Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Инфрақызыл ғарыш обсерваториясы
ғарыш телескопы
Infrared space observatory
the space telescope
Инфрақызыл астрономиялық спутник (голланд тілінде: Infrarood Astronomische Satelliet) (IRAS) – инфрақызыл толқын ұзындығында түнгі аспанды толық зерттеуді жүзеге асырған алғашқы ғарыш телескопы. 1983 жылдың 25 қаңтарында ұшырылған.
The Infrared Astronomical Satellite (Dutch: Infrarood Astronomische Satelliet) (IRAS) was the first space telescope to perform a survey of the entire night sky at infrared wavelengths. Launched on 25 January 1983,
IRAS-тың табысы 1985 жылғы ғарыш айлағындағы Инфрақызыл телескоп (IRT) миссиясына қызығушылықты күшейтті, сондай-ақ жоспарланған Шаттл Инфрақызыл телескоп құрылғысы ақырында ғарыш инфрақызыл телескоп құрылғысына, SIRTF-ке айналды, ол 2003 жылы ұшырылған Спитцер ғарыш телескобына дамыды. Ерте инфрақызыл ғарыш астрономиясының табысы инфрақызыл ғарыш обсерваториясы (1990-жылдар) және Хаббл ғарыш телескобының NICMOS құралы сияқты келесі миссияларға жол ашты.
The success of IRAS led to interest in the 1985 Infrared Telescope (IRT) mission on the Space Shuttle, and the planned Shuttle Infrared Telescope Facility which eventually transformed into the Space Infrared Telescope Facility, SIRTF, which in turn was developed into the Spitzer Space Telescope, launched in 2003. The success of early infrared space astronomy led to further missions, such as the Infrared Space Observatory (1990s) and the Hubble Space Telescope NICMOS instrument.
Миссия
IRAS инфрақызыл толқын ұзындығында бүкіл аспанды зерттеуді жүзеге асырған алғашқы обсерватория болды. Ол аспанның 96 пайызын 12, 25, 60 және 100 микрометрде төрт рет картаға түсірді, 12 микрометрде 30 доға секундтан 100 микрометрде 2 доға минутына дейін ажыратымдылығымен. Ол 350 000-ға жуық көзді тапты, олардың көпшілігі әлі күнге дейін сәйкестендірілмеген. Олардың 75 000-ға жуығы жұлдыздар пайда болатын галактикалар деп саналады, олар әлі де жұлдыз құрылысы кезеңінде. Басқа көптеген көздер – планеталық жүйелердің қалыптасуының ерте кезеңіндегі шаң дискілері бар қалыпты жұлдыздар. Жаңа жаңалықтарға Веганың айналасындағы шаң дискісі және Көктемгі жол ядросының алғашқы суреттері кірді. IRAS-тың қызмет ету мерзімі, көптеген инфрақызыл спутниктер сияқты, оның салқындату жүйесімен шектелген. Инфрақызыл аймақта тиімді жұмыс істеу үшін телескопты криогендік температураға дейін салқындату қажет. IRAS-та сұйық гелий телескопты температурада ұстады, ал спутникті булану арқылы салқындатты. IRAS ғарышқа суперсұйықтықты алғаш рет қолданды. 1983 жылғы 21 қарашада бортындағы сұйық гелийдің қоры 10 айдан кейін таусылып, телескоптың температурасы көтеріліп, одан әрі бақылаулар жүргізуге мүмкіндік болмады. Ғарыш кемесі Жердің орбитасын айналуын жалғастыруда. IRAS тұрақты көздерді каталогтау үшін жасалған, сондықтан ол аспанның бір аймағын бірнеше рет сканерледі. Джек Медоус Лестер университетіндегі Джон К. Дэвис және Саймон Ф. Гриннен тұратын команданы басқарды, олар қозғалатын нысандарды іздеу үшін іріктелмеген көздерді зерттеді. Бұл 3200 Фаэтонды (Аполлон астероиды және Геминидтер метеорлық шоуының бастапқы денесі), алты кометаны және 10P/Tempel кометасымен байланысты үлкен шаң іздерін қоса алғанда, үш астероидты табуға әкелді. Кометалардың арасында 126P/IRAS, 161P/Hartley–IRAS және 1983 жылы Жерге жақын келген IRAS–Araki–Alcock (C/1983 H1) кометалары болды. IRAS тапқан алты кометаның төртеуі ұзақ мерзімді, ал екеуі қысқа мерзімді кометалар еді. Одан әрі талдаулар көрсеткендей, бірнеше сәйкес келмейтін нысандардың тоғызы алыс галактикалар еді, ал оныншысы – «галактикааралық жібек». Олардың ешқайсысы Күн жүйесінің денелері емес еді. Миссиясы барысында IRAS (кейінірек Spitzer ғарыш телескопы) бірнеше жұлдыздардың айналасында ерекше инфрақызыл белгілерді анықтады. Бұл 1999–2006 жылдар аралығында Хаббл ғарыш телескобының NICMOS құралымен осы жүйелерді бақылауға әкелді, бірақ ештеңе анықталмады. 2014 жылы Хаббл деректеріне жаңа бейнелеу өңдеу әдістерін қолдана отырып, ғалымдар осы жұлдыздардың айналасында планеталық дискілерді анықтады. IRAS сол жылы барлық кометалардың табылуы мен қалпына келтірілуінің жалпы саны 22 болғанда 6 комета тапты. Бұл 1995 жылы SOHO ұшырылуына дейін бұл кезең үшін көп болды, ол келесі он жылда көптеген кометаларды табуға мүмкіндік берді (ол он жылда 1000 кометаны анықтады).
IRAS was the first observatory to perform an all sky survey at infrared wavelengths. It mapped 96% of the sky four times, at 12, 25, 60 and 100 micrometers, with resolutions ranging from 30 arcseconds at 12 micrometers to 2 arcminutes at 100 micrometers. It discovered about 350,000 sources, many of which are still awaiting identification. About 75,000 of those are believed to be starburst galaxies, still enduring their star formation stage. Many other sources are normal stars with disks of dust around them, possibly the early stage of planetary system formation. New discoveries included a dust disk around Vega and the first images of the Milky Way core. IRAS's life, like that of most infrared satellites that followed, was limited by its cooling system. To effectively work in the infrared domain, a telescope must be cooled to cryogenic temperatures. In IRAS's case, of superfluid helium kept the telescope at a temperature of , keeping the satellite cool by evaporation. IRAS was the first use of superfluids in space. The on board supply of liquid helium was depleted after 10 months on 21 November 1983, causing the telescope temperature to rise, preventing further observations. The spacecraft continues to orbit the Earth. IRAS was designed to catalog fixed sources, so it scanned the same region of sky several times. Jack Meadows led a team at Leicester University, including John K. Davies and Simon F. Green, which searched the rejected sources for moving objects. This led to the discovery of three asteroids, including 3200 Phaethon (an Apollo asteroid and the parent body of the Geminid meteor shower), six comets, and a huge dust trail associated with comet 10P/Tempel. The comets included 126P/IRAS, 161P/Hartley–IRAS, and comet IRAS–Araki–Alcock (C/1983 H1), which made a close approach to the Earth in 1983. Out of the six comets IRAS found, four were long period and two were short period comets. Further analysis revealed that, of several unidentified objects, nine were distant galaxies and the tenth was "intergalactic cirrus". None were found to be Solar System bodies. During its mission, IRAS (and later the Spitzer Space Telescope) detected odd infrared signatures around several stars. This led to the systems being targeted by the Hubble Space Telescope's NICMOS instrument between 1999 and 2006, but nothing was detected. In 2014, using new image processing techniques on the Hubble data, researchers discovered planetary disks around these stars. IRAS discovered six comets, out of total of 22 discoveries and recoveries of all comets that year. This was a lot for this period, before the launch of SOHO in 1995, which would allow the discovery of many more comets in the next decade (it would detect 1000 comets in ten years).
Астероидтарды табу
Кіші планеталар табылды: 4. IRAS АҚШ Әуе күштерінің гравитациялық градиенттік тұрақтандыру эксперименті (GGSE 4) 1967 жылғы нұсқасымен 12 метрдей жақыннан өтуі күтілді, бұл тағы бір орбитадан түсірілмеген спутник, әлі де орбитада қалған. Секундына 14,7 шақырым жылдамдықпен өту кезінде соқтығысу қаупі 5% деп бағаланды. Құрделі жағдай мынада, GGSE 4 спутнігінің негізгі корпусы соқпаған болса да, 18 метрлік тұрақтандыру тірегінің бағыты белгісіз болғандықтан, спутникке тиюі мүмкін еді. Әуесқой астрономдардың алғашқы байқаулары екі спутник те қауіпсіз өтіп кеткенін көрсетті, ал Калифорниядағы LeoLabs қалдықтарды қадағалау ұйымы кейіннен оқиғадан кейін жаңа қалдықтарды анықтамағанын растады.
{| class="wikitable" style="font size: 0.9em; width: 270px;"
|+ Minor planets discovered: 4 IRAS was expected to pass as closely as 12 meters from the U. S. Air Force's Gravity Gradient Stabilization Experiment (GGSE 4) of 1967, another un deorbited satellite left aloft; the 14.7 kilometer per second pass had an estimated risk of collision of 5%. Further complications arose from the fact that GGSE 4 was outfitted with an 18 meter long stabilization boom that was in an unknown orientation and may have struck the satellite even if the spacecraft's main body did not. Initial observations from amateur astronomers seemed to indicate that both satellites had survived the pass, with the California based debris tracking organization LeoLabs later confirming that they had detected no new tracked debris following the incident.