лай ағыны, пирокластикалық ағын және тефра жауын-шашынының қаупіне байланысты анықталады. «Жоғары тәуекел» аймағына бүкіл жанартау конусы, оның тікелей айналасы және одан бастау алатын аңғарлар кіреді. Арекипаның бір бөлігі «жоғары тәуекел» аймағында орналасқан. «Орташа тәуекел» аймағы «жоғары тәуекел» аймағын қоршап тұрады, соның ішінде көршілес таулардың төменгі беткейлері мен Арекипаның көп бөлігі кіреді. «Төмен тәуекел» аймағы «орташа тәуекел» аймағын қоршап тұрады және қаланың қалған бөлігін қамтиды. Тефра жаууы және лай ағынынан су басу қаупі бар аймақтарды көрсететін қосымша карталар бар. Мистидің қауіп картасы – перулік жанартаудың алғашқы қауіп картасы. Бұл карталар жанартау қаупін азайтуға және жергілікті дамуды ақпараттандыруға көмектеседі. 2018 жылы 3D карта жарияланды. 2010 жылдың қарашасында Арекипа муниципалитеті болашақта қаланың жоспарлау шешімдерінде қауіп картасын ескеру керектігін қаулы етті.

Сценарийлер

Болашақтағы жарылыстардың үш сценарийі бағаланды. Біріншісі – Сабанкайдағы соңғы белсенділікке немесе 1440-1470 жылдардағы Мисти жарылысына ұқсас шағын жарылыс. Күл жанартау төңірегіне төгіліп, қалалық аймаққа жете алады, Арекипа әуежайын жабылуы мүмкін, Чили өзеніндегі бөгеттерге көшкін қаупі бар, ал лайлы ағындар оңтүстік беткейлерден төмен құлайды. Екінші сценарий 2 мың жылдық жарылыс сияқты жарылысты қамтиды. Қалың күлдің жаууы (көп мөлшерде) ғимараттардың құлауына әкелуі мүмкін, ал пирокластикалық ағындар Мистидің оңтүстігіндегі тік беткейлерден Арекипа мен Чигуата маңындағы елді мекендерге жетеді. Қауіпті бағалаудың көп бөлігі осы екі сценарийға негізделген. Үшінші сценарий – "Фиброзо" және "Сакарозо" сияқты немесе 1600 жылғы Хуайнапутина жарылысы сияқты Плинийлік жарылыс; пирокластикалық ағындар Мистидің барлық жақтарын және Арекипаны жауып, Чили өзенін тоқтатады. Қалың күл бүкіл аймаққа, соның ішінде Эль-Альто, Ла-Жоя қалаларына және ауыл шаруашылығы аймақтарына төгіледі. Плинийлік жарылыс Арекипаны эвакуациялауды қажет етеді. Басқа қауіпті сценарийлер – қысқа лава ағындарының шығарылуы, лава күмбездерінің пайда болуы мен құлауы және жанартау құрылысының бір бөлігінің құлауы.

Фумарольдік және геотермиялық жүйе

Мистидегі фумарольдер үш жерде кездеседі: жанартаулық тығыздамада, ішкі кратердің солтүстік/солтүстік-шығыс қабырғаларында және жанартаудың оңтүстік-шығыс беткейінде. Олар дыбыс шығарады, көруге болатын су буының бұлттарын және күкірттегі сутектің иісін бөліп шығарады. Иіс кратер шетіне жетеді, ал кейде газ соншалық деңгейде шоғырланады ki, ол көздерді, мұрынды және тамақты тітіркендіреді. Фумарольдік белсенділік 1440–1470 жылдардағы жарылыстан бері байқалып келеді. 1948–1949 және 1984–1985 жылдары ол Арекипадан көрінетіндей күшті болды. Фумарольдік белсенділік спутниктік суреттерде шамамен температуралық аномалия ретінде көрінеді. Су – фумарольдік газдардың ең маңызды құрауышы, одан кейін көмірқышқыл газы, күкіртқышқыл газы, күкірттегі сутек және сутек келеді. Газдар өте қышқыл, құрамында хлорлы сутек және күкіртсутек бар. Фумароль температурасы жылдар бойы өзгеріп келеді, әдетте ол аралығында болады, ең жоғары көрсеткіші . Қазіргі кездегі (21 ғасыр) фумароль газдары гидротермальдық жүйемен байланыссыз, тікелей магмадан шығатын сияқты. Кратерден тыс жердегі фумарольдер суық, температурасы , және күкірт иісі жоқ. Фумароль тесіктері шұңқырға жақын жердегі ангидриттің концентрлі шөгінділерімен, біраз қашықтықтағы гипспен және суық тесіктерде күкіртпен қоршалған. Басқа минералдар: аммоний сульфаты, гематит, ральстонит, содалы алюм және натрий хлориді. Элементтік құрамы мен изотоптық қатынастары фумароль шөгінділері жанартаулық тау жыныстарын шаю арқылы және жауын-шашын суынан пайда болады екенін көрсетеді. 1967 және 2018 жылдар аралығында шөгінділер химиясы өзгерді, мырыш концентрациясы төмендеп, қорғасын концентрациясы артты, бұл 20 ғасырда жанартауға жаңа магма келгеніне байланысты фумарольдік жүйенің жылынуымен сәйкес келеді. Кейде фумарольдердің температурасы күкіртті ерітуге жеткілікті жоғары болады және фумарольдік газдар тұтана алады. Жанартаудың етегінде ыстық бұлақтар бар. Оларға солтүстіктегі Хумалусо/Умалусо бұлағы, сондай-ақ Мистидің оңтүстігінде және оңтүстік-батысында орналасқан Agua Salada, Bedoya/La Bedoya, Calle Cuzco, Charcani V, Chilina Norte, Chilina Sur, Jésus, Ojo de Milagro, Puente de Fierro, Sabandia, Tingo, Yumina және Zemanat кіреді. Олардың ең ыстығы – Рио Чили шатқалындағы Шаркани V бұлағы; ол кратерге ең жақын, одан ғана қашықтықта орналасқан. Жесу және Умалусо бұлақтары газ көпіршіктерін бөліп шығарады. Бұлақтар төмен температуралы геотермальдық жүйемен қоректенеді, ол негізінен бикарбонат, хлорид және сульфатты құрайтын сілтілі суды өндіреді. Олардың сулары тұщы судың, магмалық судың және хлоридке бай терең судың араласуынан пайда болған сияқты. Көптеген бұлақтар жасанды тоғандарды құрайды немесе су қабылдау құрылымдарына ие, ал бірнешеуі INGEMMET тарапынан белсенділіктің өзгеруіне қарай бақыланады. Конус үстіндегі топырақтың жоғары температурасы, ыстық бұлақтар және фумарольдер Мистиде гидротермальдық жүйе бар екенін көрсетеді. Электрлік потенциал өлшемдері жүйе бұзылулар арасында немесе ескі кальдерада шектелгенін көрсетеді. Белсенділік уақыт өте тұрақты емес; 2001 жылы Перудің оңтүстігінде болған жер сілкінісінен кейін Шаркани V бұлағындағы ағын және кратер шығарылымдарының температурасы айқын түрде артты. 2007 жылғы Перу жер сілкінісінен кейін су температурасы төмендеді. Уақыт өте келе ескі фумароль тесіктері жабылып, жаңалары пайда болады, бірақ күмбез тесіктерінің конфигурациясы уақыт өте келе тұрақты болып қалады. Фумарольдік белсенділік жердің су ағысымен байланысты.

Климат және өсімдіктер

Аймақта жартылай шөлді климат пен орташа температура бар; Арекипадағы жылдық орташа температура температура биіктікпен төмендейді. 1910 жылы шыңдағы айлық орташа температура қаңтарда басталып, мамыр, маусым және тамыз айларында өзгеретін, ал 1968 жылы шыңдағы температура жылына бірнеше күнге нөлден жоғары көтерілді. Жылдың көп бөлігінде, жаз айларын қоспағанда, Батыс Кордильерада құрғақ батыс желдері соғады, бірақ жазда Амазонкадағы конвекция шығысқа қарай жел ағысын тудырады, ол Кордильераға ылғал әкеледі. Жауын-шашынның көп бөлігі оңтүстік жазында (желтоқсаннан наурызға дейін) түседі және шамамен 20 мың тоннаға жетеді. 1910 жылғы зерттеуде жауын-шашынның көп бөлігі қар немесе бұршақ түрінде болатыны анықталды. Жаңбырлы маусымда кенеттен болатын жаңбырлар мен су тасқындары жанартаулық шөгінділерді эрозиялайды. Құрғақ маусымда қар жамылғысы тез еріп кетеді. Эль-Ниньоның оңтүстік осцилляциясы және Атлант және Тынық мұхиттарындағы теңіз бетінің температурасы жылдық жауын-шашын мөлшерін анықтайды. Голоценнің суық және ылғалды басталуынан кейін, Батыс Кордильерадағы климат 5200-5000 жыл бұрын ылғалды болған болуы мүмкін, содан кейін 16 ғасырға дейін созылған құрғақ кезең басталды, одан кейін Кішкентай мұз дәуірі келді. Анд тауларының батысындағы аймақ, Мисти тауының етегіндегі жер бедері де, көбінесе шөлді болып келеді, негізгі өсімдіктер кактустар мен аласа бұталар болып табылады. Өсімдік белдеуі "Мисти аймағы" деп аталады. Биіктікке қарай өсімдіктердің таралуы байқалады: Франсерия бұталары арасында басымдық құрайды, ал Diplostephium tacorense одан жоғары орналасқан. Басқа бұталар көбінесе арналар мен аңғарларда кездеседі. Жоғарырақ биіктікте Adesmia және Senecio idiopappus сияқты басқа да туыстар жиі кездеседі, ал шамамен Lepidophyllum quadrangulare биіктеп тұрған жерде басым өсімдік болады. Кактустар, шөптер, яреталық жастықшалар, ичу (Jarava ichu), сондай-ақ лишай және мүк сияқты пионерлік түрлер Polylepis түрлерінің орманды аймақтарында маңызды. Өсімдік жамылғысы биіктік артқан сайын азаяды. Перу тауларындағы ең маңызды жануарлар – жәндіктер, олардың ішінде қоңыздар мен гименоптералар бар. Құстардың арасында Анд кондоры да бар. Аймақта 358 өсімдік, 37 сүтқоректі және 158 құс түрі тіркелді, олардың ішінде альпакалар, гуанаколар, ламалар және викуньялар да бар. Жанартаудың көп бөлігі Салинас-и-Агуада-Бланка ұлттық паркінің құрамына кіреді, ол Мистидің солтүстік-батысына қарай созылып, оның басты көрнекті орындарының бірі болып табылады.

Діни маңызы

Тау Апу және "қаланың жанартауы" деп есептелді. Бұл Анд тауларының тұрғындары арасында кең таралған практика еді. Аймара халқы оны қайтыс болған жандардың мекені деп санады. 16 ғасырдың соңындағы хронист Кристобаль де Альборностың сөзіне қарағанда, Мисти, Ампато, Коропуна, Сара Сара және Солиманамен бірге Инка империясының Арекипа аймағындағы маңызды таулардың (вака, құдай немесе бейнелі заттың бір түрі) бірі болған. Бұл дәстүр, бұл аймақтың бұрынғы тұрғындарынан бастау алған болуы мүмкін, ал инкалар аймақты жаулап алғанда оны қабылдаған. Рио Витор өзенінің жанындағы Middle Horizon Millo археологиялық ескерткіші Мистиді жақсы көруге мүмкіндік беретіндей етіп салынған, бұл осы жердің апуы болған деуге болады. Инкалар оларға алтын мен күміс тостағандар сыйлап, Мисти төңірегіне тауды қастерлейтін адамдарды қоныстандырған. Адамдар нәрестелерінің бас сүйектерін өзгертіп, оларды жанартауға ұқсатып жасаған. Мисти агрессивті тау ретінде қарастырылып, үнемі құрбандық талап ететін болған, сондықтан оны колониялық дәуірде әуежайдан қуу қажет болды. Испан жаулап алғаннан кейін тау Әулие Франциске арналды. Арекипадағы иезуит колледжінің мәліметінше, "индіан жыншылары" Хуайнапутина испандарды қууға Мистиден көмек сұрағандығын ойлаған, бірақ Мисти бас тартқан, өйткені ол бұрыннан христиан болған, сондықтан Хуайнапутина жалғыз әрекет еткен. 1600 жылы бір топ жаңа мүмін және францискан Мистиге шығып, оның кратеріне қасиетті заттар мен крест тастап, жанартаудың белсенділігін басуға тырысқан. 1784 жылы, Арекипаны жер сілкінісі қиратқаннан кейін тағы бір экспедиция ұйымдастырылып, таудың шыңына крест орнатылған. Бұл крест екі рет ауыстырылды: алғаш рет он жылдан кейін, содан кейін 1900 жылы. Мисти тауының басындағы крест қаланы қорғайды деп есептеледі. Күні бүгінге дейін шаруалар Мистиге сыйлықтар бергеннен кейін әйелдері ұл туады, ал Чачаниға сыйлықтар бергеннен кейін қыз туады деп сенеді.

Мумиялар

1998 жылы Йохан Рейнхард Мистиде кратер ішінде және шыңының астында сегіз-тоғыз мумия тапты. Мумиялар балалардың, көбінесе алты жас шамасындағы ұлдардың болды. Ерекшелігі, мумиялар бірлескен қабірлерге жерленген. Мумиялармен бірге мүсіндер, керамика және басқа да заттар табылды; Мистиде табылған мүсіндердің көп саны (47) осы орынның инкалар үшін маңызды болғанын көрсетеді. Бұл мумиялар инкалардың адамдық құрбандықтары, капакочалар деп аталады, ал Мистидегі капакоча ең ірісі болып табылады. Дегенмен, кратердегі қиын жағдайлар мумияларға ауыр зақым келтірді. Олардың арасында нәрестелер мен балалар да болды, кейде бірін үстіне бірін жерлеген. Мистидегі құрбандықтар, сондай-ақ Чачани мен Пичу Пичудағы құрбандықтар, шамамен 1440-1470 жылдардағы Мисти жанартауының атқылауынан туындаған болуы мүмкін, бұл оның шыңда емес, кратердегі ерекше орналасуын түсіндіреді. 16 ғасырдың хроникашысы Мартин де Муруаның сөзіне сүйенсек, инкалар Арекипаға жақын Путина жанартауын (вероятно, Мисти) тыныштандыру үшін ламаларды құрбандыққа шалып, оның шыңына мүмкіндігінше жақындаған. Бұрынғы рәсімдер жанартауды тоқтатуға жеткіліксіз болды, тек императордың тікелей араласуы ғана оның ашуын басып тастады. Алайда, бұл сипаттама Мистидегі атқылауларға қарағанда, 1600 жылғы Хуайнапутинаның атқылауына қатысты болуы ықтимал.

Тау-кен және демалыс

Мистиге алғаш рет Колумбқа дейінгі халықтар шықты, олар шыңының маңында археологиялық іздер қалдырды. 18- және 19-ғасырларда бұл жанартауға көптеген рет көтерілді. 1784 жылы шыңына темір крест орнатылып, бір ғасырдан кейін де сол жерде тұрды. Альпинист Джон Биггардың сөзінше, тауға көтерілудің негізгі бағыты – Агуада Бланка бөгетінен; бөгеттен өту үшін рұқсат алу қажет. Агуада Бланка бөгетінен және Мистидің оңтүстігіндегі Чиуата қаласынан қол жетімді кемпингтер бар. Шыңға көтерілу шамамен бір күндік сапарды алады. Басқа, сирек қолданылатын бағыт Оңтүстік беткейдегі Апуримак Сан-Луис елді мекенінен басталып, Трес-Крусес және Лос-Пасторес арқылы өтеді. Альпинистер дөңгелек тастардың сынып қалуы, зиянды газдар және биіктікке байланысты ауру сияқты қиындықтарды бастан өткерді, ал Джон Биггар таудың ішінде ішуге жарамды судың жоқтығын ескертті. Бұл жанартауға туристер жиі келеді. Мистидегі туристік әрекеттердің бірі – тау беткейлерімен жүгіру.