Кіріспе
The Cotton Club) – 1984 жылы түсірілген америкалық музыкалық қылмыстық драмалық фильм, сценарийін және режиссурасын Франсис Форд Коппола жазған. Фильм Джеймс Хаскинстің 1977 жылы жарық көрген, осы аттас кітабы негізінде түсірілген. Оқиға 1930-шы жылдардағы Гарлемдегі "Коттон Клуб" джаз клубының айналасында өрбиді. Фильмде Ричард Гир, Грегори Хайнс, Дайан Лейн және Лонет МакКи басты рөлдерде ойнаса, Боб Хоскинс, Джеймс Ремар, Николас Кейдж, Аллен Гарфилд, Гвен Вердон, Фред Гвинн және Лоренс Фишберн қосалқы рөлдерде сомдаған. Фильмнің түсірілімі бюджеттен асып, аяқталуына бес жыл кеткені байқалады. Прокатта үміттерді ақтамаған фильм, көбінесе жағымды пікірлерге ие болды және бірнеше сыйлыққа ұсынылды, оның ішінде "Алтын глобус" сыйлығының "Үздік режиссер" және "Үздік фильм (драма)" номинациялары, ал "Оскар" сыйлығының "Үздік көркемдік безендіру" (Ричард Сильберт, Джордж Гейнс) және "Үздік монтаж" номинацияларына ие болды.
Сюжет
Дикси Дуайер атты музыкант мансабын дамыту үшін гангстерлермен жұмыс істей бастайды, бірақ ол бандиттік әйгілі Датч Шульцтің сүйіктісі Вера Цицероға ғашық болады. Диксидің туған жерінен шыққан биші Сэндмен Уильямс ағасымен бірге "The Cotton Club" джаз клубында жұмысқа орналасады, онда өнерпаздардың көп бөлігі қара нәсілді, ал клиенттер ақ нәсілді. Мафиози Оуни Мэдден бұл клубтың иесі және оны оң қолы Фрэнчимен бірге басқарады. Дикси Мэдден мен мафияның көмегімен Голливудтың киножұлдызына айналады, бірақ бұл Датч Шульцтің ашуын тудырады. Ол сондай-ақ Шульцтің қарулы серігі Вера Цицеромен қарым-қатынасын жалғастырады, оның жаңа түнгі клубы ашкөз гангстердің қаржысымен ашылған. Осы уақытта Диксидің амбициялы інісі Винсент Шульцтің тобына қосылып, бандит болады және ақырында халық жауына айналып, Фрэнчиді кепілге алады. Сэндмен "The Cotton Club"-та жеке нөмір орындауға келісіп, ағасы Клейді ренжітеді. Клуб басшылығы Сэндменнің әнші Лилаға деген романтикалық сезіміне бөгет қойса, өнерпаздарға жасалған қатыгездік Харлем қылмыскері "Бампи" Родстың араласуына себеп болады. Датч Шульц Мэдденнің адамдары тарапынан қатысты жазаға тартылады, ал Дикси мен Сэндмен "The Cotton Club" сахнасында өнер көрсетеді.
Өндіріс
"Коттон клуб" фильмін түсіруге Джеймс Хаскинстің түнгі клуб тарихы туралы сурет кітабы шабыттандырды. Роберт Эванс фильмнің бастапқы продюсері болды. Эванс фильмнің афроамерикандық тарихқа "Желмен кеткендер" сияқты назар аударуын үміттенеді, осылайша Америка Азамат соғысы мен Қайта құру дәуірі тарихына қызығушылық тудырғандай. 1980 жылдың 12 желтоқсанында Эванс пен Paramount Pictures фильмнің бірлескен продюсерлері болып тағайындалды, ал Роберт Альтман режиссерлықты, Марио Пузо сценарийді жазуды міндеттеме берді. Бірақ Эванс пен Альтманның сол күні көрсетілген "Попай" фильмі кассада сәтсіздікке ұшырады. Эванс Сауд Арабиясының бизнес-магнаты Аднан Хашоггиден 12 миллион долларлық қаржыландыру алғанмен, Paramount Pictures 1981 жылы фильмнен бас тартты. Эванс фильмнің теріс көшірмесіне толық иелік етуге тырысты, бұл оның жақындағы нашар қор нарығындағы инвестициялары мен кокаин саудасы бойынша ұсталғанынан туған шығындарын өтеуге көмектесер еді. Алайда, бұл қадам телеарналар мен үй бейнелерінен түсетін табыстан айырылатын потенциалды инвесторларды қорқытты. Өндіріс Эванстың өзіне қарсы есірткіге қарсы қоғамдық қызмет туралы жарнамалық науқанды өндіруге келісім жасағаннан кейін ғана кейінге шегерілді, бұл оның ісінің тазалануына әкелді. 1984 жылы Альтман кеткеннен кейін фильмді өзі режиссерлеуді жоспарлаған Эванс Уильям Кеннеди мен Фрэнсис Форд Копполаны Марио Пузоның әңгімесі мен сценарийін қайта жазуға шақырды. Бірақ Эванс фильмді өзі режиссерлегісі келмейтінін шешіп, соңғы сәтте Копполадан көмек сұрады. Ричард Сильберт Эвансқа Копполаны жалдамауға кеңес берді, себебі "ол коммерциялық, сюжеттік, голливудтық кино бизнесіне қарсы". Копполаның айтуынша, Сильберт оған Эванс есінен жаңылып тұрғандықтан фильмде жұмыс істеуге шақырып хаттар жіберген. Коппола сондай-ақ "Эванс мен келгенге дейін-ақ шығындардың деңгейін белгіледі" деді. 1989 жылғы "Коттон клуб сотында" Эванс өзіне қарсы куәлік беруден бас тартты, өйткені ол өзін кінәлаудан қорғану үшін Бесінші түзетуді пайдаланды. Роберт Эванс өзінің досы Ален Делонды Лакки Лучано рөлінде екі эпизодқа тартып алуды қалаған, бірақ бұл жоспар іске аспады. Лучано рөлін бұрынғы Уорхол жұлдызы Джо Даллесандро сомдады, осылайша ол драмалық кинодағы мансабын бастады. Автор Марио Пузо бастапқы сценарийші болды, бірақ кейін Уильям Кеннеди оны алмастырды. Сая 5 миллион доллар инвестициялады және бюджет 25 миллионнан 58 миллионға дейін өскендіктен ақшасын қайтарып алу мүмкіндігінің аз екенін айтты. Ол Думанистерді Эвансты жұмыстан шығаруға тырысқандары үшін айыптады және Orion компаниясының фильмге берген 15 миллион доллары бюджетті қажетсіз көбейткенін мәлімдеді. Эванс өз кезегінде Эдвард Думаниге фильмдегі жалпы серіктес ретінде әрекет етуіне жол бермеу үшін сотқа жүгінді.
Үй медиасы
Embassy Home Entertainment Солтүстік Америкада үйге арналған бейне құқықтары үшін рекордтық 4,7 миллион доллар төледі. Фильм 1985 жылдың сәуір айында бейнетаспада және видеодискіде пайда болды. VHS форматында Macrovision көшірмеден қорғау жүйесін алғаш рет осы фильм қолданды.
Директорлық кесу
2015 жылы Коппола өзінің түпнұсқалық монтаждалған нұсқасының 25 минутқа ұзағырақ болатын ескі Betamax бейне көшірмесін тапты. Алғаш фильмді монтаждағанда, ол дистрибьюторлардың қысқарақ, өзгеше құрылымды фильмді қалауына келісім берген. 2015 және 2017 жылдар аралығында Коппола фильмді бастапқы нұсқасына келтіру үшін өз қаражатынан 500 000 доллардан астам ақша жұмсады. Бұл нұсқа, "The Cotton Club: Encore" деп аталып, 139 минуттық болды және 2017 жылдың 1 қыркүйегінде Теллурид кинофестивалінде тұңғыш рет көрсетілді. Lionsgate (Zoetrope Corporation-ның архивтік материалдарының иесі және түпнұсқа Orion Pictures студиясымен бірлесіп жұмыс істейтін) бұл нұсқаны кинотеатрларда, сондай-ақ 2019 жылдың күзінде DVD және Blu-ray форматтарында шығарды. The Film Stage "The Cotton Club: Encore" фильміне A− бағасын берді, ал Rolling Stone осы нұсқаның нәтижесін "көз жеткізетін" деп сипаттады.
Кассалық жинақ
"Шығанақ клубы" 1984 жылдың 14 желтоқсанында АҚШ және Канадада 808 экранда көрсетілді және тұңғыш апта соңында 2,9 миллион доллар тапты, "Беверли-Хиллс полицейі", "Дюна", "Қалалық қызыл" және "2010" фильмдерінен кейін бесінші орынға ие болды. Эванс Копполаны жұмысқа алғаны үшін жауапкершілікті өз мойнына алды, ал Коппола егер ол жұмысқа алынбағанда фильм мүлде түсірілмес еді деп мәлімдеді. Эванс Копполаның сценарийді қабылдамауы, жеке командасын жалдауы және кестеден қалысуы нәтижесінде бюджет күрт өскенін айтты. Metacritic сайтында фильмге сыншылардың 14 пікірі негізінде 68% орташа баға берілді. "Чикаго Сан Таймс" газетінің редакторы Роджер Эберт фильмге 4 жұлдыз қойды. Фильм 1984 жылғы Сискель мен Эберттің үздік фильмдері тізіміне енді. Керісінше, Диана Лейн "Алтын малина" сыйлығының "Ең нашар қосалқы актриса" номинациясына ұсынылды ("Отты көшелер" фильміндегі рөлі үшін де), бірақ "Ол балалар қайда?" фильміндегі рөлі үшін Линн Холли Джонсоннан жеңілді.