Кіріспе

Тай-күл, сондай-ақ Тай-күл немесе Тайху көлі деп те аталатын, Янгцзы дельтасында орналасқан көл және Қытайдағы ең ірі тұщы сулы көлдердің бірі. Көл Цзянсу провинциясында орналасқан, ал оның оңтүстік жағалауының маңызды бөлігі Чжэцзян провинциясымен шекара құрайды. Жер ауданы және орташа тереңдігі болғандықтан, ол Поянг және Донгтинг көлдерінен кейін Қытайда толығымен орналасқан үшінші ең ірі тұщы сулы көл болып табылады. Көлде бірнеше шаршы метрден бірнеше шаршы километрға дейін ауданы бар шамамен 90 арал бар. Тай-күл Үлкен каналға қосылған және Сучжоу ағысы сияқты көптеген өзендердің бастауы болып табылады. Соңғы жылдары Тай-күл қоршаған аймақтағы қарқынды өнеркәсіптік дамуға байланысты ластану мәселесімен күресіп келеді.

Құрылу

Ғылыми зерттеулер Тай көлінің дөңгелек құрылымы метеордың соққысынан пайда болған, нәтижесінде жарылған конус, шок метаморфоздық кварц, микротектиттер және шок метаморфтық декомпрессиялық жарылыстар пайда болды деген жорамал айтады. Күтілетін соққы кратерінің жасы 70 миллион жылдан асып, мүмкін девон кезеңінің соңына жатуы мүмкін. Дегенмен, жаңа зерттеулер қазіргі деректер Тай көлінде соққы кратерінің құрылымы немесе шок минералдары жоқ екенін көрсетеді. Қазба жәндіктері Тай көлі Холоцен дәуірінде Шығыс Қытай теңізінің енуіне дейін құрғақ жер болғандығын көрсетеді. Янцзы және Цянтан өзендерінің дельталарының өсуі Тай көлін теңізден оқшаулап, өзендер мен жаңбырдан келген тұщы судың ағыны оны тұщы сулы көлге айналдырды.

Көрікті жерлер

Дунтин тауының (洞庭山) етегінде әктас құрылымдары орналасқан. Бұл "ғалымдар тастары" немесе "Тайху тастары" көбінесе дәстүрлі қытай бақтарын безендіру үшін қолданылатын материал ретінде бағаланады, мысалы, жақын орналасқан Сучжоуда сақталғандарында көрініп тұр. Көлдің үш аралы Саншан деген атпен ұлттық геологиялық парк ретінде қорғалып сақталған. Бұл орын бұрын жергілікті қарақшылардың жиналатын жері болған. Мей Юань да Тай көлінде, Юаньтоучжумен бірге орналасқан. Юаньтоучжу ("Құрбақа басы аралы") атауын сыртқы пішініне байланысты алған.

Айналмалы дөңгелек

"Тай көлі жұлдызы" – көл жағасында орналасқан алып айналмалы дөңгелек. 2008 жылы құрылысы аяқталған, толық бір айналымын жасауға 18 минут уақыт кетеді. Пассажирлер Тай көлінің және қала орталығының әсем көрінісін тамашалай алады. Түнде дөңгелектің төңірегінде жарық эффектілері қосылады.

Көрнекті орындар

Шератон Хучжоу жылы бұлақ курорты көлдің оңтүстік жағасында орналасқан.

Кәсіпкерлік және өнеркәсіп

Көл өнімді балық шаруашылығымен әйгілі және көбінесе көптеген шағын жеке балық аулау қайықтарымен жабылады. 1970 жылдардың аяғынан бері балық және қабылдақ сияқты тағамдық өнімдерді жинау көл жағасында тұратын адамдар үшін аса маңызды болды және айналағы аймақтың экономикасына үлкен үлес қосты. Көлде кең дамыған керамика өнеркәсібі бар, оның ішінде Ысың қыш ыдыс-аяқ фабрикасы, ол Ысың қыштан жасалған шайқайнатқыштар шығарады.

Ластану

Көлдің ластануы ластануды азайтуға жасалған әрекеттерге қарамастан, ондаған жылдар бойы жалғасып келеді, себебі бұл әрекеттер тұрақты болмағандықтан тиімсіз болып шықты. 1980-1990 жылдары көл аймағындағы өнеркәсіп орындарының саны үш есеге артты, сонымен қатар халық саны да айтарлықтай өсті. 1993 жылы ғана шағын көлге 1 миллиард тонна сарқынды су, 450 мың тонна қоқыс және 880 мың тонна мал қалдықтары төгілді. Орталық үкімет араласып, көлді тазалау науқанын бастады, ластану стандарттарына сәйкес келу үшін мерзім белгіледі. Мерзім орындалмағандықтан, 1999 жылғы Жаңа жыл қарсаңында 128 зауыт жабылды. Кейін талаптардың орындалуы біршама жақсарды, бірақ ластану мәселесі өте ауыр болып қала берді. 2007 жылдың мамыр айында көлдің бетін жасыл балдырлардың өрбуі және цианобактериялармен күшті ластану басып алды. Қытай үкіметі бұл экологиялық апаттың адам әрекетінен туындағанына қарамастан, көлді ірі табиғи апат деп атады. Шөлмектегі судың орташа бағасы қалыпты бағадан алты есеге өскендіктен, үкімет барлық аймақтық су жеткізушілерге бағаны көтеруге тыйым салды. (Бұл көл 30 миллион тұрғынға, оның ішінде Уси қаласындағы шамамен бір миллион адамға сумен қамтамасыз етеді.) 2007 жылдың қазан айына қарай Қытай үкіметі көл маңындағы 1300-ден астам зауытты жапты немесе жабу туралы ескерту жасады. Дегенмен, көлдің ластануын жариялаған белгілі экологиялық белсенді Ву Лихонг ластаушылардың біреуін қорқытқандығы айыбымен үш жылға бас бостандығынан айырылды. Цзянсу провинциясы көлді тазалауды жоспарлады; сол кездегі премьер-министр Вэнь Цзябао төрағалық еткен Мемлекеттік кеңес 2012 жылға дейін жұмысты аяқтауды мақсат етті. Алайда, 2010 жылы The Economist газетінде ластанудың қайтадан басталып кеткені және сәуір айында түрмеден босатылған Ву Лихонг үкіметтің жағдай туралы ақпаратты жасыруға тырысып, көл суын басқа көздерге ауыстырғаны туралы хабарланды.

Цитаталар

1 - ші бес . 1 - ші алты .