Кіріспе
Капиталды активті сатудан алынған пайда. Капиталдық табыс – активтің ұстау кезеңінде құны өскен кезде сатудан түскен пайда ретінде анықталатын экономикалық ұғым. Активтерге материалдық мүлік, автомобиль, бизнес немесе акциялар сияқты материалдық емес мүлік кіруі мүмкін. Капиталдық табыс активтің сату бағасы бастапқы сатып алу бағасынан жоғары болған жағдайда ғана туындайды. Егер сатып алу бағасы сату бағасынан асып кетсе, капиталдық шығын пайда болады. Капиталдық табысқа көбінесе салық салынады, соның ішінде салық ставкалары мен жеңілдіктер елдер арасында өзгеше болуы мүмкін. Капиталдық табыс тарихы қазіргі заманғы экономикалық жүйенің пайда болуымен байланысты және оның эволюциясы түрлі экономикалық ойшылдар тарапынан күрделі және көп қырлы деп сипатталды. Капиталдық табыс ұғымы пайда мен инвестицияның рентабельділігі сияқты басқа да маңызды экономикалық ұғымдармен салыстырылуы мүмкін; алайда, оның ерекшелігі – жеке тұлғалар, ғана емес, кәсіпорындар да күнделікті активтерді сатып алу және сату арқылы капиталдық табыс табуы мүмкін.
Capital gain is an economic concept defined as the profit earned on the sale of an asset which has increased in value over the holding period. An asset may include tangible property, a car, a business, or intangible property such as shares. A capital gain is only possible when the selling price of the asset is greater than the original purchase price. In the event that the purchase price exceeds the sale price, a capital loss occurs. Capital gains are often subject to taxation, of which rates and exemptions may differ between countries. The history of capital gain originates at the birth of the modern economic system and its evolution has been described as complex and multidimensional by a variety of economic thinkers. The concept of capital gain may be considered comparable with other key economic concepts such as profit and rate of return; however, its distinguishing feature is that individuals, not just businesses, can accrue capital gains through everyday acquisition and disposal of assets.
Тарих
Адамзат тарихындағы капиталдық табыстың тарихы 1865 жылға дейінгі АҚШ-тағы құл капиталынан бастап, 1789 жылы Франциядағы меншік құқығының қалыптасуына және одан да ертерек болған басқа да жағдайларды қамтиды. Капиталдық табыстың практикалық қолданылуының ресми бастауы шамамен б.з.д. 2000 жылы Вавилонның қаржы жүйесінің дамуымен байланысты. Бұл жүйе азаматтардың күміс пен алтынды сақтауға сақтай алатын қазыналарды енгізді, сондай-ақ экономиканың басқа мүшелерімен операциялар жасауға мүмкіндік берді. Соның нәтижесінде пайда болған құн – капиталдық табыс, ал ол теріс болса – капиталдық шығын болып есептеледі. Шындығында, көптеген үкіметтер жеке тұлғалар мен кәсіпорындар үшін капиталдық табысты есептеудің қосымша әдістерін ұсынады. Бұл әдістер есептелген капиталдық табыстың мөлшерін төмендету арқылы салық салуды жеңілдетуге мүмкіндік береді.
Австралия
Австралиялық салық басқармасы (ATO) австралиялық азаматтар мен бизнестер үшін капиталдан түскен пайданы есептеудің үш әдісін тізімдейді, олардың әрқайсысы тиісті тараптың пайдасының соңғы мөлшерін төмендетуге бағытталған. Біріншісі – жеңілдету әдісі, онда белгілі бір жеке тұлғалар немесе зейнетақы қорлары өзінің капиталдан түскен пайдасының мөлшерін тиісінше 50% немесе 33,33% - ға азайтуға құқылы. Екіншісі – индекстеу әдісі, ол жеке тұлғалар мен компанияларға активтің бастапқы құнын арттыру үшін индекстік коэффициентті қолдануға мүмкіндік береді, соның арқасында капиталдан түскен пайданың соңғы мөлшері төмендейді. Үшіншісі – "басқа" әдіс, ол активтің бастапқы құны оның соңғы сату бағасынан алынатын жалпы капиталдан түскен пайда формуласын қолдануды қамтиды.
Канада
Канаданың салық агенттігі (CRA) жеке немесе бизнес капиталдық табысты есептеу үшін бірнеше ерекше нұсқаулықтарды қамтиды. CRA жеке тұлғалар өздерінің капиталдық табысын есептеуден мынадай түрдегі сыйлықтарды алып тастай алады: өзгеше қор корпорациясының капитал қорларындағы үлестер, байланысты емес борыштық міндеттемелер, экологиялық жағынан сезімтал жер (немесе) белгіленген қор биржасында тіркелген акция, борыштық міндеттеме немесе құқық. Ескерту: Шеттеуді бекіту үшін сыйлық білікті сыйлық алушыға берілуі керек, сондай-ақ осындай сыйлықтан туындайтын капиталдық шығындар жеке тұлғаның есептілігінен шығарылмайды. Егер адам шіркеу мүшесі болса, ол шіркеу салығын да төлейді. Қорларға салынатын салықтар жылжымайтын мүлік сатуға салынатын салықтардан мүлдем өзгеше. Егер сіз мүлікті он жылдан астам уақыт бойы ұстап отырсаңыз, оны Германияда салықсыз сата аласыз. Сондай-ақ, егер сіз өзіңіз екі жылдан астам уақыт бойы онда тұрсаңыз, мүлікті салықсыз сата аласыз. Алайда, егер сіз салықтан босату критерийлерінің ешқайсысына сәйкес келмесеңіз, жеке салық ставкасына сәйкес салық төлейсіз. HMRC сондай-ақ капиталдық табыстан босатылған кейбір активтерді тізімдейді, оның ішінде жеке жинақтау шоттарынан немесе жеке капиталдық жоспарлардан алынған табыс, "Ұлыбритания үкіметі облигациялары және Премиум облигациялары", сондай-ақ лотереядан, ставкадан немесе пулдардан алынған кез келген ұтыстар. HMRC сонымен қатар, шығынды есептеген кезде "сома сол салық жылындағы табыстан шегеріледі" деп мәлімдейді. Капиталдық табыс қысқа мерзімді немесе ұзақ мерзімді болып екіге бөлінеді. Қысқа мерзімді капиталдық табыс негізгі активті бір жылдан кем уақыт ұстаған кезде пайда болады, ал ұзақ мерзімді капиталдық табыс активті бір жылдан астам уақыт ұстаған кезде пайда болады. ЭЫДҰ-ның дивидендтерге салынатын салықтың орташа мөлшерлемесі 41,8% құрайды, онда дивидендтер көбінесе корпоративтік және жеке деңгейде салық салынады және олар бірінші кезекте корпоративтік табыс, екінші кезекте жеке табыс ретінде қарастырылады. Бұл анықтаманың практикалық қолданылуы негізінен қорлар мен жылжымайтын мүлікті қамтиды.
Қорлар
Капиталдық табыс акциялар сияқты қаржылық активтерді сату арқылы алынуы мүмкін. Акцияны сатқанда, капиталдық табысты немесе зиянды есептеу үшін сатып алу бағасы сату бағасынан алынады.
Тарату әсері
Диспозиция эффектісі – адам психологиясын қор нарығындағы капитал табысымен байланыстыратын теория. Ол адамдардың әлеуетті капитал шығынының қаупі астында қалай шешім қабыдайтынын зерттейді. Бұл адам мінез-құлқындағы иррационалдықтың белгілі бір үлгісін ашады: капиталға пайда әкелу мүмкіндігі бар акциялар тым ерте сатылады, ал шығынға ұшыраған акциялар қажетсіз шығындарды тудыратындай, тым ұзақ уақытқа сақталады.
Күтілетін капиталдан алынатын пайда активтердің бағасын белгілеу моделі
Бұл активтер бағасын қалыптастыру моделі қор нарығындағы болашақ капиталдық табыс күтілімдерінің нақты қор бағасының өзгеруіне басты себепкер болатындығын толықтай сипаттайды. Жалпы алғанда, "актив бағасының өрлеу және құлдырау циклдары инвесторлардың сенімдерін жаңару динамикасымен" күшті байланысты, сондықтан нақты бір акциядағы болашақ капиталдық табысқа қатыстығы оптимизм көбінесе осы акция бағасының өсуіне әкеледі. Егер "салықтан босатылған, толыққанды балама бағалы қағаздар" бар болса, инвесторлар акциялардағы капиталдық табыстарын ешқашан түбірге жеткізбеуі керек, себебі акциядағы үлкен үлестен туындайтын тәуекелді "бағалы қағаздардың толыққанды баламасын тегін қысқа сату" арқылы азайту мүмкін.
Жылжымайтын мүлік нарықтарының тиімділігі
Психология мен капитал табысының өзара байланысы акцияларда жиі кездеседі, бұл тұжырымдаманы Dusansky & Koç та зерттейді. Үйлер отбасылар үшін тек тұтыну ғана емес, сонымен қатар инвестициялық шығындар болғандықтан, үйді тұтыну тауары емес, актив ретінде қарастырып инвестициялау арқылы капитал табысын күту нақты тұрғын үй бағалары мен сұранысына күшті әсер етеді. Dusansky & Koç-тың айтуынша, тұрғын үй бағасының өсуі меншік иесі болып тұратын үйге деген сұранысты арттырады. Егер жеке тұлға облигацияны оған төлеген бағадан жоғары немесе төмен бағаға сатып алса, ATO бұл пайданы "капитал табысы ретінде қарастырмайды" және осы пайданы жеке тұлғаның салық декларациясына енгізу керек деп мәлімдейді. Сол сияқты, егер жеке тұлға облигацияны басқа жеке тұлғаға оған төлеген бағадан жоғары немесе төмен бағаға сатса, ATO "бұл пайда капитал табысы ретінде қарастырылмайды" және осы пайданы жеке тұлғаның салық декларациясына енгізу керек деп мәлімдейді. Дегенмен, АҚШ Ішкі кіріс қызметі (IRS) облигацияны сатып алу немесе сатудан түскен пайданы капитал табысы деп есептейді. Облигациялар бойынша капитал табысы басқа капитал табыстарымен бірдей әдіспен есептеледі, яғни "активтің түзетілген құны мен сатудан түскен сома арасындағы айырма капитал табысы немесе капитал шығыны болып табылады".