Құс немесе жұмыртқа? – философиялық тұспалдама. Бұл мәселе себеп пен салдардың арақатынасын, бастауды анықтау қиындығын көрсетеді. Тарихы Plutarch-қа дейін жетеді.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Философиялық парадокс, философиялық дилемма.
Philosophical paradox
the philosophical dilemma
Тауық немесе жұмыртқа себеп-салдарлық дилеммасы көбінесе "алдымен не пайда болды: тауық па, жұмыртқа па?" деген сұрақ түрінде қойылады. Бұл дилемманың себебі – барлық тауықтар жұмыртқадан шығады және барлық тауық жұмыртқаларын тауықтар туады деген фактіде. "Тауық және жұмыртқа" – екі оқиғаның қайсысы себеп, қайсысы салдар екені анық емес жағдайларды бейнелейтін метафоралық анықтама. Бұл шексіз регрессияны көрсету үшін немесе әрбір әрекеттің орындалуы екіншісіне байланысты болатын жағдайларды реттеудің қиындығын білдіру үшін қолданылады. Плутарх бұл мәселені біздің эрамыздың I ғасырында жазылған "Симпозиумдар" атты эссесінде философиялық тұрғыдан қарастырған.
The chicken or the egg causality dilemma is commonly stated as the question, "which came first: the chicken or the egg?" The dilemma stems from the observation that all chickens hatch from eggs and all chicken eggs are laid by chickens. "Chicken and egg" is a metaphoric adjective describing situations where it is not clear which of two events should be considered the cause and which should be considered the effect, to express a scenario of infinite regress, or to express the difficulty of sequencing actions where each seems to depend on others being done first. Plutarch posed the question as a philosophical matter in his essay "The Symposiacs", written in the 1st century CE.
Ежелгі мұра
Бұл сұрақ көне халық парадоксын көрсетеді, ол бастау және бірінші себеп мәселесін қозғайды. Б.з.д. төртінші ғасырда жазған Аристотель мұның шексіз тізбек екенін, нағыз бастауы жоқ екенін тұжырымдады. V ғасырда Макробий бұл сұрақ тривиальды болғанымен, оны "маңызды деп қарастыру керек" деп жазды.
The question represents an ancient folk paradox addressing the problem of origins and first cause. Aristotle, writing in the fourth century BCE, concluded that this was an infinite sequence, with no true origin. In the fifth century CE, Macrobius wrote that while the question seemed trivial, it "should be regarded as one of importance".
Ғылыми қарарлар
Бұл сұрақ көбінесе метафоралық тұрғыда қолданылса да, эволюциялық биология нақты жауап береді, бұл Дарвин принципінің арқасында мүмкін болды – түрлер уақыт өте дамиды, демек тауықтардың тауық емес ата-тегі болған. Керісінше, тауықтар – қызыл орман тауықтарының үйретілген ұрпақтары және ең көп дегенде сегіз мың жыл бұрын пайда болған. Егер сұрақ нақты тауық жұмыртқасына қатысты болса, жауап әлі де жұмыртқа, бірақ түсіндірмесі күрделірек. Түрдің жабайы орман тауықтарының бірнеше түрінің шағылысуы және үйретілуі арқылы пайда болу процесі толыққанды түсініксіз, ал осы эволюциялап жатқан организмнің тауыққа айналған сәті шамалы ғана айқындалған. Қандай өлшемдерді қолдансаңыз да, қазіргі тауыққа өте ұқсас жануар (яғни, тауықтың алғашқы нысаны) анасының жұмыртқасында, әкесінің спермасында немесе ұрықтанған зиготада мутациялар болғандықтан, қазіргі тауыққа айналған ДНК-сы бар ұрықтандырылған жұмыртқа салған. Қазіргі тауық жұмыртқаларындағы белгілі бір белоктың әрекеті жауапты өзгеше етуі мүмкін деген пікір бар. Сонымен қатар, қарғалардың мысалы, мұндай жұмыртқа қабығын нығайтатын белоктар барлық құстарға тән екенін, сондықтан алғашқы тауықтардан бұрын пайда болғанын көрсетеді.
Although the question is typically used metaphorically, evolutionary biology provides literal answers, made possible by the Darwinian principle that species evolve over time, and thus that chickens had ancestors that were not chickens, In contrast, chickens are domesticated descendants of red junglefowl and probably arose little more than eight thousand years ago, at most. If the question refers to chicken eggs specifically, the answer is still the egg, but the explanation is more complicated. The process by which the chicken arose through the interbreeding and domestication of multiple species of wild jungle fowl is poorly understood, and the point at which this evolving organism became a chicken is a somewhat arbitrary distinction. Whatever criteria one chooses, an animal nearly identical to the modern chicken (i. e., a proto chicken) laid a fertilized egg that had DNA making it a modern chicken due to mutations in the mother's ovum, the father's sperm, or the fertilised zygote. It has been suggested that the actions of a protein found in modern chicken eggs may make the answer different. and finches suggests that such eggshell reinforcing proteins are common to all birds, and thus long predate the first chickens.