Шарль Рише: Физиолог, Нобель лауреаты және паранормальдық құбылыстар зерттеушісі

Кіріспе

Француз физиологы, Нобель сыйлығының лауреаты және спиритуалист (1850–1935)

Шарль Роберт Рише (25 тамыз 1850 – 4 желтоқсан 1935) – Франция физиологы, Франция Колледжіндегі және иммунологияның негізін қалаушылардың бірі. 1913 жылы ол "анафилаксия бойынша жұмысы үшін" физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығын алды. Рише көп жылдар бойы паранормальды және спиритуалистік құбылыстарды зерттеуге арнады, сондай-ақ "эктоплазма" терминін енгізді. Ол қара нәсілділердің кемтарлығына сенді, евгениканы қолдады және өмірінің соңында Франция евгеника қоғамының төрағасы болды. Ришенің медицина ғылымының профессорлық лауазымы оның ұлы Чарльз және немересі Габриэль арқылы жалғасты. Габриэль Рише де еуропалық нефрологияның негізін қалаушылардың бірі болды.

Мансап

1850 жылы 25 тамызда Парижде Альфред Рише ұлы болып дүниеге келді. Ол Париждегі Бонапарт лицейінде білім алғаннан кейін Париж университетінде медицинаны оқыды. Рише Париждегі Сальпетриер ауруханасында интерн ретінде жұмыс істеді, онда ол Жан Мартин Шарконың сол кезде "истериялық" деп аталған науқастармен жұмысын бақылады. 1887 жылы Рише Франция колледжінде физиология профессоры болды, ол нейрохимия, ас қорыту, жылуқанды жануарлардың терморегуляциясы және тыныс алу сияқты түрлі тақырыптарды зерттеді. 1898 жылы ол Медицина академиясының мүшесі болды. 1914 жылы ол Ғылым академиясының мүшесі болды. Ришенің көптеген қызығушылықтары болды, ол тарих, әлеуметтану, философия, психология, сондай-ақ театр және поэзия туралы кітаптар жазды. Ол авиацияның пионері болды.

Анафилаксияның ашылуы

Рише Пол Портьемен бірге анафилаксия құбылысын ашты. 1901 жылы олар Монаконың Альберт I ханзадасына қосылып, Атлант мұхитының француз жағалауында ғылыми экспедицияға қатысты. Альберттің «Принцесса Алиса II» кемесінде португалдық соғыс кемесі мен теңіз анемоны (Актиния сульката) сияқты cnidaria тіршіліктерінен шығатын токсинді (олар оны гипнотоксин деп атады) бөліп алды. Кемедегі алғашқы тәжірибеде олар итке токсинді енгізіп, иттің иммунитеті (толеранттылығы) қалыптасады деп күтті, бірақ оның орнына ауыр иммундық реакция (гиперсезімталдық) пайда болды. 1902 жылы олар зертханада инъекцияларды қайталап, иттердің алғашқы инъекцияда токсинді көтеретінін, бірақ үш аптадан кейін келесі инъекциялар жасағанда, дозасына қарамастан, әрқашан өлімге әкелетін шокқа ұшырайтынын анықтады. 1902 жылы Рише бұл құбылысты сипаттау үшін афилаксия терминін қолданды, кейін оны анафилаксия деп өзгертті, себебі оған есімнің бұл нұсқасы әуендірек болып көрінді. Термин грек тілінен алынған: ἀνά (ana) – «қарсы» және φύλαξις (phylaxis) – «қорғау» деген мағына береді. 1902 жылдың 15 ақпанында Рише мен Портье өз тәжірибелерін Париждегі Biologie қоғамына ұсынды. Олардың зерттеулері аллергияны ғылыми тұрғыдан зерттеудің бастамасы саналады (бұл терминді 1906 жылы Клеменс фон Пирке енгізді). Олардың жұмысы көктемгі аллергия және басқа да аллергиялық реакциялардың, астманың, кейбір улану реакцияларының және кенеттен жүрек тоқтауының себептерін түсіндіруге көмектесті. Рише анафилаксия құбылысын зерттеуді жалғастырды және 1913 жылы физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығына ие болды. Рише паранормальды құбылыстардың бар екенін ғылыми тұрғыдан растайтын физикалық механизмді табуға үміттенді. Ол былай деп жазды: «Субъективті метапсихикаға қатысты ең қарапайым және ақылға қонымды түсіндірме – адам ақыл-ойына белгілі бір тербелістер арқылы әсер ететін, қалыпты сезімдерді қозғай алмайтын, ерекше саналы қабілеттің бар екендігін болжау». 1905 жылы Рише Ұлыбританиядағы Психикалық зерттеулер қоғамының президенті болып тағайындалды. 1894 жылы Рише эктоплазма терминін енгізді. Рише кейбір медиумдық сеанстарды медиумның денесінен шығатын материалдық заттың (эктоплазманың) сыртқы проекциясымен физикалық тұрғыда түсіндіруге болатынына сенді, бірақ бұл заттың рухтармен ешқандай қатысы жоқ деп ойлады. Ол медиумдықтың рух гипотезасын ғылыми емес деп қабылдады, оның орнына алтыншы сезім гипотезасын қолдады. Рише былай деді: «Маған спиритизм гипотезасына сенудің қажеті жоқ, ол маған әлі де (қазіргі уақытта кемінде) ықтимал емес көрінеді, өйткені ол физиологияның ең нақты деректеріне қайшы келеді (кем дегенде сырттай), ал алтыншы сезім гипотезасы физиологиядан біз білген ештеңеге қайшы келмейтін жаңа физиологиялық түсінік. Сондықтан, кейбір сирек жағдайларда спиритизм қарапайым түсінік берсе де, мен оны қабылдай алмаймын. Егер біз осы шындықтан – өткен шындықтан, қазіргі шындықтан және тіпті болашақ шындықтан шығатын осы беймәлім тербелістердің тарихын түсіне алсақ, онда біз оларға ерекше маңыз беретін болар едік. Герц толқындарының тарихы бізге сыртқы әлемдегі бұл тербелістердің барлық жерде болуын, олардың біздің сезімдерімізге байқалмайтынын көрсетеді». Рише сезімнен тыс сезімге сенсе де, өлімнен кейінгі өмірге немесе рухтарға сенбеді. Рише сонымен қатар Хоакин Мария Аргамасилланың, «Х-сәулелі испандық» деп аталған адамның, шынайы психикалық қабілеттері бар деп сендірді. Бірақ 1924 жылы Гарри Гудини Аргамасилланың өтірікші екенін әшкереледі. Джозеф Маккейбтің мәлімдемесіне сәйкес, Рише алдап келген медиумдар Ева Карьер және Эусапия Палладинодан да алданған. Тарихшы Рут Брэндон Ришені психикалық зерттеулерге келгенде сенгіш деп сынға алды, «оның сенуге деген ықыласы мен кез-келген қарама-қайшы көрсеткіштерді қабылдауға бейім еместігін» атап өтті.

Richet, working with Paul Portier, discovered the phenomenon of anaphylaxis. In 1901, they joined Albert I, Prince of Monaco on a scientific expedition around the French coast of Atlantic Ocean. On board Albert's ship, Princesse Alice II, they extracted a toxin (which they called a hypnotoxin) that is produced by cnidarians such as Portuguese man o' war and sea anemone (Actinia sulcata). In their first experiment on the ship, they injected a dog with the toxin, expecting the dog to develop immunity (tolerance) to the toxin, but instead it suffered a severe immune reaction (hypersensitivity). In 1902, they repeated the injections in their laboratory and found that dogs normally tolerated the toxin at first injection, but when given subsequent injections three weeks later, they always developed fatal shock, regardless of the dose of the toxin they were given. In 1902, Richet coined the term aphylaxis to describe the phenomenon; he later changed it to anaphylaxis because he thought it was more euphonious. The term is from the Greek ἀνά , ana , meaning "against", and φύλαξις, phylaxis, meaning "protection". On 15 February 1902, Richet and Portier jointly presented their experiments to the Societé de Biologie in Paris. Their research is regarded as the beginning of the scientific study of allergy (the word was coined by Clemens von Pirquet in 1906). It helped explain hay fever and other allergic reactions to foreign substances, asthma, certain reactions to intoxication, and certain cases of sudden cardiac death. Richet continued to study the phenomenon of anaphylaxis, and in 1913 was awarded the Nobel Prize in Physiology or Medicine for his work. Richet hoped to find a physical mechanism that would scientifically validate the existence of paranormal phenomena. He wrote: "It has been shown that as regards subjective metapsychics the simplest and most rational explanation is to suppose the existence of a faculty of supernormal cognition setting in motion the human intelligence by certain vibrations that do not move the normal senses." In 1905, Richet was named president of the Society for Psychical Research in the United Kingdom. In 1894, Richet coined the term ectoplasm. Richet believed that some apparent mediumship could be explained physically as due to the external projection of a material substance (ectoplasm) from the body of the medium, but he didn't believe that this proposed substance had anything to do with spirits. He rejected the spirit hypothesis of mediumship as unscientific, instead supporting the sixth sense hypothesis. According to Richet:

<blockquote>It seems to me prudent not to give credence to the spiritistic hypothesis it appears to me still (at the present time, at all events) improbable, for it contradicts (at least apparently) the most precise and definite data of physiology, whereas the hypothesis of the sixth sense is a new physiological notion which contradicts nothing that we learn from physiology. Consequently, although in certain rare cases spiritism supplies an apparently simpler explanation, I cannot bring myself to accept it. When we have fathomed the history of these unknown vibrations emanating from reality – past reality, present reality, and even future reality – we shall doubtless have given them an unwonted degree of importance. The history of the Hertzian waves shows us the ubiquity of these vibrations in the external world, imperceptible to our senses. Although he believed in extrasensory perception, Richet did not believe in life after death or spirits. Richet was also fooled into believing that Joaquin María Argamasilla, known as the "Spaniard with X ray Eyes", had genuine psychic powers. whom Harry Houdini exposed Argamasilla as a fraud in 1924. According to Joseph McCabe, Richet was also duped by the fraudulent mediums Eva Carrière and Eusapia Palladino. The historian Ruth Brandon criticized Richet as credulous when it came to psychical research, pointing to "his will to believe, and his disinclination to accept any unpalatably contrary indications".

Эвгеника және нәсілдік нанымдар

Рише евгениканың жақтаушысы болды, психикалық мүгедектігі бар адамдарға стерилизация жасау және олардың некеге отыруына тыйым салуды қолдады. Ол 1919 жылы жарық көрген "La Sélection Humaine" атты кітабында евгеникалық идеяларын жариялады. 1920-1926 жылдары ол Француз евгеника қоғамын басқарды. Психолог Густав Жахода Ришенің "қара нәсілділердің кемтарлығына берілгеніне" назар салды, қара адамдарды маймылдармен, ал зиялық қабілеттері бойынша ақымақтармен салыстырды.

Шығармалары

Ришедің парапсихологиялық тақырыптарға арналған еңбектері, оның өмірінің соңғы жылдарында басымдыққа ие болды. Оларға «Traité de Métapsychique» (Метапсихика туралы трактат, 1922), «Notre Sixième Sens» (Біздің алтыншы сезіміміз, 1928), «L'Avenir et la Prémonition» (Болашақ және болжам, 1931) және «La Grande Espérance» (Ұлы үміт, 1933) кіретін болды. Максвелл, Дж. & Рише, С. «Метапсихикалық құбылыстар: әдістер мен байқаулар» (Лондон: Дакворт, 1905). Рише, С. «Физиология зертханасының еңбектері» (Париж: Феликс Алкан, 1909). Рише, С. «Адамның таңдалуы» (Париж: Феликс Алкан, 1919). Рише, С. «Метапсихикалық трактат» (Париж: Феликс Алкан, 1922). Рише, С. «Психикалық зерттеулердің отыз жылы» (Нью-Йорк: Макмиллан компаниясы, 1923). Рише, С. «Біздің алтыншы сезіміміз» (Лондон: Райдер, 1928).