Кіріспе

1993–2004 жылдары Алжир азаматтық соғысындағы исламшы көтерілісшілер тобы.

Қарулы ислам тобы (GIA, араб тілінде: الجماعة الإسلامية المسلّحة) – Алжир азаматтық соғысында Алжир үкіметі мен әскеріне қарсы күрескен екі негізгі исламшы көтерілісші топтың бірі. Ол 1992 жылғы әскери төңкерілгеннен кейін, сондай-ақ 1991 жылғы желтоқсандағы парламент сайлауының бірінші турында жеңіске жеткеннен соң, Исламдық құтқару майданы (FIS) партиясының мыңдаған шенеуніктері тұтқындалып, қамауға алынғаннан кейін құрылған ұсақ қарулы топтардың бірігіп құрылған тобы. Топқа бірден-бір соң бір әмірлер (басшылар) жетекшілік етті, олар бірінен соң бірі өлтірілді немесе тұтқындалды. Басқа негізгі қарулы топтардан – Исламдық қару қозғалысы (MIA) және кейіннен Ислам құтқару армиясы (AIS) – ерекшеленеді. Ислам мемлекетін құруға ұмтылған GIA үкіметті жеңілдіктерге мәжбүрлеуге емес, оны тұрақсыздандырып, құлатуға, "жерді күнәһарлардан тазартуға" тырысты. Топтың барлық хабарламаларында: "келісім жоқ, бітім жоқ, диалог жоқ" деген ұран жазылған.

1999 жылы үкіметтің кешірім туралы заңы көптеген джихадистерді "тәубе етуге" итермеледі. Келесі екі жылда GIA-ның қалдықтары іздестіріліп табылғаннан кейін, Салафилік уағыз және күрес тобы (GSPC) деген жаңа топ құрылды, ол 2003 жылдың қазан айында "Әл-Қаиданы" қолдайтынын жариялады. Топқа Алжирдің қауіпсіздік қызметтерінің қаншалықты еніп, оны манипуляциялауға тырысқандығы күмәнді. Бахрейн, Канада, Жапония, Жаңа Зеландия, Ұлыбритания және Біріккен Ұлттар Ұйымы. GIA 2000 жылғы Терроризм туралы заңға сәйкес Ұлыбританияда тыйым салынған ұйым мәртебесін сақтап тұр.

Негізін қалау

Алжирлік афған джихадының ардагерлері, GIA-ны құрғандардың айтуынша, алжирлік үкіметке қарсы джихад үшін қарулы топ құру идеясы төңкерістен кейін емес, 1989 жылы Мустафа Буялидің Ислам қарулы қозғалысының (ИҚҚ) басшылары түрмеден босатылғаннан кейін қалыптасты, бірақ FIS-тің керемет сайлаудағы саяси табысының арқасында іске аспады. Сейид Кутбтың зайырлы үкіметтерді такфир (адасқа салу) деп санауын және жахили қоғамдарына қарсы қарулы джихадқа қатысу міндетті екенін білдіргенін қабылдап, GIA басшылары FLN режимін діннен тайғандар деп айыптады және алжирліктерді көтеріліс жасауға, оларға адал болуға шақырды, Алжирде ислам мемлекетін құру үшін социалистік үкіметті күшпен құлатуға үндеді. GIA-ның қолдаушыларының көп бөлігі алжир қоғамының білім мен экономикалық мүмкіндіктерден мүсірленген топтарынан тұрды. Алжирдің экономикалық жағдайы қиын еді, көптеген жастар жұмыссыз қалды. Алжирде орта тап болған жоқ, байлар мен кедейлер ғана болды, көптеген жастардың болашаққа деген үміті жойылды. GIA жас жігіттерге өзін үлкен бір мақсаттың бөлігі ретінде сезінуге мүмкіндік берді.

Әбділхақ Лаяда

1993 жылдың қаңтар айында Левилейдің орнына Абдельхак Лаяда келді, ол өз тобының FIS және MIA-дан тәуелсіз екенін, олардың бұйрықтарына бағынбайтынын жариялады. Олар радикалды Омар Эль-Эльмиді рухани кеңесші ретінде қабылдады, ал Лаяда «саяси көптік – бүлік тудырумен тең» деді. Ол сондай-ақ, Алжирдегі джихад – фард айн, яғни ересек мұсылман еркектердің жеке міндеті екеніне сенді. Лаяда қауіпсіздік күштеріне ғана емес, журналистерге («француздардың немерелері») және алжирлік сарбаздардың отбасыларына да қорқыныш келтірді.

Джафар әл-Афгани

1993 жылдың 21 тамызында Сейф Алла Джафар, немесе Мурад Си Ахмед, немесе Джафар әл Афгани, 30 жастағы қара нарық сатушысы, бастауыш мектептен асып түспеген білімі бар, GIA әмірі болды. Джафардың кезінде зорлық-зомбылық күшейді, сондай-ақ Алжирден тыс GIA-ның қолдау базасы да кеңейді. GIA өзінің "FIS қарулы қанаты емес екенін" нақты айтты және бірнеше FIS және MIA мүшелеріне, соның ішінде MIA-ның Heresay және FIS-тің Kebir мен Redjam-ға өлім жазасын жариялады. Аль-Афгани GIA билігін алған шақта Ауғанстаннан оралған алжирлік джихадистер тобы Лондонға келді. Олар исламшыл зиялы Абу Катадамен бірге GIA-ның үгіт құралы ретінде апталық "Усрат әл-Ансар" журналын шығарды. Абу Катада GIA-ның әрекеттерін ақтау үшін "интеллектуалдық және идеологиялық күшті" қамтамасыз етті. 1993 жылдың 31 қазанында босатылған кепілге алынған адам шетелдіктерге "елді тастап кетуді" бұйырған хабарлама жеткізді. "Біз сізге бір ай береміз. Осы мерзімнен асып кеткендер өз өліміне өздері жауапты болады". 1993 жылдың соңына қарай 26 шетелдік қаза тапты. 1993 жылдың қараша айында шейх Мохамед Буслимани, Махфуд Нахнаның Хамас партиясындағы "танымал және белгілі тұлға", "ГИА тактикасын қолдайтын фәтүа беруден бас тартқандықтан" ұрланып, өлім жазасына кесілді. Мамыр айында исламшыл көшбасшылар Абдеррезак Реджам (FIS өкілі ретінде саналады), Мохаммед Саид, эмигрант Анвар Хаддам және MEI-дің Саид Махлуфи GIA-ға қосылды, бұл FIS үшін соққы болды және GIA 1993 жылдың қарашасынан бері оларға өлім жазасын жариялағандықтан, таң қалдырды. Көптеген сарапшылар мұны FIS ішіндегі бәсекелестіктің нәтижесі немесе GIA бағытын іштен өзгерту әрекеті деп түсіндірді. 26 тамызда топ Алжир үшін "Халифат" немесе исламдық үкімет жариялады, Гусми – Адалдардың бас қолбасшысы, Мохаммед Саид – үкімет басшысы, АҚШ-та тұратын Хаддам – сыртқы істер министрі, ал Мехлуфи – уақытша ішкі істер министрі болды. Бірақ, келесі күні Саид Меклуфи GIA-дан кетіп, GIA исламнан ауытқып кеткенін және бұл "халифаттың" Мохаммед Саидтың GIA-ны басып алу әрекеті екенін мәлімдеді, ал Хаддам оған ешқашан қосылмағанын, бұл халифаттың қауіпсіздік қызметтерінің ойлап тапқан өтірігі екенін кейіннен жоққа шығарды. GIA әдеттегі нысаналарына шабуылдауын жалғастырды, әсіресе суретшілерді, мысалы, Чеб Хасниді өлтірді, ал тамыздың соңында тізіміне жаңа нысана қосты: аралас сыныптарға, музыкаға, қыздарға арналған спорт залдарына немесе хиджаб кимегендерге қастандық жасаумен қорқытқан мектептерге қауіп төндірді. Ол 1994 жылдың 26 қыркүйегінде шайқаста қаза тапты.

Жамел Зитуни

Шериф Гусмидің орнын ақырында Джамель Зитуни басты, ол 1994 жылғы 27 қазанда ГИА басшысы болды. Ол 1995 жылы Франциядағы бірқатар жарылыстарды ұйымдастыруға жауапты болды. 1996 жылғы 16 шілдеде ол қарсыластары тарапынан қаза табады.

Антар Зуабри және такфир

Антар Зуабри, ең ұзақ қызмет еткен "эмир" (1996–2002) болды, оны GIA фракциясы "басқалары күмәнді деп санайтын" топ ұсынды. 26 жасар белсенді Зитунидің "жақын серігі" болды және оның "күшейе беріп бара жатқан зорлық-зомбылық және күшті тазартулар" саясатын жалғастырды. Зуабридің салафилік дұрыстығына сенген египеттік джихад ардагері Абу Хамза Лондонда "Аль-Ансар" бюллетені/журналын қайта жаңғыртты. Кейбіреулерінің тамақтары кесілді. Қырғындар айлар бойы созылып, тамыз және қыркүйек айларында Раис, Бенталха, Бени Мессус ауылдарында жүздеген ерлер, әйелдер мен балалар қаза тапты. Жүкті әйелдердің құрсақтары кесілді, балалар тіл-көздікпен кесіліп, қабырғаға тиістірілді, еркектердің мүшелері бірінен соң бірі кесілді, ал шабуылдаушылар шегінетін кезде жас әйелдерді құлдыққа алып кетіп, жыныстық құлдыққа сақтады. GIA Зуабри қол қойған хабарламалар шығарды, онда ол қырғынға жауапты екенін мәлімдеді және оны манифестіне қайшы келетініне қарамастан, оның қатарына қосылмаған барлық алжирліктерді дінсіз деп жариялап, ақтады. Лондонда Абу Хамза хабарламаны сынады және екі күннен кейін (29 қыркүйекте) қолдауын тоқтатып, бюллетеньді жабуды жариялады, соның салдарынан GIA халықаралық ислами қауымдастығымен және сыртқы әлеммен байланысын үзіп қалды. Бұл тәуелсіз әмірлер басқаратын, үкіметке қарсы джихадқа "екілік және жергілікті даулардың" қосылған элементтері бар топтарға әкелді. Салафилік уағыз және күрес тобы (GSPC) 1998 жылдан бастап GIA-ны басып озды және қазіргі уақытта ЦРУ-ның бағалауынша, Алжирдегі ең тиімді қарулы топ болып табылады. GIA және GSPC басшылығы президент Бутефликаның кешірімін қабылдамайтынын жариялауды жалғастыруда, бірақ GIA-дан айырмашылығы, GSPC азаматтық адамдарға шабуыл жасаудан аулақ екенін мәлімдеді. Бөліністер мен дезертирлерге толы және ислами қозғалысындағы барлық тараптардан айыпталып, GIA келесі бірнеше жылда әскерлік операциялармен баяу жойылды; Антар Зуабри қайтыс болған кезде ол іс жүзінде әрекетке қабілетсіз болды. 2005 жылдың 7 сәуірінде GIA жалған жол тосқауылда 14 бейбіт тұрғынды өлтіргені туралы хабарланды. Үш аптадан кейін 29 сәуірде Оукил тұтқындалды. Нұреддин Будияфи GIA-ның соңғы белгілі "эмирі" болды. Ол 2004 жылдың қарашасында тұтқындалды, ал 2005 жылдың қаңтар айында Алжир үкіметі оның тұтқындалғанын жариялады. 1998 жылы Кабилияның шетінде (солтүстік-орталық жағалауда) құрылған және GIA-дан бөлінген, уағыз және күрес үшін салафилік топ (GSPC) деп аталатын топ кешірімді қабылдамады. Ол бұрынғы бейтарап түрде азаматтық адамдарды өлтіруден бас тартып, әскери күштерді нысанаға алудың классикалық МИА AIS тактикасына оралды. 2003 жылдың қазан айында олар "Әл-Қаиданы" қолдайтындарын мәлімдеді.