Кіріспе

Советтік Абхазия саясаткері; Абхазия президенті (1945–2010) Владислав Ардзинба (14 мамыр 1945 – 4 наурыз 2010) – Абхазияның бірінші де-факто президенті. Тарихшы мамандығы бойынша білім алған Ардзинба 1992–1993 жылдарғы Грузиямен соғыста Абхазияны де-факто тәуелсіздікке жеткізді, бірақ оның Грузиядан де-юре тәуелсіздігі Ардзинбаның 1994–2005 жылдардағы президенттік мерзімінде халықаралық жағынан мойындалмады. Хеттитология саласындағы көрнекті маман, ол 1989 жылы КСРО-да демократиялық жолмен сайланған алғашқы парламент мүшесі болды.

Грузия-Абхаз қақтығысындағы рөлі

Ол 1989 жылы Кеңес Одағында демократиялық жолмен сайланған алғашқы парламент мүшесі болды. Ардзинба өзінің билігін салыстырмалы түрде жылдам нығайта алды және сайлау алдындағы Абхазияның автономиялық құрылымдарында грузиндердің өкілдігін арттыру туралы уәдесінен бас тартты; содан бері Ардзинба Абхазияны көбінесе жеке өзі басқаруға тырысты, бірақ сол кезде Тбилисидегі орталық билікпен ашық қақтығыстан аулақ болды. 1991 жылдың ортасында ол грузиндердің сайлау заңын реформалау жөніндегі уәдесіне келісті, бұл Абхаздарға Жоғарғы Кеңесте кең өкілдік беруге мүмкіндік берді. Дегенмен, Ардзинба этникалық тұрғыдан тек абхаздардан ғана құралған Абхазия Ұлттық гвардиясын құрды және жетекші лауазымдардағы грузиндерді абхаздармен ауыстыруды бастады. Грузия-Абхазия арасындағы шиеленіс күшейген сайын Ардзинбаның риторикасы да күшейді, ол 1992 жылдың шілдесінің соңында «Абхазия Грузиямен күресуге жеткілікті күшті» деп мәлімдеді. 1992 жылдың тамызында грузин әскері Абхазиялық содырлар үкіметтік ғимараттарды басып алған кезде Ардзинба мен оның жақтастарын Сухумиден қуды. Олар Гудаутаға, Кеңес кезеңіндегі ресейлік әскери базаға паналады. Ардзинба Грузия үкіметіне қарсы соғыста маңызды қолдау алу үшін ресейлік консервативті топтармен және әскери басшылармен байланыстарын пайдаланды.

Төрағалық

1994 жылы әскери қимылдар аяқталғаннан кейін және грузин халқының көп бөлігі Абхазиядан күштеп шығарылғаннан кейін, Абхазия парламенті Ардзинбаны президенттік лауазымға сайлады, бұл қадам Грузия мен Біріккен Ұлттар Ұйымы тарапынан заңсыз деп айыпталды. Ол 1999 жылғы 3 қазанда өткен алғашқы тікелей сайлауда қарсыласы болмағандықтан жеңіске жетіп, Абхазия президенті болып қайта сайланды. Ол авторитарлық режим орнатты және 2003 жылы денсаулығы нашарлағанға дейін саяси жағынан қол сұғылмастай болып қала берді. Бір кезде ол Грузиядан тәуелсіздік алу мәселесі келіссөздерге жатпайтынын мәлімдеген, сондай-ақ мемлекетті Ресеймен жақындастыруға тырысты, оның саяси және экономикалық қолдауы республика үшін өте маңызды болды. Абхазия тарапынан келіссөздер жүргізуші ретінде ол Ресейдің екі президенті – Борис Ельцин мен Владимир Путинмен, сондай-ақ Грузия президенті Эдуард Шеварднадзенімен кездесті. Оның билігі кезінде адам құқықтарының жағдайы өте нашар болды, себебі соғысқа дейінгі Абхазияның грузин халқының көп бөлігі оралу құқығынан айырылды, ал қалғандары жүйелі түрде этникалық тазалауға ұшырады. Ардзинба 1995 жылы «Ехоба куәгерлері» қозғалысын тыйым салған жарлық шығарғаннан кейін халықаралық қауымдастықтың сынына ілікті. Президенттік лауазымдағы соңғы жылдары Ардзинба Абхазияда тұрақтылықты қамтамасыз ете алмағаны және оның қоғамдық беделінің төмендеуі үшін сынға ұшырады. Ол 2002 жылдан бері көпшілік алдында көрінбеді. Осының салдарынан мемлекетті басқару міндеті премьер-министр Рауль Хажимбаға жүктелді. Ол денсаулығының нашарлауына байланысты біраз уақыт Мәскеуде емделді. Оппозиция тарапынан (әсіресе «Амцахара» қозғалысы) отставкаға кетуі жөніндегі талаптар күшейді, бірақ ол 2004 жылдың қазанында мерзімі аяқталуы тиіс болған, алайда оның орнын басатын адамды сайлау мәселесіне байланысты даулар туындағандықтан, шын мәнінде 2005 жылдың 12 ақпанында ғана қызметтен босады. Оның импичментіне қатысты талаптар да болды. Дегенмен, Абхазия Конституциясы импичмент жасауға мүмкіндік берсе де, бұл процестің оның өкілеттігі аяқталуына дейін аяқталуы екіталай болғандықтан, оны іске асыру үшін ешқандай нақты қадамдар жасалмады. Конституциялық шектеулерге байланысты ол үшінші мерзімге сайлауға қатыса алмады, тіпті рұқсат берілсе де, денсаулығы оған мүмкіндік бермес еді. Оның орнына 2005 жылғы 12 қаңтарда өткен президент сайлауының жеңімпазы Сергей Багапш келді, бұл сайлау 2004 жылғы даулы сайлаудан бір ай өткен соң өтті.

Өлім

2010 жылға қарай Ардзинбаның денсаулығы нашарлап, бұрыннан бері сырқаты ауыр болған. Өлім себебі халыққа жария етілмеді. Ол әйелі мен қызын қалдырды. Ардзинбаны еске алу үшін Абхазияда үш күндік аза тұру жарияланды.