Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
16-17 ғасырдағы ағылшын драматургі, актер және жазушы Томас Хейвуд (1570-жылдардың басында – 16 тамыз 1641) – ағылшын драматургі, актер және жазушы. Оның ең маңызды үлесі Елизавета дәуірінің соңы мен Яков дәуірінің басындағы театрға тиесілі. Ол "Жігермен өлтірілген әйел" атты үй ішіндегі трагедиясымен ең көп танымал, бұл пьеса 1603 жылы Роза театрында Ворчестерлік актерлер труппасымен алғаш рет қойылған. Өте көп шығарма жазған автор, ол "екі жүз жиырма пьесаның жазылуында толыққанды қатысқан немесе кем дегенде басты рөл атқарғанын" айтқан, бірақ оның туындыларының аз ғана бөлігі бүгінгі күнге жеткен.
16th/17th century English playwright, actor, and author
Thomas Heywood (early 1570s – 16 August 1641) was an English playwright, actor, and author. His main contributions were to late Elizabethan and early Jacobean theatre. He is best known for his masterpiece A Woman Killed with Kindness, a domestic tragedy, which was first performed in 1603 at the Rose Theatre by the Worcester's Men company. He was a prolific writer, claiming to have had "an entire hand or at least a maine finger in two hundred and twenty plays", although only a fraction of his work has survived.
Алғашқы жылдар
Хейвудтың өмірі туралы аз ғана мәлімет нақты құжатталған. Көптеген сілтемелер оның туған округі Линкольншир болғандығын көрсетеді, ал жылы 1570, 1573, 1574 және 1575 жылдар деп әртүрлі айтылған. Оның әкесі ауылдық дін қызметкері болған және ол жарты ғасыр бұрын қайтыс болған драматург Джон Хейвудпен туысқан болуы мүмкін деген болжам бар. Алайда, оның қайтыс болған жылы да белгісіз, бірақ 1575 жылдан бұрын емес және 1589 жылдан кейін емес деп көрсетілген. Хейвудтың Кембридж университетінде білім алғаны айтылады, бірақ оның колледжі даулы мәселе. Оның Питерхаус колледжінің мүшесі болғаны туралы берілген дәстүрді сол колледждің магистрі талқылап, жоққа шығарды. Сонымен қатар, Хейвудтың Эммануэл колледжінің мүшесі болғанына куәліктер бар. Бірақ кейін ол Лондонға көшіп келді, онда оның драмалық мансабы туралы алғашқы жазба театр кәсіпкері Филипп Хенслоудың күнделігінде кездеседі. Онда 1596 жылдың қазан айында «Адмиралдың адамы» атты актерлік труппасы қойған пьеса үшін оған ақы төленгені жазылған. 1598 жылға қарай ол труппада актер ретінде тұрақты жұмыс істеді; жалақы туралы ештеңе айтылмағандықтан, ол, әдеттегідей, труппаның маңызды мүшелері сияқты, үлескер болған деуге болады. Кейін ол Лорд Саутгемптон, Лорд Стрэндж және Ворчестердің труппалары (кейіннен Королева Аннаның адамы деп аталды) сияқты басқа труппалардың да мүшесі болды. Осы кезеңде Хейвуд өте өнімді болды; «Англиялық саяхатшы» (1633) кітабының алғы сөзінде ол өзін «екі жүз жиырма пьесада толыққанды қолға немесе кем дегенде басты рөл атқарған» деп сипаттайды. Дегенмен, тарихшылар толық немесе ішінара оның авторлығында жазылған жиырма үш пьеса мен сегіз маска ғана сақталған.
Few details of Heywood's life have been documented with certainty. Most references indicate that the county of his birth was most likely Lincolnshire, while the year has been variously given as 1570, 1573, 1574 and 1575. It has been speculated that his father was a country parson and that he was related to the half century earlier dramatist John Heywood, whose death year is, again, uncertain, but indicated as having occurred not earlier than 1575 and not later than 1589. Heywood is said to have been educated at the University of Cambridge, though his college is a matter of dispute. The persistent tradition that he was a Fellow of Peterhouse was discussed and dismissed by a Master of that college. Alternatively, there is evidence that Heywood was a member of Emmanuel. Subsequently, however, he moved to London, where the first mention of his dramatic career is a note in the diary of theatre entrepreneur Philip Henslowe recording that he was paid for a play that was performed by the Admiral's Men, an acting company, in October 1596. By 1598, he was regularly engaged as a player in the company; since no wages are mentioned, he was presumably a sharer in the company, as was normal for important company members. He was later a member of other companies, including Lord Southampton's, Lord Strange's Men and Worcester's Men (who subsequently became known as Queen Anne's Men). During this time, Heywood was extremely prolific; in his preface to The English Traveller (1633) he describes himself as having had "an entire hand or at least a maine finger in two hundred and twenty plays". However, only twenty three plays and eight masques have survived that are accepted by historians as wholly or partially authored by him.
Шығармашылық қызмет
Хейвудтың алғашқы пьесасы «Лондонның төрт шәкірті» болуы мүмкін (1615 жылы басылған, бірақ он бес жыл бұрын сахналаған). Бұл төрт шәкірттің рыцарь атандырып, Иерусалимге саяхаттауы туралы әңгіме, мүмкін, ескі романдардың пародиязы ретінде жазылған, бірақ көбінесе оның мақсаты шәкірттер көрермендерін тарту болған. Оның танымалдылығы Бомонт пен Флетчердің «Жарлы шөптің сапыры» атты пьесасында, орта таптың драма талғамына сатиралық көзқараспен көрсетілген. Хейвудтың екі бөлімді тарихи пьесалары – «IV Эдуард» (1600 жылы басылған) және «Егер мені танымасаңыз, ешкімді білмейсіз немесе Королева Елизаветаның сынақтары» (1605 және 1606 жылдары) сәйкесінше, Розалар соғысы мен королеваның өмірін, сондай-ақ көрнекті саудагер және қаржыгер Томас Грешемнің өмірін көрсетеді. Ол сахна үшін жазды және (әлдебір жалғандықпен) өзінің шығармаларын басып шығаруға қарсылық білдірді, себебі оларды қайта қарауға уақыты жоқ екенін айтты. Иоганн Людвиг Тик оны «жеңіл және сирек таланттың үлгісі» деп атады, ал Чарльз Лэмб оны «прозалық Шекспир» деп сипаттады. Хейвудтың ең жанашыр редакторы профессор Уорд оның драмалық жағдайларды сезімталдықпен байқау қабілеті мен құрылымдық шеберлігін атап өтті, бірақ кейіпкерлерді сомдау шеберлігі сахналық шеберлігімен салыстырғанда төмен екенін көрсетті. Ол «құдайға жақсылық ойлаған оқиғаларға» – яғни, дөрекі, кең көлемді фарсқа ынтық еді; оның қиялы мен өнертабысы шексіз болды. Хейвудтың ең танымал пьесалары – оның отбасылық трагедиялары мен комедиялары (ағылшын орта таптарының арасында өтетін пьесалар); оның шедеврі «Мейіріммен өлтірілген әйел» (1603 жылы сахналаған; 1607 жылы басылған) деп есептеледі, бұл неке адалдығын бұзған әйел туралы отбасылық трагедия, сондай-ақ кеңінен танымал Плаут үлгісіндегі фарс «Ағылшын саяхатшысы» (1627 жылы сахналаған; 15 шілде 1633 жылы басылған), оның мазмұнды «Алғы сөзімен» белгілі, ол Хейвудқа өзінің өнімді шығармашылық еңбегі туралы оқырманға хабарлауға мүмкіндік берді. Оның қалалық комедиялары физикалық және энергиялық сипаттарымен ерекшеленеді. Олар Лондонның кемежайларының, базарларының, дүкендерінің және көшелерінің көріністерінің, иістерінің және дыбыстарының психогеографиясын ұсынады, бұл қалалық комедияларда сатиралық түрде көрсетілген сауда орындары туралы жалпыламалармен қарама-қайшы келеді. Хейвуд көптеген прозалық шығармалар жазды, көбінесе қазіргі заманғы тақырыптар туралы кітапшалар, қазір олар негізінен осы кезеңді зерттейтін тарихшыларға қызығушылық тудырады. Оның ең танымал ұзын эссесі – «Актерлерге кешірім», сахнаға жасалған пуритандық шабуылдарға орташа және ақылға қонымды жауап, онда Хейвудтың заманындағы актерлер мен актерлік жағдай туралы толыққанды ақпарат бар. 1612 жылы «Баспашыға хат» деген еңбегінде Хейвуд Уильям Джаггардтың Хейвудтың екі өлеңін сол жылы шыққан «Шығушы паломник» басылымына иеленуі туралы жазады. 1641 жылы Хейвуд «Амброзиус атымен Мерлиннің өмірі» кітабын басып шығарды. Бұл кітапта Англияның барлық патшалары жазылған, олар Троядан келген аңыздағы Бруттан бастап, жаңа колонияны ашу үшін келген, Хейвуд қайтыс болған кезде король болған Карл I-ге дейін. Кітапта Мерлин айтқан кейбір пайғамбарлықтар, олардың әрқайсысының түсіндірмелері және қазіргі заманғы әлем контекстінде олардың мағынасы баяндалады.
Heywood's first play may have been The Four Prentises of London (printed 1615, but acted some fifteen years earlier). This tale of four apprentices who become knights and travel to Jerusalem may have been intended as a burlesque of the old romances, but it is more likely that it was meant seriously to attract the apprentice spectators to whom it was dedicated. Its popularity was satirized in Beaumont and Fletcher's travesty of the middle class taste in drama, The Knight of the Burning Pestle. Heywood's two part history plays Edward IV (printed 1600), and If You Know Not Me, You Know Nobody, or, The Troubles of Queene Elizabeth (1605 and 1606) concern, respectively, The Wars of the Roses and the life of the Queen contrasted with that of the preeminent merchant and financier Thomas Gresham. He wrote for the stage, and (perhaps disingenuously) protested against the printing of his works, saying he had no time to revise them. Johann Ludwig Tieck called him the "model of a light and rare talent", and Charles Lamb wrote that he was a "prose Shakespeare"; Professor Ward, one of Heywood's most sympathetic editors, pointed out that Heywood had a keen eye for dramatic situations and great constructive skill, but his powers of characterization were not on a par with his stagecraft. He delighted in what he called "merry accidents", that is, in coarse, broad farce; his fancy and invention were inexhaustible. Heywood's best known plays are his domestic tragedies and comedies (plays set among the English middle classes); his masterpiece is generally considered to be A Woman Killed with Kindness (acted 1603; printed 1607), a domestic tragedy about an adulterous wife, and a widely admired Plautine farce The English Traveller (acted approximately 1627; printed 15 July 1633), which is also known for its informative "Preface", giving Heywood an opportunity to inform the reader about his prolific creative output. His citizen comedies are noteworthy because of their physicality and energy. They provide a psycho geography of the sights, smells, and sounds of London's wharfs, markets, shops, and streets which contrasts with the more conventional generalisations about the sites of commerce, which are satirised in city comedies. Heywood wrote numerous prose works, mostly pamphlets about contemporary subjects, of interest now primarily to historians studying the period. His best known long essay is An Apology for Actors, a moderately toned and reasonable reply to Puritan attacks on the stage, which contains a wealth of detailed information on the actors and acting conditions of Heywood's day. It is in the "Epistle to the Printer" in this 1612 work that Heywood writes about William Jaggard's appropriation of two of Heywood's poems for the same year's edition of The Passionate Pilgrim. In 1641 Heywood had printed The Life of Merlin Surnamed Ambrosius. The book chronicled all the kings of England dating back to the legendary king Brutus, who had come from Troy to start an exploration and a new colony, up to Charles I who was the King when Heywood died. The book goes on to chronicle certain prophesies told by Merlin and the interpretations of each and explanation of each within the context of the modern world.
Соңғы екі онжылдық
1619 және 1624 жылдар аралығында Хейвуд актерлік қызметін түсініксіз себептермен тоқтатқандай көрінеді, бірақ 1624 жылдан бастап, он жеті жылдан кейін қайтыс болғанға дейін оның есімі замандас жазбаларында жиі кездеседі. Осы кезеңде Хейвуд Кристофер Бистонның «Финикс» театрындағы труппасымен, Королева Генриеттаның адамымен немесе Леди Элизабеттің адамымен байланыста болды. «Финиксте» Хейвуд «Тұтқындар», «Англиялық саяхатшы» және «Қыздық абыройдың жоғалуы» сияқты жаңа пьесаларды, сондай-ақ ескі пьесаларды қайта қойды. Оның көптеген прозалық және поэзиялық шығармалары жарық көрді, оның ішінде екі ұзын поэмасы бар: «Гинаикеион» (1624), «әйелдерге қатысты әртүрлі тарихты қамтитын тоғыз кітап» деп сипатталған және он бір жылдан кейін – «Бақытты періштелердің иерархиясы». Хейвудтың өмірінің соңғы жылдарындағы танымалдылығын көрсететін мысал ретінде, 1636 жылы жарық көрген, бірақ 1634 жылдан бері қойылған «Сүйіктісі немесе Королеваның маскарады» пьесасын король Чарльз I және оның патшайымы сегіз күн ішінде үш рет көргені хабарланды. Сол кезеңдегі жазбаларға сәйкес, Томас Хейвуд 1623 жылдан бері Клеркенвеллде тұрған және он сегіз жылдан кейін сол жерде, Сент-Джеймс шіркеуіне жерленген. Оның туған жылы белгісіз болғандықтан, оның жасын анық айтуға болмайды, бірақ ол 60 жасқа жуық немесе тіпті 70-ке толған болуы мүмкін. Жерлеу күні, 16 тамыз 1641 жыл – құжатталған жалғыз күн, сонымен қатар көптеген анықтамалық кітаптарда Хейвудтың қайтыс болған күні ретінде көрсетілген, бірақ ол бұл күндерден бұрын қайтыс болған болуы мүмкін. Дегенмен, тамыз айындағы ыстық толқынына байланысты жерлеу шағылысқан болуы мүмкін деп болжауға болады.
Between 1619 and 1624, Heywood seems to have inexplicably ceased all activity as an actor, but from 1624, until his death seventeen years later, his name frequently appears in contemporary accounts. In this period, Heywood was associated with Christopher Beeston's company at The Phoenix theatre, Queen Henrietta's Men or Lady Elizabeth's Men. At The Phoenix, Heywood produced new plays such as The Captives, The English Traveller, and A Maidenhead Well Lost as well as revivals of old plays. Numerous volumes of his prose and poetry were published, including two lengthy poetic works, Gynaikeion (1624), described as "nine books of various history concerning women" and, eleven years later, The Hierarchy of the Blessed Angels. As a measure of Heywood's popular standing in the final years of his life, Love's Mistress or the Queen's Masque, a play published in 1636, but performed since 1634, was reported to have been seen by King Charles I and his queen three times in eight days. According to writings of the period, Thomas Heywood had been living in Clerkenwell since 1623 and it was there, at St. James's Church that he was buried eighteen years later. Because of the uncertainty regarding the year of his birth, his age can only be estimated, but he was likely in his late sixties, possibly having reached seventy. The date of the burial, 16 August 1641, the only documented date, also appears in a number of reference books as Heywood's death date, although he may actually have died days earlier. It may be presumed, however, that due to a possible August heatwave, the burial occurred on an expedited basis.