1918-1921 жылдардағы Грузия Демократиялық Республикасы

Кіріспе

Кавказ мемлекеті, 1919-1921 жылдары болған; қазіргі Грузияның алдағысы

Грузия Демократиялық Республикасы (ГДР; ) – Грузияның алғашқы заманауи республикасы, 1918 жылдың мамырынан 1921 жылдың ақпанына дейін өмір сүрді. Сол кездегі барлық ірі еуропалық державалар мойындаған ГДР 1917 жылғы Ресей революциясының нәтижесінде құрылды, бұл Ресей империясының құлауына және бұрын Ресей билігінде болған аумақтардың тәуелсіздікке ие болуына әкелді. Большевиктік Ресейден өзгеше, ГДР Грузияның әлеуметтік-демократиялық партиясы (меншевиктер) басқарған орташа, көп партиялық саяси жүйемен басқарылды. Бастапқыда ГДР Германия империясының қарауында болды. Бірақ, Бірінші дүниежүзілік соғыста Германия жеңілгеннен кейін, елдің бір бөлігін британдық әскерлер басып алды, олар большевиктердің басып кіруіне қарсы тұру үшін жіберілді. 1920 жылы Мәскеу шарты бойынша, Ресей Грузияның тәуелсіздігін мойындады, ал ГДР Ресей мүдделеріне қарсы күштерге тыйым салғандықтан, британдықтар елді тастап кетуге мәжбүр болды. Батыс Еуропа елдері Грузияда болмағандықтан, 1921 жылдың ақпанында большевиктік Қызыл Армия елге басып кірді, нәтижесінде ГДР наурыз айына дейін жеңіліске ұшырап, құлады, Грузия Кеңес республикасы болды. Грузияның премьер-министрі Ное Жордания басқарып отырған үкімет Францияға көшіп, эмиграцияда жұмысын жалғастырды. Франция, Ұлыбритания, Бельгия және Польша 1930 жылдарға дейін эмиграциядағы үкіметті Грузияның жалғыз заңды үкіметі деп мойындады, одан кейін Еуропадағы кеңестік биліктің өсуі және саяси процестер оны ұзақ мерзімді мойындауды қиын етіп берді. Ұзақ болмаса да, ГДР демократия және көп түрлілік мұрасының арқасында қазіргі Грузия үшін шабыт көзі болып табылады. ГДР Грузия конституциясында бекітілгендей, әйелдерге дауыс беру құқығын берген Еуропадағы алғашқы елдердің бірі болды, бұл "сол кездегі көптеген еуропалық конституцияларда сирек кездесетін жағдай". Грузия парламентіне әртүрлі әлеуметтік топтардан шыққан бірнеше әйел, сондай-ақ немістер, орыстар, армяндар, әзербайжандар және еврейлер сияқты тоғыз ұлттың өкілдері сайланды. ГДР Грузияның алғашқы толыққанды университетінің құрылуын да көрді, осылайша грузин зиялыларының ұрпақтарының көптен бергі арманы орындалды, олардың бұған дейінгі күш-жігері Ресей империясының билігімен үнемі тоқтатылып келді.

The Democratic Republic of Georgia (DRG; ) was the first modern establishment of a republic of Georgia, which existed from May 1918 to February 1921. Recognized by all major European powers of the time, DRG was created in the wake of the Russian Revolution of 1917, which led to the collapse of the Russian Empire and allowed territories formerly under Russia's rule to assert independence. In contrast to Bolshevik Russia, DRG was governed by a moderate, multi party political system led by the Georgian Social Democratic Party (Mensheviks). Initially, DRG was a protectorate of the German Empire. However, after the German defeat in World War I, the country was partially occupied by British troops, who were sent there to counter a proposed Bolshevik invasion. The British had to leave in 1920 because of the Treaty of Moscow, in which Russia recognized Georgia's independence in exchange for DRG not hosting forces hostile to Russia's interests. Now that Western European powers were no longer present in Georgia, in February 1921 the Bolshevik Red Army proceeded to invade the country, leading to DRG's defeat and collapse by March of that year, with Georgia becoming a Soviet republic. The Georgian Government, led by Prime Minister Noe Zhordania, moved to France where it continued to work in exile. The government in exile was recognized by France, Britain, Belgium, and Poland as the only legitimate government of Georgia until the 1930s, when growing Soviet power and political processes in Europe made it impractical to do so indefinitely. Although short lived, DRG continues to be an inspiration for modern day Georgia due to its legacy of democracy and pluralism. DRG was one of the first countries in Europe to grant women the right to vote as enshrined in the Georgian constitution, which was "unusual in most European constitutions at the time". Several women of varying backgrounds were elected to the Georgian parliament, as were representatives of nine ethnicities, including Germans, Russians, Armenians, Azerbaijanis, and Jews. DRG also saw the founding of Georgia's first fully fledged university, thereby realizing a longstanding goal cherished by generations of Georgian intellectuals whose efforts were, up to that point, consistently frustrated by the Imperial Russian authorities.

Өмірбаян

1917 жылғы Ақпан төңкерісінен кейін және Кавказдағы патшалық биліктің құлауынан соң, биліктің көп бөлігі Ресей Уақытша үкіметінің Арнайы Кавказ комитеті (Озаком, Osobyi Zakavkazskii Komitet) қолында болды. Грузиядағы барлық кеңестерді Грузияның Социал-демократиялық партиясы қатаң бақылады, олар Петроград кеңесінің бағытын ұстанды және Уақытша үкіметті қолдады. Болшевиктердің Қазан төңкерісі жағдайды түбегейлі өзгертті. Кавказ кеңестері Владимир Лениннің үкіметін мойындаудан бас тартты. Бұрынғы Кавказ армиясының дезертирлерінен – болшевиктерден артқан қауіп, этникалық қақтығыстар және аймақтағы тәртіпсіздік грузин, армян және әзербайжан саясаткерлерін біріктірілген аймақтық билік құруға мәжбүр етті, ол Транскавказ комиссариаты (1917 жылдың 14 қарашасы) деп аталды, ал кейіннен Сейм (1918 жылдың 23 қаңтары) құрылды. 1918 жылдың 22 сәуірінде Сейм – президенті Николай Чхеидзе – Транскавказды Евгений Гегечкори төрағалық ететін, ал кейін Акаки Чхенкели басқарған атқарушы үкіметімен бірге тәуелсіз демократиялық федерация деп жариялады. Көптеген грузиндер, XIX ғасырдың соңындағы Ілия Чавчавадзе және басқа да зиялылардың идеяларына ықпал етіп, ұлттық тәуелсіздікке ұмтылды. Грузин православие шіркеуінің автокефалиясын қайта орнату (1917 жылдың 12 наурызы) және Тбилисиде ұлттық университеттің құрылуы (1918 жыл) ұлттық-мәдени оянуды одан әрі күшейтті. Керісінше, грузин меньшевиктері Ресейден тәуелсіздікті большевиктік революцияға қарсы уақытша қадам деп қарады және Грузияның тәуелсіздігін талап етуді шовинистік және сепаратистік деп санады. Бірақ Транскавказ одағы ұзаққа соқпады. Ішкі шиеленістердің күшеюімен және Германия мен Осман империясының қысымымен әлсіреген федерация 1918 жылдың 26 мамырында Грузия тәуелсіздік жариялаған кезде тарап кетті. Екі күннен кейін Армения мен Әзербайжан да тәуелсіздіктерін жариялады.

After the February Revolution of 1917 and collapse of the tsarist administration in the Caucasus, most powers were held by the Special Transcaucasian Committee (Ozakom, short for Osobyi Zakavkazskii Komitet) of the Russian Provisional Government. All of the soviets in Georgia were firmly controlled by the Georgian Social Democratic Party, who followed the lead of the Petrograd Soviet and supported the Provisional Government. The Bolshevist October Revolution changed the situation drastically. The Caucasian Soviets refused to recognize Vladimir Lenin's regime. Threats from the increasingly Bolshevistic deserting soldiers of the former Caucasus army, ethnic clashes and anarchy in the region forced Georgian, Armenian and Azerbaijani politicians to create a unified regional authority known as the Transcaucasian Commissariat (November 14, 1917) and later a legislature, the Sejm (January 23, 1918). On April 22, 1918, the Sejm – Nikolay Chkheidze was the president – declared the Transcaucasus an independent democratic federation with an executive Transcaucasian government chaired by Evgeni Gegechkori and later by Akaki Chkhenkeli. Many Georgians, influenced by the ideas of Ilia Chavchavadze and other intellectuals from the late 19th century, insisted on national independence. A cultural national awakening was further strengthened by the restoration of the autocephaly of the Georgian Orthodox Church (March 12, 1917) and the establishment of a national university in Tbilisi (1918). In contrast, the Georgian Mensheviks regarded independence from Russia as a temporary step against the Bolshevik revolution and considered calls for Georgia's independence chauvinistic and separatist. The union of Transcaucasus was short lived though. Undermined by increasing internal tensions and by pressure from the German and Ottoman empires, the federation collapsed on May 26, 1918, when Georgia declared independence. Two days later both Armenia and Azerbaijan declared their independence as well.

Тану

Грузия Германия мен Осман империясы тарапынан дереу мойындалды. Жас мемлекет Поти шартында өзін неміс қорғауына алуға және 4 маусымдағы Батум шартында көптеген мұсылман тұрғындары бар аймақтарды (Батуми, Ардахан, Артвин, Ахалцихе және Ахалкалаки қалаларын қоса алғанда) Осман үкіметіне беруге мәжбүр болды. Дегенмен, Германияның қолдауы грузиндерге Абхазиядан туындаған большевиктердің қаупін тойтаруға мүмкіндік берді. Неміс әскерлері, әлде қалайда, Фридрих Фрейхерр Кресс фон Крессенштейннің басқаруында болды. Бірінші дүниежүзілік соғыста Германия жеңілгеннен кейін Грузия үкіметінің рұқсатымен елге британдық оккупациялық күштері келді. Британдықтар мен жергілікті халық арасындағы қарым-қатынас немістермен болғанға қарағанда шиеленістірек болды. 1920 жылға дейін Грузияның бақылауында болмаған Батуми қаласы британдықтардың қолында қалды. 1918 жылдың желтоқсан айында Тбилисиге де британдық әскерлер орналастырылды. 1919 жылдың 14 ақпанында Грузияда парламенттік сайлау өтті, онда Грузияның Социал-демократиялық партиясы дауыстардың 81,5% алып жеңіске жетті. 21 наурызда Ной Жордания үшінші үкіметті құрды, ол жергілікті большевиктердің белсенділерінің ықпалымен және Ресейдің қолдауымен туындаған қарулы шаруалардың көтерілісімен күресуге тиіс болды. Бұл көтерілістер этникалық азшылықтар, мысалы, абхаздар мен осетиндер қатысқанда, одан да қиындыққа толы болды. Алайда, жер реформасы Грузияның Социал-демократиялық партиясы үкіметі тарапынан тиімді жүзеге асырылды және елде көп партиялық жүйе орнатылды. 1919 жылы сот жүйесі мен жергілікті басқару реформалары жүргізілді. Абхазияға автономия берілді. Бірақ этникалық мәселелер елде, әсіресе осетиндер тарапынан, 1920 жылдың мамырында байқалғандай, маңызды мәселе болып қала берді. Николай Чхеидзе Грузия үшін ақ мандат ұсынды, оның мақсаты Қызыл Армияның басып кіруі жағдайында Грузияны қорғау болды. Бірақ көптеген адамдар оған қарсы болды. Италия Корольдігі Грузияны ақ мандат ретінде қорғауды қалаған-қаламағаны белгісіз, бірақ олар мұндай мүмкіндікті қарастырып жатқандары мәлім. Дегенмен, Грузия мандатқа ие болмады, нәтижесінде Қызыл Армия Грузияға басып кірді.

Georgia was immediately recognized by Germany and the Ottoman Empire. The young state had to place itself under German protection in the Treaty of Poti and to cede its largely Muslim inhabited regions (including the cities of Batumi, Ardahan, Artvin, Akhaltsikhe and Akhalkalaki) to the Ottoman government in the 4 June Treaty of Batum. However, German support enabled the Georgians to repel the Bolshevik threat from Abkhazia. German forces were almost certainly under the command of Friedrich Freiherr Kress von Kressenstein. Following the German defeat in the First World War, British occupation forces arrived in the country, with the permission of the Georgian government. Relations between the British and the local population were more strained than they had been with the Germans. British held Batumi remained out of Georgia's control until 1920. In December 1918, a British force was deployed in Tbilisi too. On February 14, 1919, Georgia held parliamentary elections won by the Social Democratic Party of Georgia with 81.5% of the vote. On March 21, Noe Zhordania formed the third government, which had to deal with armed peasants' revolts incited by local Bolshevik activists and largely supported by Russia. These became more troublesome when carried out by ethnic minorities such as Abkhazians and Ossetians. However, the land reform was finally well handled by the Georgian Social Democratic Party government and the country established a multi party system. In 1919, reforms in the judicial system and local self governance were carried out. Abkhazia was granted autonomy. Nevertheless, ethnic issues continued to trouble the country, especially on the part of the Ossetians, as witnessed in May 1920. Nikolay Chkheidze proposed a white mandate for Georgia, vying to protect Georgia in event of an invasion by the Red Army. Many opposed him though. It is unknown whether or not the Kingdom of Italy wanted to place Georgia under its protection as a white mandate, but they were considering it. Nevertheless, Georgia did not become a mandate, resulting in the Red Army invasion of Georgia

Төмендеу

1920 жылы Ресейдің КСРО-нан келген қауіп-қатерлер артты. Ақ қозғалыстың жеңілісімен және Қызыл әскерлердің Кавказ шекарасына қарай жылжуымен республикадағы жағдай өте шиеленісті болды. Қаңтар айында Кеңес үкіметі Грузия, Армения және Әзірбайжанға Оңтүстік Ресей мен Кавказдағы ақ әскерлерге қарсы одақ құруды ұсынды. Демократиялық Грузия Республикасының Үкіметі өзінің бейтараптық және араласпау саясатын еске салып, кез келген әскери одаққа қосылудан бас тартты, бірақ Мәскеудің Грузияның тәуелсіздігін мойындауына алып келуі мүмкін деген үмітпен екі ел арасындағы қарым-қатынастарды саяси жолмен реттеуге қатысты келіссөздерді ұсынды. Грузияның бас тартуына ресейлік басшылардың қатал сын-ескертпелері ілесіп, жергілікті коммунистердің үкіметке қарсы жаппай наразылықтарды ұйымдастыруға бірнеше сәтсіз әрекеттері жасалды. 1920 жылдың сәуір айында 11-ші Қызыл армия Әзірбайжанда Кеңес үкіметін орнатты, ал грузин большевигі Серго Оржоникидзе Мәскеуден Грузияға шабуыл жасауға рұқсат сұрады. Ленин мен Совнарком ресми рұқсат бермегенімен, жергілікті большевиктер 1920 жылдың 3 мамырында Тбилисидегі әскери училищені басып алуға тырысты, бұл мемлекеттік төңкеріске әрекет етудің алғы шарты болды, бірақ генерал Квинитадзе оларды сәттің қорғады. Грузия үкіметі жалпыға бірдей әскери жинауды бастады және Георгий Квинитадзені бас қолбасшы етіп тағайындады. Осы уақытта, Грузияның Гянджадағы әзірбайжандық ұлтшыл көтерілісіне көмектескені туралы айыптауларға жауап ретінде, Кеңес күштері Грузия аумағына енуге тырысты, бірақ Қызыл көпірдегі қысқа мерзімді шекаралық қақтығыстарда Квинитадзе оларды кері шегіндірді. Бірнеше күннен кейін Мәскеуде бейбіт келіссөздер қайта басталды. 7 мамырлық даулы Мәскеу бейбіт шартының шарттарына сәйкес, Грузия большевиктік ұйымдарды заңдастыруға және Грузия аумағында шетелдік әскерлердің болуына жол бермеуге міндеттеме алған жағдайда тәуелсіздігі мойындалды. 1920 жылдың 16 желтоқсанында Грузияның Ұлттар Лигасына мүше болуы туралы дауыс беру өтті, бірақ резолюция қабылданбады: 10 дауыс «жақтас», 13 дауыс «қарсы» және 19 дауыс «тартыну». Грузия 1921 жылдың 27 қаңтарында одақтастар тарапынан де-юре мойындалды. Алайда, бұл елдің Қызыл Армиямен Совет Ресейіне қосылуына кедергі болмады. Қызыл Армия Әзірбайжан мен Арменияны кеңестік елдерге айналдырғаннан кейін Грузия өзіне жау келетін совет республикаларымен қоршалды. Сонымен қатар, британдықтар Кавказдан эвакуацияланғандықтан, елде ешқандай сыртқы қолдау болмады. Советтік дереккөздерге сәйкес, Грузиямен қарым-қатынас бейбіт шартының бұзылуы, грузин большевиктерінің қайтадан тұтқындалуы, Грузия арқылы Арменияға өтетін конвойларға кедергі келтіруі және Грузияның Солтүстік Кавказдағы қарулы көтерілісшілерге көмектесіп жатыр деген күдік туды. Грузия өз тарапынан Мәскеуді елдің әртүрлі аймақтарында үкіметке қарсы тәртіпсіздіктерді қоздыруда және Әзірбайжан Демократиялық Республикасымен даулы Закатала аймағында шекаралық инциденттерді ұйымдастыруда айыптады. Лори «бетарап аймағы» да бір қиындық болды, өйткені Совет Армениясы Грузиядан Армения Республикасы құлағаннан бері аймақта орналасқан әскерлерді шығарып алуды талап етті.

The year 1920 was marked by increased threats from the Russian SFSR. With the defeat of the White movement and the Red Armies' advance to the Caucasus frontiers, the republic's situation became extremely tense. In January, the Soviet leadership offered Georgia, Armenia and Azerbaijan an alliance against the White armies in South Russia and the Caucasus. The Government of the DRG refused to enter any military alliance, referring to its policy of neutrality and noninterference, but suggested negotiations towards a political settlement of the relations between two countries in the hope that this might lead to recognition of Georgia's independence by Moscow. Severe criticism of the Georgian refusal by Russian leaders was followed by several unsuccessful attempts by local communists to organize mass anti government protests. In April 1920, the 11th Red Army established a Soviet regime in Azerbaijan, and the Georgian Bolshevik Sergo Orjonikidze requested permission from Moscow to advance into Georgia. Though official consent was not granted by Lenin and Sovnarkom, local Bolsheviks attempted to seize the Military School of Tbilisi as a preliminary to a coup d'état on May 3, 1920, but were successfully repelled by General Kvinitadze. The Georgian government began mobilization and appointed Giorgi Kvinitadze commander in chief. In the meantime, in response to Georgia's alleged provision of assistance to the Azeri nationalist rebellion in Ganja, Soviet forces attempted to penetrate Georgian territory, but were repelled by Kvinitadze in brief border clashes at the Red Bridge. Within a few days, peace talks resumed in Moscow. Under the terms of the controversial Moscow Peace Treaty of May 7, Georgian independence was recognized in return for the legalization of Bolshevik organizations and a commitment not to allow foreign troops on Georgian soil. A vote at the League of Nations on granting membership to Georgia was held on December 16, 1920, with the resolution defeated: 10 voted for it, 13 against, and 19 abstained. Georgia gained de jure recognition from the Allies on January 27, 1921. This, however, did not prevent the country from being annexed by the Red Army to Soviet Russia. After Azerbaijan and Armenia had been Sovietized by the Red Army, Georgia found itself surrounded by hostile Soviet republics. Moreover, as the British had already evacuated the Caucasus, the country was left without any foreign support. According to Soviet sources, relations with Georgia deteriorated over alleged violations of the peace treaty, re arrests of Georgian Bolsheviks, obstruction of convoys passing through Georgia to Armenia, and a strong suspicion that Georgia was aiding armed rebels in the North Caucasus. For its part, Georgia accused Moscow of fomenting anti government riots in various regions of the country, and of provoking border incidents in the Zaqatala region, disputed with the Azerbaijan Democratic Republic. The Lori "neutral zone" was another challenge, as Soviet Armenia categorically demanded that Georgia withdraw the troops that had been stationed in the region since the fall of the Armenian Republic.

Үкімет және құқық

1918 жылғы 26 мамырда жарияланған Грузияның тәуелсіздік туралы актісі, қысқаша айтқанда, ұлттың болашақ демократиясының негізгі принциптерін белгіледі. Осы актіге сәйкес, "Грузия Демократиялық Республикасы өз шегіндегі әрбір азаматқа ұлтына, дініне, әлеуметтік жағдайына немесе жынысына қарамастан, тең саяси құқықтарды кепілдік береді". Сол күні құрылған алғашқы үкіметті Ной Рамишвили басқарды. 1918 жылдың қазан айында Грузияның Ұлттық кеңесі Парламент атауын өзгертіп, 1919 жылдың 14 ақпанында жаңа сайлау өткізілетінін жариялады. Екі жылдық тарихында (1919–1921), президенті Николай Чхеидзе болған Грузияның жаңадан сайланған Құрылтай жиналысы 126 заң қабылдады; оларға азаматтық, жергілікті сайлау, қорғаныс, мемлекеттік тіл, ауыл шаруашылығы, құқықтық жүйе, этникалық азшылықтарға қатысты саяси және әкімшілік шаралар (Абхазия Халық Кеңесі туралы заң), ұлттық білім беру жүйесі, сондай-ақ фискалдық және ақша-кредиттік саясат, теміржол, сауда және ішкі өндіріс туралы бірқатар заңдар мен ережелер кірді. 1921 жылдың 21 ақпанында Кеңес агрессиясының басталуына байланысты Құрылтай жиналысы Грузия Демократиялық Республикасының Конституциясын қабылдады, бұл ел тарихындағы алғашқы заманауи негізгі заң болды және адам құқықтарына баса назар аударды. Елдегі басқару жүйесі – атқарушы билікпен бірге орталықтандырылмаған унитарлық парламенттік республика түрінде ұйымдастырылды, Конституцияда "мемлекеттің барлық халыққа тиесілі екені және Парламенттің осы Конституция шеңберінде ұлттың егемендігін жүзеге асыратыны" айтылды. Үш орталықтандырылмаған аймаққа Абхаз автономиясы, Мұсылман Грузиясының автономиясы және Закатала аймағы кірді, оларға жергілікті мәселелерде автономия берілді. Үкімет төрағасы – парламенттің бір жылдық мерзімге бекітетін бас атқарушы лауазымы (осы лауазымды екі мерзімнен асып, тікелей қатарынан атқаруға болмайды). Төраға министрлерді тағайындады және елді басқаруға, Грузияны шетелде өкілдік етуге жауапты болды. Алайда, бұл лауазымдағы адам мемлекет басшылары мен үкімет басшыларына тән кейбір артықшылықтарға ие болған жоқ, мысалы, парламентті тарату немесе заңдарға вето қою құқығы. 1919 жылы Грузия үкіметі қазылар алқасының сот талқылауы туралы заң қабылдады. Ауыр қылмыстық, саяси және баспа істері бойынша сотқа қатысу құқығы 1921 жылғы Конституцияға енгізілді. Жоғарғы сот – парламент тарапынан тікелей емес сайлау арқылы сайланатын Сенат болды. Конституцияға кез келген өзгеріс енгізу үшін, ең алдымен, заң шығарушы органның 2/3-і мақұлдауы керек, содан кейін референдумда дауыс берген көпшіліктің қолдауы қажет.

The Act of Independence of Georgia, declared on May 26, 1918, in brief, outlined the main principles of the nation's future democracy. According to this act, "the Democratic Republic of Georgia equally guarantees to every citizen within her limits political rights irrespective of nationality, creed, social rank or sex". The first government, formed the same day, was led by Noe Ramishvili. In October 1918, the National Council of Georgia has renamed the Parliament and announced new elections to be held on February 14, 1919. During its two year history (1919–1921), the newly elected Constituent Assembly of Georgia, with Nikolay Chkheidze as president, adopted 126 laws; these included laws on citizenship, local elections, defence, the official language, agriculture, the legal system, political and administrative arrangements for ethnic minorities (including an act about the People's Council of Abkhazia), a national system of public education, and some other laws and regulations on fiscal and monetary policy, railways, and trade and domestic production. On February 21, 1921, facing the onset of Soviet aggression, the Constituent Assembly adopted a constitution of the Democratic Republic of Georgia, the first modern fundamental law in the nation's history, placing emphasis on human rights. The country was governed as a type of decentralized unitary parliamentary republic with an executive, with the constitution stating that "the state belongs to all the people. Parliament exercises the sovereignty of the nation within the framework of this constitution." The three decentralized regions included the Abkhaz Autonomy, the Autonomy of Muslim Georgia, and the Zaqatala Region, which were granted autonomy in local affairs. The Chairman of the Government was the chief executive post, approved by the parliament for one year terms of office (the post could not be held for more than two consecutive terms). The chairman appointed ministers and was responsible for governing the country and representing Georgia in foreign relations. However, the person in the position did not have some privileges common to dual heads of state and heads of government, such as the ability to dissolve parliament or veto legislation. The 1919 government of Georgia adopted a law on jury trials. The right to trial by jury for serious criminal, political and print cases was incorporated into the 1921 Constitution. The highest court was the Senate, indirectly elected by the parliament. Any changes to the constitution must have first been approved by 2/3 of the legislature, and then a majority of the voting public in a referendum.

Халықаралық танылу

7 мамырдағы Мәскеу бейбіт шартының талаптары бойынша, Грузияның тәуелсіздігі Совет Ресейі тарапынан большевиктік ұйымдарды заңдастыру және Грузия аумағына шетелдік әскерлерді кіргізбеу шартымен мойындалды. Грузия Демократиялық Республикасының тәуелсіздігін де-юре Румыния, Аргентина, Германия, Түркия, Бельгия, Ұлыбритания, Франция, Жапония, Италия, Польша, Чехословакия, Сиам және Эстония сияқты көптеген елдер мойындады. 1921 жылдан кейін біраз уақыт бойы Грузия Демократиялық Республикасының эмиграциядағы үкіметі көптеген еуропалық мемлекеттер тарапынан Грузияның жалғыз заңды үкіметі ретінде танылды. Грузия Демократиялық Республикасының эмиграциядағы үкіметі 1954 жылға дейін Грузиядағы советтік билікке қарсы күресін жалғастырды.

Саяси география

Грузияның 1918–1921 жылдардағы шекаралары көрші елдермен шекаралық қақтығыстар мен одан кейінгі келісімдер мен конвенциялар арқылы қалыптасты. Солтүстікте Грузия 1920 жылдың көктемінде Солтүстік Кавказда большевиктер билігі орнағанға дейін түрлі ресейлік Азамат соғысы күштерімен шектеседі. 1920 жылғы Мәскеу шартымен Кеңес Ресейі мен Грузия арасындағы халықаралық шекара белгіленді. Сочидегі орыс Ақ қозғалысымен болған қақтығыс кезінде Грузия 1918 жылы Сочи ауданын қысқа мерзімге бақылады. Оңтүстік-батыста Грузия Демократиялық Республикасының (ГДР) Осман империясымен шекарасы Бірінші дүниежүзілік соғыс барысында өзгерді және Осман империясының жеңілісінен кейін түзетілді. Грузия Артвин, Ардахан, Батум провинциясының бір бөлігі, Ахалцихе және Ахалкалакиді қайта бақылауға алды. Батум 1920 жылы британдық әскерлер аймақтан шыққаннан кейін республика құрамына енді. 1920 жылғы Севр шарты Грузияға Ризе мен Хопаны қоса алғанда, шығыс Лазистанды басқару құқығын берді. Алайда, грузин үкіметі түрік революционерлерімен жаңа соғысқа қатыспау ниетінде болғандықтан, бұл аймақтарды бақылауға алуға қадам жасаған жоқ. Борчало ауданының бір бөлігі үшін Арменияның Бірінші Республикасымен болған шекаралық дау 1918 жылдың желтоқсанында екі ел арасында қысқа соғысқа әкелді. Британдық араласу нәтижесінде Лори «бейтарап аймағы» құрылды, бірақ 1920 жылдың соңында Армения Республикасы құлағаннан кейін Грузия оны қайта басып алды. Оңтүстік-шығыста Грузия Әзірбайжанмен шектеседі, ол Закатала ауданына құқық талап етті. Алайда, бұл дау жаушылыққа әкелмеді және Әзірбайжан кеңестікке айналғанға дейін екі ел арасындағы қарым-қатынас көбінесе бейбіт болды. 1919 жылғы жобалар мен 1921 жылғы Грузия Конституциясы Абхазия, Аджария және Закаталаға белгілі бір деңгейде автономия берді. Конституцияның 107-бабы Абхазия мен Закаталаға автономия берді. Алайда, Қызыл Армияның басып кіруіне байланысты бұл автономияның нақты мәні анықталған жоқ. Дегенмен, бұл Абхазияның қазіргі заманда географиялық бірлік ретінде анықталған алғашқы жағдайы болды. Грузия Демократиялық Республикасының аумағына бүгінде басқа елдерге тиесілі аумақтар да кірді. Оның ауданы шамамен 107 600 км² болды, ал қазіргі Грузияның ауданы 69 700 км²-ға тең. ГДР-ді Кеңес оккупациясы Грузияның аумағының үштен бірін жоғалтуына әкелген маңызды аумақтық өзгерістерге алып келді. Артвин, Ардахан және Батум провинциясының бір бөлігі Түркияға берілді, Армения Лориді, ал Әзірбайжан Закатала ауданын алды. Ресей Үлкен Кавказ таулары бойындағы Грузияның кейбір жерлерін басып алды.

Georgia's 1918–1921 borders were formed through the border conflicts with its neighbors and ensuing treaties and conventions. In the north, Georgia was bordered by various Russian Civil War polities until Bolshevik power was established in the North Caucasus in the spring of 1920. The international border between Soviet Russia and Georgia was regulated by the 1920 Moscow Treaty. During the Sochi conflict with the Russian White movement, Georgia briefly controlled the Sochi district in 1918. In the southwest, the DRG's border with the Ottoman Empire changed with the course of World War I and was modified after the Ottoman defeat in the hostilities. Georgia regained control over Artvin, Ardahan, part of Batum province, Akhaltsikhe and Akhalkalaki. Batum was finally incorporated into the republic after the British evacuated the area in 1920. The Treaty of Sèvres of 1920 granted Georgia control over eastern Lazistan including Rize and Hopa. However, the Georgian government, unwilling to become embroiled in a new war with Turkish Revolutionaries, took no steps to take control of these areas. The border disputes with the First Republic of Armenia over a part of Borchalo district led to a brief war between the two countries in December 1918. With the British intervention the Lori "neutral zone" was created, only to be reoccupied by Georgia after the fall of the Armenian Republic at the end of 1920. In the southeast, Georgia was bordered by Azerbaijan, which claimed control of Zaqatala district, and parts of The dispute, however, never led to hostilities and relations between the two countries were generally peaceful until the Sovietization of Azerbaijan. The 1919 projects and the 1921 constitution of Georgia granted Abkhazia, Ajaria and Zaqatala a degree of autonomy. Article 107 of the constitution gave autonomy to Abkhazia and Zaqatala. However, due to the Red Army invasion, the exact nature of this autonomy was never determined. It did however serve as the first time in the modern era that Abkhazia was defined as a geographic entity. The territory of the Democratic Republic of Georgia included some territories that today belong to other countries. It was circa 107,600 km2, compared to 69,700 km2 in modern Georgia. The Soviet occupation of the DRG led to significant territorial rearrangements by which Georgia lost almost a third of its territory. Artvin, Ardahan and part of Batumi provinces were ceded to Turkey, Armenia gained control of Lori, and Azerbaijan obtained Zaqatala district. A portion of the Georgian marches along the Greater Caucasus Mountains was taken by Russia.

Демография

Бастысы Тифлис және Кутаис генерал-губернаторлықтарының, сондай-ақ Батум облысы мен Сухуми округінің аумақтарында қалыптасқан Грузия Демократиялық Республикасы Батум шартынан кейін 1,607,000 грузин, 535,000 армян, 200,000 мұсылман және 510,000 басқалардан тұрады, барлығы 2,852,000 тұрғын. 1921 жылы Армения және Әзірбайжан республикаларының құлауынан кейін Грузияның Лори және Закатал аудандарын қайта иеленуінен кейін, совет дереккөздеріне сәйкес, халық саны 2,677,000-ға жетті, оның ішінде қалалық халқы 475,000 (17,7%) құрады. Бұл Грузияда 1926 жылы өткізілген кеңестік халық санауының нәтижелерімен расталады, ол шамамен 5 жылдан кейін халық саны 2,667,000 екенін көрсетті, бұл аталған Лори және Закатал аудандарының көршілес Армения және Әзірбайжанға өткенін көрсетеді.

Қарулы күштер

Халық гвардиясы елдегі басымдыққа ие әскери күш болды. 1917 жылдың 5 қыркүйегінде Жұмысшы гвардиясы ретінде құрылған, кейіннен Қызыл гвардия, соңында Халық гвардиясы деп аталды. Бұл жоғары саяси белсенділікке ие әскери құрылым тікелей парламент бақылауында болды, емес Соғыс министрлігінде. Барлық өмір бойында (1917–1921) Гвардияға меншевик белсендісі Валико Югели басшылық етті. ДРГ өз тұрақты армиясын да құрды. Оның тек бір бөлігі бейбіт уақытта қаруланған, ал көпшілігі мерзімі бітіп, өз ісімен айналысты. Егер республикаға қауіп туса, олар Бас штабтың шақыруымен қару-жарақпен қамтамасыз етіліп, өз орнына орналастырылар еді. Генерал Георгий Квинитадзе екі рет Бас қолбасшы болды. 1919 жылдың наурыз айынан 1920 жылдың қазан айына дейін грузин армиясы қайта ұйымдастырылды. Оның құрамына 3 жаяу әскер бригадасы (кейіннен бір дивизияға біріктірілді), 1 атты әскер бригадасы, 2 бекініс полкі, 3 артиллерия бригадасы, саперлер батальоны, телеграф взводы, бронеавтомобильдер жасағы бар моторлы эскадрилья, атты әскер полкі және әскери мектеп кірді. Халық гвардиясы 4 тұрақты батальоннан тұрды. Ол тағы 18 батальонды, яғни бір дивизияны жұмылдыра алатын. Осылайша, 1920 жылы грузин армиясы мен Халық гвардиясы бірге 16 жаяу әскер батальонынан (1 армия дивизиясы және НГ полкі), 1 сапер батальонынан, 5 далалық артиллерия дивизиясынан, 2 атты легионнан, 2 бронеавтомобиль жасағы бар 2 моторлы эскадрильядан, әуе жасағынан және 4 бронепоездден тұрды. Штаб пен бекініс полктерін есептемегенде, армияның жалпы саны 27 000 адамды құрады. Жұмылдыру арқылы бұл санды 87 000-ға дейін арттыруға болады. Грузияның әскери-теңіз күштерінде 1 эсминец, 4 истребитель ұшағы, 4 торпедалық катер, 4 миналық катер және 10 бу кемесі болды. Грузияның алдында екі маңызды мәселе тұрды: Ресейге экономикалық тәуелділік және негізінен аграрлық қоғамды индустрияландыру қажеттілігі. Экономиканы тұрақтандыруға қажетті қаржылық қолдаудың болмауына қарамастан, грузин үкіметі экономикалық мәселелерде социалистік бағытталған саясатты жүзеге асыруға тырысты. Ресей империясының құрамында Грузия ішінара индустрияландырылған, ал табиғи ресурстарды өндіру аймақтан экспорттың маңызды бөлігін құрады. Алайда, тарихшы Стивен Ф. Джонс атап өткендей, императорлық Ресей саясаты орталық қажеттіліктерге және империялық интеграцияға қызмет етті, ал мемлекеттік шикізат өндіруден, көлік, әскери жабдықтардан және шай, темекі және мақта сияқты арнайы дақылдардан басқа аймақтық «экономикалық даму стратегиясы» болған жоқ. Ауыл шаруашылығы грузин экономикасының басым бөлігін құрады және ДРГ-ның барлық уақытында солай болып қала берді. Халықтың шамамен 79%-ы жерде жұмыс істеді, бірақ қолданылған әдістер ескірген және тиімді емес еді. Бұл қалаларда азық-түлік тапшылығына әкелді, ал барлық егістік жерлердің 81%-ы астыққа пайдаланылғанына қарамастан, импорт та қажет болды, сондай-ақ астық, жеміс-жидек және көкөніс сияқты азық-түлік өнімдерін экспорттауға тыйым салынды. Чиатурадағы марганец өнеркәсібі еуропалық металлургия үшін маңызды болды, ол 20 ғасырдың басында әлемдік марганец көлемінің шамамен 70%-ын қамтамасыз етті. Дәстүрлі түрде Грузия Қара теңіздің Батуми және Поти порттары арқылы халықаралық көлік дәлізін қызмет етіп келді. Халықаралық мойындамау және үкіметтің осы саладағы жартылай сәтті саясаты ДРГ-ның экономикалық дамуына кедергі келтірді және ел экономикалық дағдарысқа ұшырады. 1920–1921 жылдарға қарай жақсарудың белгілі бір көріністері байқалды.

The People's Guard was the privileged military force in the country. Founded on September 5, 1917, as the Worker's Guard, it was later renamed the Red Guard, and finally the People's Guard. It was a highly politicized military structure placed directly under the control of parliament rather than the Ministry of War. Throughout its existence (1917–1921), the Guard was under the command of the Menshevik activist Valiko Jugheli. The DRG also formed its own regular army. The only part of it was armed in peacetime, the majority being on furlough and following their callings. If the republic had been in danger, they would have been called up by the General Staff, supplied with arms, and allotted to their places. General Giorgi Kvinitadze was commander in chief, two times. From March 1919 to October 1920, the Georgian army was reorganized. It consisted of 3 infantry brigades (later coalesced into one division), 1 cavalry brigade, 2 fortress regiments, 3 artillery brigades, a sapper battalion, a telegraph platoon, a motor squadron with an armored car detachment, a cavalry regiment, and a military school. A People's Guard consisted of 4 regular battalions. It could further mobilize 18 battalions, i. e., one division. Thus, in 1920, the Georgian army and People's Guard together comprised 16 infantry battalions (1 army division and an NG regiment), 1 sapper battalion, 5 field artillery divisions, 2 cavalry legions, 2 motor squadrons with 2 armored car detachments, an air detachment and 4 armored trains. Beyond staff and fortress regiments, the army totaled 27,000. Mobilization could increase this number to 87,000. The Georgian navy possessed 1 destroyer, 4 fighter aircraft, 4 torpedo boats, 4 mineboats, and 10 steamboats. There were two main issues immediately facing Georgia: economic dependence on Russia, and the need to industralise a largely agrarian society. Further causing issues was a lack of direction from the Georgian government, which also tried to implement a socialist based policy into economic matters, despite lacking the financial backing to keep the economy stable. As part of the Russian Empire Georgia had been partially industrialised, with natural resource extraction becoming a major feature of exports from the region. However, as historian Stephen F. Jones has noted, imperial Russian policies served the metropolitan needs and imperial integration and there was no regional "strategy of economic development beyond state production of raw materials, the development of transport, military supplies and specialized crops such as tea, tobacco, and cotton." Agriculture had been the dominant feature of the Georgian economy, and would remain as such throughout the existence of the DRG. Approximately 79% of the population worked on the land, though the methods used were outdated and far from efficient. This caused food shortages in the cities, and despite 81% of all arable land being used for grains, imports were also required, as was a ban on exporting food products like grain, fruits and vegetables. The manganese industry at Chiatura was of great importance to European metallurgy, providing about 70% of the world supply of manganese in the early 20th century. Traditionally, Georgia served also as an international transportation corridor through the key Black Sea ports of Batumi and Poti. The lack of international recognition and the government's only partially successful policy in the field hindered the economic development of the DRG and the country suffered an economic crisis. Some signs of improvement were observed towards 1920–1921.

Білім беру, ғылым және мәдениет

Осы дауылды кезеңде елдің мәдени өміріндегі ең маңызды оқиға – Тбилисиде ұлттық университеттің (қазіргі Тбилиси мемлекеттік университеті) (1918) негізін қалау болды, бұл грузиндердің бірнеше онжылдық бойы Ресей империясының билігімен тоқтатылған ұзақ арманы еді. Демократиялық Грузия Республикасы қолданған ұлттық символдар жаңадан тәуелсіз мемлекеттің символдары ретінде қайта орнатылып, 2004 жылға дейін қолданыста болды. 26 мамыр – Демократиялық Грузия Республикасы құрылған күн, қазір де ұлттық мереке ретінде – Грузияның Тәуелсіздік күні ретінде тойланады.