Кіріспе

1540–1591 жылдары өмір сүрген ағылшын саясаткері және сарай адамы, сэр Кристофер Хаттон КГ (1540 жылдың 12 желтоқсаны – 1591 жылдың 20 қарашасы) – Англияның лорд-канцлері және Англия королевасы Елизавета I-нің жақын досы. Ол Шотландия королевасы Мэриді мемлекетке қарсы қылмыс жасады деп таныған судьялардың бірі болды.

Алғашқы жылдар

Сэр Кристофер Уильям Хаттонның (28 тамыз 1546 жылы қайтыс болды) екінші ұлы болды. Ол Холденби, Нортгемптонширде тұрған, ал оның екінші әйелі – Лоренс Сондерстің (1544 жылы қайтыс болды) қызы Элис Сондерс болды. Оның әйелі, Элис Броксби, Роберт Броксбидің (28 наурыз 1531 жылы қайтыс болды) Лестерширдегі Шобиде және Элис Ширлидің қызы еді. Әкесінің тарапынан Хаттон әулетінің тегі «жазбаларда кездеспейді» дейді. Генрих VII патшалығы тұсында Чеширдегі Квисти Берчесте тұрған Генри Хаттон, Нортгемптонширдегі Холденбидің Уильям Холденбидің жалғыз мұрагері Елизаветаға үйленді. Олардың ұлы, Джон Хаттон, Холденбиде қоныстанды және үш ұлы болды, олардың үлкені – Кристофер Хаттонның әкесі Уильям еді. Оның екі бауыры, Томас және Уильям, сондай-ақ бір қарындасы Дороти (1569 жылы қайтыс болды) болды, ол алдымен Уорвикширдегі Хуннингхэмнан келген Джон Ньюпортқа (1566 жылы қайтыс болды), содан кейін Уорвикширдегі Идликоттан келген Уильям Андерхиллге (1570 жылы қайтыс болды) үйленді. Оның ұлы, сонымен қатар Уильям Андерхилл (1597 жылы қайтыс болды), Нью-Плейсті Уильям Шекспирге сатты. 1567 жылы Хаттонның бауыры Томас, Джон Ньюпорттың әпкесі Урсула Ньюпортқа үйленді. Дегенмен, Хаттонның екі бауыры салыстырмалы түрде жас және баласыз қайтыс болған сияқты. Ақырында, Хаттонның мұрагері Джон Ньюпорттан туған оның қарындасы Доротидің ұлы болды. Хаттонның білімін анасының ағасы Уильям Сондерс (шамамен 1583 жылы қайтыс болды) бақылаған. Басқаша айтқанда, ол 15-16 жасында Оксфордтың Сент-Мэри-холлға қарапайым студент ретінде түскенге дейін оның өмірінен ештеңе белгілі емес. Ол Оксфордты дипломсыз тастап, 1560 жылдың 26 мамырында Иннер Темплге қабылданды. Оның адвокаттыққа шақырылған-шақырылмағаны белгісіз.

Мансап

1561 жылы Хаттон Ішкі ғибадатханадағы маскада Ойын шебері рөлін ойнады және осыған ұқсас жағдайда Елизавета патшайымының назарын аударды. Һәм әдемі, Һәм шебер биші болған Хаттонның биі тез арада патшайымының құрметіне бөленіп, «Бейнелі канцлер» деген лақап атқа ие болды. Наунтонның айтуынша, ол «гальярд биі арқылы» сарайға жол тапты, себебі ол сот сарайларының қарапайым азаматы ретінде маскада келді, ал оның белсенділігі мен келбеті – биік бойлы әрі пропорционалды дене бітімі – патшайымның құрметіне ие болды. 1564 жылы ол патшайымның зейнеткерлердің бірі және жеке кеңесшілер палатасының азаматы болды, ал 1572 жылдың шілдесінде күзетшілер жасағының капитаны тағайындалды. 1577 жылдың 11 қарашасында ол патшалық үйдің вице-камерналы болып тағайындалды және Жеке кеңеске ант берді. Сол айда ол рыцарь атағын алды. 1578 жылдың маусымында патшайым оған Холборндағы Ели Плейстегі Ели епископының үйін ресми түрде сыйға берді, бұл епископтың қарсылығына қарамастан жасалды. Осы тағайындамалар мен патшайымның оған осы жылдары жасаған құнды сыйлықтары оның сүйіктісі екендігі туралы әңгімелерге себеп болды, ал бұл айыптауды 1584 жылы Шотландия королевасы Мэри айқын түрде жариялады. Олардың арасындағы қарым-қатынас тығыз болғаны сөзсіз. Хаттамаларында патшайым оны «Лидд» деп атады. Ал ол өзін кем дегенде бір хатында оның «қозысы» деп атаған. Дегенмен, Хаттон «әлдеқайда кінәсіз болғанға ұқсайды». Хаттон 1571 жылы парламентте Хайэм Феррерстің өкілі болды және 1572 жылдың мамырынан бастап Нортгемптонширден сайланды. Ол Джон Стаббс пен Уильям Парридің істерін қарау кезінде парламентте белсенділік танытты. 1576 жылы патшайым оған Уэлингбороу округіндегі жерді сыйға берді. 1581 жылы ол королева мен Аленсон герцогы Франсуа арасындағы некеге келісім жасау үшін тағайындалғандардың бірі болды, бірақ ол королеваны одан бас тартуға шақырды. Бір дерек бойынша, Хаттон бірде Шотландия королевасы Мэриге Елизавета патшайымы қайтыс болған жағдайда оны Лондонға әкеліп жеткізе алатынын уәде берген. Бұл шындыққа сәйкес пе, белгісіз, бірақ Хаттонның өзінің егеменіне деген адалдығы күмәнсіз болды. 1584 жылдың желтоқсанында ол 400 парламент мүшесін тізе бүгіп, патшайымының қауіпсіздігі үшін дұға етуге жетекшілік етті. Хаттон 1586 жылы Энтони Бэбингтонды соттаған соттың мүшесі және келесі жылы Шотландия королевасы Мэриді опасыздыққа кінәлі деп тапқан комиссия мүшелерінің бірі болды. Ол оны парламентте қатты айыптады және Уильям Дэвисонға оның өлім жазасын орындау туралы жарлықты Фотрингхейге жіберуге кеңес берді. Хаттон патшайым Елизаветаға тапсыру үшін сэр Томас Смиткке хатпен бірге сақина жіберді. Оны кеудеге тағу керек еді, ал Хаттон оның «жұқпалы ауаларды қуып шығару қасиеті бар екенін және (хатта) айтылғандай, тәтті кеуделердің арасында, таза тұрақтылықтың таза ұясында киілуге тиіс» екенін мәлімдеді. Сэр Роберт Сесил 1591 жылдың тамызында патшайымның, Портсмутте болғанда, Хаттон оған жіберген дудка пішініндегі зергерлік бұйымды кигенін хабарлады. Бұл бейне қойшыларға және оның оны «қойы» деп атауына сілтеме жасады. 1587 жылы Хаттон лорд-канцлер болды. Ол заңды жақсы білмесе де, ақылмен әрекет еткенін көрсетті. Ол номиналды түрде рим католигі болғанымен, діни мәселелерге қатысты орташа және төзімді көзқарас танытты. Хаттон Оксфорд университетінің канцлері болды. Ол ақылдылығымен белгілі болды, сонымен қатар әдебиетке қызығушылық танытып, Эдмунд Спенсер оның достарының бірі болды. Ол «Танкред пен Гизмунд» трагедиясының төртінші актісін жазды. Оның өліміне орай проза мен өлеңде көптеген мақтау сөздер айтылды.

Байлық

Хэттон мансабының дамуы және патшайымның оған деген ықыласы арқасында байыды, ал 1583 жылы Нортгемптонширдегі Холденбиде Англиядағы ең ірі жекеменшік Елизавета заманы үйін салуға кірісті. Онда шыны өте қымбат болған кезде 123 үлкен шыны терезе болды – терезелердің саны байлықты көрсету тәсіліне айналды. Үйде екі үлкен алаң болды және ол Хэмптон-корт сарайымен шамалас болды. Үш қабатты биіктігі бар еді және өзі үшін, ал патшайым келген жағдайда оның қабылдауы үшін екі үлкен мемлекеттік бөлмесі болды, бірақ ол ешқашан келген жоқ. Лорд Бергли қарт күнінде үйге келіп, залдан мемлекеттік бөлмелерге дейінгі әсем баспалдаққа тәнті болды және үйді соншалықты кемшінсіз деп жариялады, ол баспалдақтан төмен түскенде "аяқтарының әлсіздігін" ұмытты. Ешқандай шығынға қиындық жасалмады. Хэттон тіпті бір терезеден көріністі бұзғандықтан ауылды көшіруге ақша төледі. Дегенмен, үйдің құны оның қалтасын түгеді, сондықтан Хэттон өмірінің соңына дейін ақша тапшылығын сезінді. Құрылыстың қаржылық жағдайын жақсы білетін Бергли Хаттонға: "Құдай бізге екеумізге де оны ұзақ уақытқа сыйласын, өйткені біз екеуміз де осы үшін қалтамыздан артық жұмсауға ниеттендік" деп жазды. Азайып бара жатқан байлығын сақтау үшін Хэттон Фрэнсис Дрейктің кейбір саяхаттарына, соның ішінде Дрейктің испан Америкасындағы қақпалық әрекеттеріне инвестиция жасады. Дрейк жер шарын айналып, Магеллан бұғазына жеткенде, ол кемесін Хаттонның туындағы алтын бұғыс пен кемедегі испан алтынының құрметіне құрмет көрсетіп, «Алтын Бұғыс» деп атады. Хэттон осы экспедициядан 2300 фунт пайда тапты.

Өлім

Ол өзінің табыстарына қарамастан, 1583 жылы Холденби үйі аяқталғаннан кейін бірнеше жыл өткен соң, үлкен қарыздармен қайтыс болды. Хаттон, Елизавета I патшайымы онда тұрмаса, ол онда ұйықтамайтынын айтқан. Холденби үйінің түпнұсқасының қалдықтары 1870 жылдары салынған жаңа ғимараттың бір бөлмесінде сақталған; бақта 1583 жыл жазылған екі аркасы бар бағаналы есіктің бөлігі; сондай-ақ сызбалар мен жоспарлар бар. Ол 1570 жылы Кирби Холл сарайын салуға кіріскен. Ол француз сәулет өнерінің үлгілеріне негізделіп, келесі ондаған жылдарда классикалық стильде кеңейтілді. 1591 жылы Хаттонның денсаулығы нашарлады. Патшайым 11 қарашада оны зиярат етті. Тоғыз күннен кейін ол Эли-Плейсте қайтыс болды және 16 желтоқсанда Санкт-Пол соборында мемлекеттік жерлеу рәсімі өтті. Оның есіміне ескі Санкт-Пол соборындағы бас алтарьда үлкен ескерткіш орнатылды, ол "оның үстінде биік тұрып, діншілдерді қынжырған, бірақ Лондонға келген туристерге таң қалдырған еді – 1666 жылғы Ұлы өрт оны құлатып, жойғанға дейін". Хаттон қазіргі крипттегі ескерткіште жоғалған маңызды қабірлердің бірі ретінде тізімделген. Оның заңды емес қызы болған деген болжам бар, бірақ ол ешқашан үйленбеді, ал оның ірі және құнды мүлігі сіңілісі Урсула Хаттонның ұлы, сэр Уильям Ньюпортқа (1560–1597) тиесілі болды, ол Хаттон тегін қабылдады. Соңғысы 1597 жылы еркек баласы болмай қайтыс болғанда, мүлік Сэр Кристофер Хаттонның бірінші туысы және құдасына, тағы бір Сэр Кристофер Хаттонға (1619 жылы қайтыс болды) өтті, оның ұлы және мұрагері Кристофер Кирби бароны Хаттон атанды, ал оның ұлы Кристофер Виконт Хаттон болды. Бұл әулет Финч Хаттон ұрпақтарымен бүгінге дейін жалғасуда.

Еске алу рәсімі

Ұлыбританияның кескен алмастар саудасының ортасы – Хаттон Гарден, Хаттонның Лондондағы үйі мен жер телімі орналасқан жерде тұр. Сэр Кристофер Хаттон академиясы 1983 жылы Нортгемптонширдегі Веллингборо қаласында негісталды.