Кіріспе

16 ғасырдағы ағылшын памфлетшісі және драматургі

Генри Четтл (шамамен 1564 – шамамен 1606) – елизавета дәуірінің ағылшын драматургі және әртүрлі жазушы, ең белгілісі – памфлеттерімен танылған.

Ерте өмір

Лондондық бояушы Роберт Четтлдің ұлы, ол 1577 жылы шәкірттікке алынып, 1584 жылы Стационарлар компаниясының мүшесі болды және 1588 жылы олардың тапсырмасымен Кембриджге сапар шекті. Оның баспагер және автор ретіндегі мансабы тұманды. Мартин Марпрелатқа жауап ретінде басылған трактаттардың бір бөлігін ол дайындаған болуы мүмкін. 1591 жылы ол Уильям Хоскинс пен Джон Дантермен серіктестікке кірісті. Олар көптеген балладалар мен кейбір пьесалар, соның ішінде Ромео мен Джульеттаның рұқсатсыз және нашар сапалы алғашқы квартосын жариялады, және Четтл оған жолдар мен сахналық көрсетімдер қосыпты деседі.

Жақсылық - ақылға қонымды

1592 жылы Гриннің «Гройтс Ворт оф Уит» атты еңбегі жарық көрді, бұл жуырда қайтыс болған және өте танымал Роберт Гриннің туындысы деп есептелді. Ол «Генри Четтлдің жауапкершілігінде» Стационарлар компаниясының тізіліміне енгізілді. Бұл шығармада әртүрлі драматургтерді сынаған бөлім бар, ол кем дегенде екі замандас жазушыны ренжітті – біреуі, мүмкін, «атеист» Кристофер Марлоу, ал екіншісі, мүмкін, Уильям Шекспир. Четтл Гриннің атынан осы туындыны жазды деп айыпталды. Ол осы жылы жарық көрген «Жақсы жүректің арманы» кітабының алғы сөзінде бұл айыптауды жоққа шығарды: «Шамамен үш ай бұрын М. Роберт Грин қайтыс болды, көптеген қолжазбаларын түрлі кітап сатушылардың қолында қалдырды. Олардың арасында оның «Гройтсворт ақыл-ойы» кітабы да болды, ондағы ойыншыларға жазылған хатты бірі немесе екеуі қорлай алады. Өлгендерден ешқандай жаза күтпегендіктен, олар өз ойларымен тірі авторды ойлап тапты. Мен ренжіді деп айтқандардың ешқайсысымен таныс емеспін, ал біреуімен танысқанымды қаламаймын. Екіншісін, сол кезде мен оны қаншалықты аямағанымды, енді аяғанымды тілеймін. Себебі, тірі жазушылардың ыстық мінезін жұмсарта алғаным және өз қалауымша пайдалана алғаным (әсіресе, автор қайтыс болған жағдайда), мен осыны істемегенім үшін өте өкінемін. Мен оның мінез-құлқының әдептілігін және оның шеберлігін көрдім. Оның адалдығын және жазудағы әзіл-қалжыңын көптеген адамдар баяндады, бұл оның өнерін көрсетеді». Гриннің «Гройтсворт» еңбегінің Четтлдің жасаған жалған туындысы деген теорияны ғалымдар қолдады да, қарсы да шықты. 1935 жылы Харольд Дженкинс осы туындыны Гринге жатқызды, ал 1969 жылы Уоррен Б. Остин жасаған компьютерлік стилометриялық талдау оны Четтлге тиесілі деп көрсетті. Остиннің бұл пікірін 2006 жылы Ричард Уэстли сынға алды.

Хенслоуға сілтемелер

Ол, көбінесе қарызда болған сияқты, Филипп Хенслоудың күнделігінде әртүрлі мақсаттар үшін берілген аванстар туралы көптеген жазбаларынан көрініп тұр, бірде (17 қаңтар 1599) Маршалси түрмесіндегі шығындарын төлеу үшін, екіншіде (7 наурыз 1603) өзінің пьесасын ломбардтан алып шығу үшін. Ол Хенслоудан басқа ешкімнен көбірек ұсақ-түйек қарыз алған. Бұл және Хенслоудың осы қарыздарды кездейсоқ тіркеулері олардың арасындағы белгілі бір достыққа меңзеп тұр, бірақ 1602 жылы Четтл Ворстер компаниясы үшін де, Адмиралдар компаниясы үшін де жазған сияқты, әйтсе де ол соңғысына ғана жазуға міндеттенген келісімге қол қойған.

Шығармалары

1598 жылы Фрэнсис Мерес өзінің "Палладис Тамия" еңбегінде Четтльді "комедия жанрындағы ең үздіктердің" бірі деп атады, ал Хенслоу 1598 мен 1603 жылдар аралығында оған отыз алты пьеса үшін төленген ақшаны тізімдейді. Ол елуге жуық пьесаға қатысқан болуы мүмкін, бірақ олардың тек он екісі оның жеке авторлығында жазылған сияқты. Четтль Генри Портермен, Томас Деккермен және 1600 жылдан кейін Джон Деймен тұрақты байланыста болды. Четтльдің жеке авторлығымен жазылған деп саналатын он үш пьесаның тек біреуі жарық көрді. Ол – "Хоффманның трагедиясы: немесе әкесіне жасалған кек" (1602 жылы сахналанған, 1631 жылы басылған). Бұл туынды Шекспирдің "Гамлетіне" балама ретінде ұсынылған деген болжам бар. Четтльдің драмалық емес жазбаларына ("Жақсы Жүректің Арманынан" басқа) Пирс Плейннздің жеті жылдық оқушылығы (1595) – Криті мен Фракиядағы ойдан шығарылған шәкірттік туралы әңгіме, сондай-ақ "Англияның аза тұту киімі" (1603) кіреді, онда замандас ақындарға сілтеме жасайтын өлеңдер бар.

Өлім

Ол 1607 жылға дейін қайтыс болды, Декердің "Knight's Conjurer" атты туындысында оны Елисейдегі ақындар қатарына қосылғаны туралы айтылады: "Шеттл семіздігінен терлеп, тынысы қысылып келді".

Пьесалар тізімі

"Батыр уелсшіл", Майкл Дрейтон мен Генри Четтл, 1597 жылдың ақпан айының 8-і. 1615 жылы басылған. Эрл Гудвин және оның үш ұлы, I бөлім, Майкл Дрейтон, Генри Четтл, Томас Деккер және Роберт Уилсон, 1598 жылдың наурыз айы. Баспаға шығарылмаған. Эрл Гудвин, II бөлім, сол авторлар, және Хенслоудың қағаздарындағы сол күні. Баспаға шығарылмаған. Экстонның айлақтары, сол авторлар, сол күн. Баспаға шығарылмаған. Солтүстік Қара Бэтмен, I бөлім, Генри Четтл, 1598 жылдың сәуір айы. Баспаға шығарылмаған. Солтүстік Қара Бэтмен, II бөлім, Генри Четтл және Роберт Уилсон. Сол күн. Баспаға шығарылмаған. 1598 жылдың сәуірінде Хенслоудың күнделігінде еске алынған. Пьесаның сақталған түпнұсқасы белгісіз. "Әйел ойыны", Генри Четтл, 1598 жылдың шілдесі. Баспаға шығарылмаған. Джон Дей, Генри Четтл және Джон Сингердің "Бруттің жеңілуі, алғашқы Бутты табумен". Сол күн. Баспаға шығарылмаған. "Қызу ашу тез суынады", Генри Портер, Генри Четтл және Бен Джонсон, 1598 жылдың тамызы. Баспаға шығарылмаған. "Катилиннің қастандығы", Роберт Уилсон және Генри Четтл. Сол күн. Баспаға шығарылмаған. "Алаяқты алдау – алдамшылық емес", Генри Четтл, 1598 жылдың қыркүйегі. Баспаға шығарылмаған. "Энейдің кек алуы", Полифем трагедиясымен, Генри Четтл, 1598 жылдың ақпан айының 9-ы. Баспаға шығарылмаған. Агаммемнон, Генри Четтл және Томас Деккер, 1599 жылдың маусымы. Баспаға шығарылмаған. Малоун бұл бұрын айтылған "Тройл мен Крессида" пьесасымен бірдей деп ойлаған. "Келіншектің трагедиясы", Генри Четтл, 1599 жылдың тамызы. Баспаға шығарылмаған. Пациент Грисел, Томас Деккер, Генри Четтл және Уильям Хоутон, 1599 жылдың желтоқсаны. 1603 жылы басылған. "Аркадиялық бойжеткен", Генри Четтл және Уильям Хоутон. Сол күн. Баспаға шығарылмаған. 1599 жылдың желтоқсанында Филипп Хенслоудың күнделігінде еске алынған. Деймон мен Питиас, Генри Четтл, 1599 жылдың қаңтары – 1600 жыл. Баспаға шығарылмаған. Жеті дана шебер, Генри Четтл, Томас Деккер, Уильям Хоутон және Джон Дей, 1599 жылдың наурызы – 1600 жыл. Баспаға шығарылмаған. "Алтын есек" және "Купидон мен Психея", Томас Деккер, Джон Дей және Генри Четтл, 1600 жылдың сәуірі. Баспаға шығарылмаған. "Өлімге құштарлық", Генри Четтл. Сол күн. Баспаға шығарылмаған. "Бетнал Гриннің соқыр тіленшісі", Генри Четтл және Джон Дей. Сол күн. 1659 жылы басылған. "Барлығы алтын емес, жарқыраған", Самуэль Роули және Генри Четтл, 1600 жылдың наурызы. Баспаға шығарылмаған. Себастьян, Португалия королі, Генри Четтл және Томас Деккер, 1601 жылдың сәуірі. Баспаға шығарылмаған. Кардинал Уолси, I бөлім, Генри Четтл, 1601 жылдың тамызы. Баспаға шығарылмаған. Кардинал Уолси, II бөлім, Генри Четтл, 1602 жылдың мамыры. Баспаға шығарылмаған. "Жетімдердің трагедиясы", Генри Четтл, 1601 жылдың қыркүйегі. Баспаға шығарылмаған. "Тым жақсы, шындыққа ұқсамайды", Генри Четтл, Ричард Хатвей және Вентворт Смит, 1601 жылдың қарашасы. Баспаға шығарылмаған. "Махаббат достықты бөледі", Генри Четтл және Вентворт Смит, 1602 жылдың мамыры. Баспаға шығарылмаған. Тобиас, Генри Четтл. Сол күн. Баспаға шығарылмаған. "Жефта", Генри Четтл. Сол күн. Баспаға шығарылмаған. "Даниялық трагедия", Генри Четтл. Сол күн. Баспаға шығарылмаған. "Фемеланко", Генри Четтл және Робинсон, 1602 жылдың қыркүйегі. Баспаға шығарылмаған. Леди Джейн, I бөлім, Генри Четтл, Томас Деккер, Томас Хейвуд, Вентворт Смит және Джон Вебстер, 1602 жылдың қарашасы. Баспаға шығарылмаған. Леди Джейн, II бөлім, Смиттен басқа сол авторлар. Сол күн. Баспаға шығарылмаған. "Лондондық флоренциялық", I бөлім, Томас Хейвуд және Генри Четтл, 1602 жылдың желтоқсаны. Баспаға шығарылмаған. "Лондондық флоренциялық", II бөлім, сол авторлар. Сол күн. Баспаға шығарылмаған. "Хоффманның трагедиясы", Генри Четтл. Сол күн. 1631 жылы басылған. Джейн Шор, Генри Четтл және Джон Дей, 1602 жылдың наурызының 3-і. Баспаға шығарылмаған.