Кіріспе
Криттегі ежелгі грек қаласы. Ежелгі Фаист Жерорта теңізінің шығысында және Миной Критінің екінші ірі қаласы Ираклионның оңтүстігінде орналасқан. Фаист атауы ежелгі грек деректерінде қазіргі қираған орындарының жанында немесе сол жерде орналасқан Криттегі осы аттас қалаға сілтеме жасайды.
the ancient city
Ancient Phaistos was located about east of the Mediterranean Sea and south of Heraklion, the second largest city of Minoan Crete. The name Phaistos survives from ancient Greek references to a city in Crete of that name at or near the current ruins.
Қола дәуірі
Фаист б.з.д. 3600 жылға қарай мекенделген, бұл Кноссос сияқты басқа ертедегі қоныстарға қарағанда сәл кейінірек. Ерте миной дәуірінде осы жердің төбелері террасаланып, үстіне монументальді ғимараттар салынған. Бірінші сарай орта минойлық IB кезеңінде, шамамен б.з.д. 1900 жылы салынған. Басқа сарайлар сияқты, ол да бұрын қоғамдық той-томалақтар өткізу үшін пайдаланылған аумақта тұрғызылған. Бұл сарай үш ғасырдың ішінде үш рет қирап, қайтадан салынған. Бірінші және екінші апаттан кейін қайта құру және жөндеу жұмыстары жүргізілді, сондықтан оның тарихы үш құрылыс кезеңіне бөлінеді. Осы жерде А сызықты жазуы бар бірнеше артефакттар қазылып алынды. Қоныс атауы жартылай шифрланған А сызықтық мәтіндерде де кездеседі және Б сызығында жазылған микендік «PA I TO»-ға ұқсас болуы мүмкін. Фаистте бірнеше кулура құрылыстары (жер асты шұңқырлары) табылған. Фаисттен орта және соңғы миной дәуірлеріне жататын керамикалық бұйымдар табылды, оның ішінде көп түсті заттар мен металл өнеркәсібін еліктейтін рельефтер бар. Қола дәуіріне жататын Фаист туындыларына көпірлі тостағандар, жұмыртқа қабығына ұқсас кеселер, биік құмыралар және үлкен пифостар кіреді. Театр аумағының деңгейлері, екі сәнді баспалдақпен қосылып, биік есіктер арқылы пропилеяның басты залына әсем кіруге мүмкіндік берді. Екі қақпалы кең көше тікелей орталық аулаға алып шықты. Ішкі бөлмелердің едендері мен қабырғалары құм мен ақ гипстен жасалған плиткалармен әшекейленген. Батыс сектордың жоғарғы қабаттарында кең салтанатты бөлмелер болған, бірақ оларды нақты қалпына келтіру мүмкін болмады. Орталық ауладан жарқын кіреберіс сарайдың солтүстік бөлігіндегі патшалық пәтерлерге бағытталды, онда Псилорит тауының шаңырағы көрінеді. Бөлмелер алабастр және басқа материалдардан салынған. Ханзадаларға арналған бөлмелер патшалық пәтерлерге қарағанда кішкентай және сәнді емес болды. Сарай б.з.д. 1400 жылы қиратылып, қайтадан салынбады.
Классикалық және рим дәуірі
Геометриялық дәуірде (б.з.д. 8 ғасыр) бұл жер қайта қоныстандырылды. Фаисттың өз валютасы болды және ол басқа тәуелсіз Крит қалаларымен, сондай-ақ Пергамон патшасы Евмен II-мен одақ құрды. Б.з.д. III ғасырдың соңында Фаист гортиниялықтар тарапынан қиратылды және содан бері Крит тарихында тоқтатылды. Афродита және Фития деп те аталған құдай Летоға онда табынылған. Фаист халқы әзілді мақал-мәтелдерімен ерекшеленді. Афинялықтар б.з.д. 6 ғасырдағы Цилион оқиғасынан (Cyloneio agos) кейін қаланы тазарту үшін шақырған дана Эпименид – Фаисттік текті болған.
Қазба жұмыстары
1853 жылы Файстосты Жерорта теңізі маңындағы аймақтарды зерттеген кеме капитаны Томас Абель Бридж Спратт тапты. Спратттың анықтамасы бойынша, Файстос Гортиннен алпыс стадия, Маталумнан қырық, ал жағалаудан жиырма стадия қашықтықта орналасқан еді. Спратт бұл ақпаратты пайдаланып, сол кезде Кастри ("бекініс", "кіші қамал") деп аталған төбені анықтады. Тау басында 16 үйден тұратын ауыл сақталған, бірақ бұрынғы бекініс қабырғаларының іздері осы жерде қала болғандығын көрсетеді. Қазба жұмыстары 1900 жылы басталды және қазірге дейін жалғасуда. 1908 жылы сарайдың солтүстік жағындағы жердегі бөлмеден Фаист дискісі табылды. 1955 жылдан кейін 𐀞𐀂𐀵, pa i to деп жазылған жер атауы (Микен грек тілінде Файстос деп түсіндіріледі) Кносстағы Сызықтық B тақташаларында кездесе бастады. Файстос билеушілерінің қабірлері сарай қалдықтарынан 20 минуттық жердегі зиратта табылған.
Әдебиет пен аңыздар
Файст туралы ежелгі грек әдебиеттерінде жиі кездеседі. Гомер Фаистті алғаш рет "жайлы орналасқан" деп атаған, ал гомерлік жырлар оның Троя соғысына қатысқанын көрсетеді. Тарихшы Диодор Сицилийлік Фаист, Кнос және Кидония қалаларының Критте Минос патшаның құрған үш қала екенін айтады. Ал Паузаний мен Византиялық Стефан өздерінің еңбектерінде қаланың негізін қалаушының Геркулес немесе Ропалдың ұлы Фаэст болғанын жазған. Файст қаласы Криттің мифтік патшасы Радамантиспен байланыстырылады.