Кіріспе
Салық салынатын табыстан шегеруге болатын сома – салық салынатын табысты есептеу үшін шығыстарды шегеру.
the deduction of expenses for the purpose of calculating taxable income
Салық шегерімі немесе жеңілдік – салық салынатын табыстан шегерілетін сома, әдетте қосымша табыс табуға жұмсалған шығындар сияқты шығыстарға негізделеді. Салық шегерімдері салықтық ынталандырулардың бір түрі болып табылады, оған салықтан босатулар мен салық жеңілдіктері де кіреді. Шегерімдер, босатулар және жеңілдіктер арасындағы айырмашылық – шегерімдер мен босатулар салық салынатын табысты азайтады, ал жеңілдіктер салық сомасын азайтады.
Сызықтан жоғары және төмен
Жоғары және төмен деген терминдер 2017 салық жылындағы 1040 салық нысанының 37-тармағында көрсетілген түзетілген жалпы табыстан жоғары немесе төменгі баптарды білдіреді. Жоғарыдағы салық шегерімдері түзетілген жалпы табысты азайтады, ал төмендегі шегерімдер салық салынатын табысты тек қана осы шегерімдердің қосындысы стандартты шегерімнен асып кеткен жағдайда ғана азайта алады. Мысалы, АҚШ-та 2018 салық жылында жалғыз салық төлеуші үшін бұл сома 12 000 доллар, ал ерлі-зайыптылар үшін 24 000 долларға тең болды.
Шектеулер
Көбінесе, шегерімдер шарттарға бағынышты болады, мысалы, тек қазіргі пайда әкелетін шығындарға ғана рұқсат етіледі. Болашақта пайда әкелетін активтерді капиталдау қажет болуы мүмкін, бірақ кейбір ерекшеліктер бар. Мысалы, студенттік несиелерге төленген сыйақыны шегеруге болады, немесе ол таза пайданы есептеу үшін қолданылатын құрамдас бөлік болуы мүмкін. Сатылған тауарлардың өзіндік құнын анықтау әдісі бірнеше күрделіліктерді қамтиды, оның ішінде әртүрлі есептеу әдістері де бар. Оларға мыналар жатады: нақты анықтау мүмкін болмаған жағдайда, сатылған нақты тауарларға шығындарды тағайындау қағидалары. Жеке тауарларға ортақ шығындарды, мысалы, фабрикалық жүктемені есептеу әдістері. Сатылған немесе сатылатын тауарлардың өзіндік құнын есептеу кезінде шығындарды қашан мойындау керектігін анықтау әдістері. Сатылмаған немесе құны төмендеген тауарлардың шығындарын мойындау әдістері.
Conventions for assigning costs to particular goods sold where specific identification is infeasible. Methods for attributing common costs, such as factory burden, to particular goods. Methods for determining when costs are recognized in computing cost of goods sold or to be sold. Methods for recognizing costs of goods that will not be sold or have declined in value.
Сауда-саттық немесе кәдімгі және қажетті бизнес шығындар
Көптеген жүйелер, соның ішінде Ұлыбритания, жергілікті жалпы қабылданған есептік қағидалар (GAAP) бойынша есептелген барлық салық салынатын "сауданың пайдасына" салық салады. Бұл тәсіл бойынша, бір заттың шегерімге жатқызылатынын анықтау есептік ережелер мен бағалауларға байланысты. Ал АҚШ-та "салық салынатын жыл ішінде кез келген сауда немесе бизнес қызметін жүргізу кезінде төленген немесе жұмсалған барлық қалыпты және қажетті шығындар" шегерім ретінде қабылданады, бірақ бұл біліктіліктерге, толықтыруларға және шектеулерге байланысты. Канада да ұқсас тәсілді қолданады, бірақ көбінесе арнайы ережелер аз. Мұндай тәсіл маңызды анықтамалық мәселелерді тудырады. Көбінесе қарастырылатын анықтамалық мәселелердің арасында:
Сауда немесе бизнес дегеніміз не? Әдетте, бизнес жүйелі, үздіксіз, маңызды болуы керек және пайда табу ниетімен басталуы тиіс. Қандай шығындар қалыпты және қажетті болып саналады? Бұл тұжырымдама бизнестің сипатына сәйкес келетін шығындарды, табыс табуға және бизнесті дамытуға бағытталған шығындарды, сондай-ақ шамадан тыс емес және ысырапшыл емес шығындарды қарастырады. Осы тұжырымдама бойынша, осындай шығындарды сауда немесе бизнеспен айналысатын кәсіптік ұйымдар мен жеке тұлғалар әдетте шегеруге құқылы. Егер мұндай шығындар жеке тұлғаның жұмысына байланысты болса және жұмыс беруші оларды өтемесе, жеке тұлға соманы шегеруге құқылы. Кейбір юрисдикцияларда ағынмен өтетін ұйымдардың бизнес шегерімдері ұйымның таза табысының бір бөлігі ретінде қарастырылуы мүмкін. Кейбір юрисдикцияларда немесе жағдайларда ағынмен өтетін ұйымдардың шегерімдері ұйымның мүшелеріне оның таза табысынан бөлек қарастырылуы мүмкін. Мысалы, трасттардың қайырымдалық үлесі және серіктестіктердің (және АҚШ-тағы S корпорацияларының) барлық шегерімдері мүшелер, серіктестер (немесе S корпорациясының акционерлері) үшін шегерім мен мүшеге сәйкес келетін тәсілмен шегеріледі, мысалы, қайырымдалық үлесі үшін жеке шегерімдер немесе бизнес шығыстары үшін таза бизнес табысының бір бөлігі.
What constitutes a trade or business? Generally, the business must be regular, continuous, substantial, and entered into with an expectation of profit. What expenses are ordinary and necessary? The phrase deals with what expenses are appropriate to the nature of the business, whether the expenses are of the sort expected to help produce income and promote the business, and whether the expenses are not lavish and extravagant. Note that under this concept, the same sorts of expenses are generally deductible by business entities and individuals carrying on a trade or business. To the extent such expenses relate to the employment of an individual and are not reimbursed by the employer, the amount may be deductible by the individual. Business deductions of flow through entities may flow through as a component of the entity's net income in some jurisdictions. Deductions of flow through entities may pass through to members of such entities separately from the net income of the entity in some jurisdictions or some cases. For example, charitable contributions by trusts, and all deductions of partnerships (and S corporations in the U. S.) are deductible by member beneficiaries or partners (or S corporation shareholders) in a manner appropriate to the deduction and the member, such as itemized deductions for charitable contributions or a component of net business profits for business expenses.
Есепке алу әдістері
Кәсіпкерлік шығындар бойынша салық шегерімдерін анықтаудағы маңызды аспектілердің бірі – мұндай шегерімдерді қолдану уақыты. Бұл үшін қолданылатын әдіс әдетте бухгалтерлік әдіс деп аталады. Салық мақсатындағы бухгалтерлік есеп әдістері қолданылатын ЕЖЖС-тан (жалпыға қабылданған есеп принциптері) өзгеше болуы мүмкін. Мысалдарға шығындарды өтеу бойынша шегерімдерді тану уақыты (мысалы, тозу), капиталға жатқызылатын зияткерлік меншік шығындарының дереу есепке жазылуы және әлі сатылмаған тауарлар құнының бір бөлігі ретінде қарастырылуы тиіс шығыстарға қатысты ережелер жатады. Бұдан өзге, салық төлеушілер ЕЖЖС және/немесе салық ережелеріне сәйкес рұқсат етілген бірнеше бухгалтерлік әдістердің арасынан таңдау жасау мүмкіндігіне ие. Мысалға, қандай тауарлар сатылғанын анықтау тәсілдері (мысалы, бірінші келгені бірінші кетті, орташа құн және т.б.), пайда әкелетін шағын шығыстарды келесі кезеңге ауыстыру қажеттігі және т.б. Бухгалтерлік әдістер салық заңнамасымен нақты анықталуы мүмкін, АҚШ жүйесіндегідей, немесе ЕЖЖС-ге негізделуі мүмкін, Ұлыбритания жүйесіндегідей.
Капиталдастырылған нысандар мен шығындарды өтеу (амортизациялау)
Көптеген жүйелер болашақта пайда әкелуі мүмкін заттардың құнын капиталдандыруды талап етеді. Мысалдарға зауыттар мен жабдықтар, сатып алумен байланысты төлемдер және материалдық емес активтерді дамыту (мысалы, патентке жататын өнертабыстар) кіреді. Мұндай жүйелер көбінесе болашақ кезеңде шығындарды өтеу үшін салық шегеріміне мүмкіндік береді. Мұндай шығындарды өтеудің әдеттегі тәсілі – шығындардың бір бөлігін белгілі бір жылдар ішінде пропорционалды түрде шегеруге рұқсат беру. АҚШ жүйесі мұндай шығындарды өтеуді материалдық активтердің құны үшін амортизация, ал материалдық емес активтер үшін – амортизациялау деп атайды. Бұл жүйелерде амортизацияға активтің сипаты мен қолданылуына, сондай-ақ бизнес сипатына байланысты, үкімет белгілейтін болжамды пайдалы өмір бойы рұқсат беріледі. Жылдық амортизациялық шегерім әр елдің ережелеріне сәйкес тура сызық, азаятын баланс немесе басқа негізде есептелуі мүмкін. Көптеген жүйелер материалдық емес активтердің құнын тек тура сызық негізінде ғана амортизациялауға мүмкіндік береді, әдетте нақты күтілетін өмір бойы немесе үкімет белгілеген өмір бойы ай сайын есептеледі. Кейбір жүйелер баламалы тәсілдерді қолданады. Кейбір жүйелер белгілі бір жылдары шығындарды өтеудің белгіленген пайызын немесе сомасын ұсынады, бұл көбінесе «капиталдық төлемдер» деп аталады. Бұл активтің немесе бизнестің түріне байланысты анықталуы мүмкін. Кейбір жүйелер белгілі бір оқиғалар орын алғанда кейбір активтер үшін шығындарды өтеуге арналған арнайы төлемдерге рұқсат береді. Капиталдандырылған шығындарға қатысты активті сату немесе одан бас тартуға дейін шығындарды өтеу мүмкіндігі болмайтын кейбір заттар үшін капиталдастыру талап етілуі мүмкін. Бұл көбінесе корпорацияны құруға немесе қайта ұйымдастыруға байланысты шығындарға немесе корпоративтік сатып алулардағы белгілі бір шығындарға қатысты. Алайда, кейбір жүйелер салық төлеушінің қалауы бойынша мұндай шығындардың амортизациясын қарастырады.
Кәсіпке байланысты емес шығындар
Кейбір жүйелер белсенді сауда немесе бизнес пен табыс табу мақсатында активтерді ұстауды ажыратады. Мұндай жүйелерде салықтан шегерілетін сомалардың уақыты мен сипатына қосымша шектеулер қойылуы мүмкін. Кәсіптік шығыстарға қолданылатын көптеген ережелер, оның ішінде есептеу әдістері және шегерімдерге шектеулер, табыс әкелетін шығыстарға да қатысты қолданылады.
Шығындар
Көптеген жүйелер бизнестік және бизнес емес табыс әкелетін активтерді сату, айырбастау немесе қалдыру кезіндегі залалдарды есепке алуға мүмкіндік береді. Бұл залалдар сондай-ақ сол активтер класынан алынған табыспен шектелуі мүмкін. АҚШ-та бизнес емес активтерден туындаған залал капиталдық залал ретінде қарастырылады, және залалды есепке алу капиталдық табыспен ғана шектеледі. Сонымен қатар, АҚШ-та салық төлеушінің негізгі тұрғын үйін немесе басқа жеке мүлікті сатудан туындаған залал, егер ол жазатайым оқиға немесе ұрлық салдарынан болмаса, есепке алынбайды.
Салық төлеушілердің топтары
Кейбір жүйелер егер екі компания немесе ұйым ортақ басқаруда болса, бір компанияның немесе ұйымның шығындары немесе зияндары үшін екінші компанияға немесе ұйымға шегерім жасауға мүмкіндік береді. Мұндай шегерім "топтық жеңілдік" деп аталуы мүмкін. Әдетте, мұндай шегерімдер мұндай топтар үшін салықты біріктірілген немесе консолидацияланған тәртіппен есептеудің (салық консолидациясы) орнына қолданылады. Еуропалық Одаққа мүше елдердегі компаниялар үшін басқа елдердегі топтық компаниялардың зияндарына қатысты топтық жеңілдіктер қарастырылуы мүмкін.
Халықаралық аспектілер
Көптеген жүйелер шетелдік тараптарға, әсіресе байланысты тараптарға төленген салық шегерімдеріне шектеулер қояды. Халықаралық салық салу және трансферттік бағалау туралы қараңыз.