Кіріспе

Final Fight (ファイナルファイト, Fainaru Faito) – Capcom компаниясы жасаған бүйірден жүгіретін beat 'em up бейне ойыны. Алғашында 1989 жылы аркада ойыны ретінде шығарылған, бұл CP System аппараттық құрылғысы үшін шығарылған жетінші ойын болды. Оқиға Metro City қаласында өтеді. Ойын, бұрынғы кәсіби күрескер және қала әкімі Майк Хаггар, тәжірибелі жұдырықтасушы Коди Траверс және заманауи ниндзя Гай сияқты үш көше шайқасушының біреуін басқаруға мүмкіндік береді. Үштік, Хэггардың қызы және Кодидің сүйіктісі Джессиканы Mad Gear тобы ұрлап кеткен кезде оны құтқару үшін аттанады. Ойынның дамуы 1987 жылы шыққан Street Fighter ойынының жалғасы ретінде, Street Fighter '89''' (ストリートファイター'89, Sutorīto Faitā '89) деген жұмыс атауымен басталды, бірақ жанры жекпе-жек ойынынан beat 'em up жанрына ауыстырылды және Double Dragon табысынан кейін атауы Final Fight деп өзгертілді. Final Fight түрлі үй компьютерлері мен консольдарға, соның ішінде ZX Spectrum, Super NES және Sega CD-ге портталды. Ол бүкіл әлем бойынша 30 000 дана сатылып, 1990 жылы Жапониядағы ең табысты аркада ойыны және АҚШ-та ең табысты аркадалық түрлендіру жиынтығы атанды. Super NES нұсқасы да әлем бойынша 1,5 миллион картридж сатылды. Ол Final Fight сериясын бастады, одан кейін бірнеше жалғасы жарық көрді. Оның даму тобы кейіннен Street Fighter II жұмысына қатысты, ал Final Fight кейіпкерлерінің кейбірі Street Fighter Alpha сияқты франшизаның басқа бөлімдерінде ойналатын жауынгерлер ретінде пайда болды.

Ойын процесі

Final Fight бір уақытта екі ойыншыға дейін ойнауға мүмкіндік береді. Ойын басталмас бұрын, ойыншы үш басты кейіпкердің бірін таңдайды: Хаггар, Коди және Гай. Әрқайсысының өзіндік күресу стилі мен ерекшеліктері бар. Ойыншы мен жаудың денсаулық деңгейлері көрсетіледі. Final Fight басқару жүйесі сегіз бағытты джойстик пен шабуылдау және секіруге арналған екі батырмадан тұрады. Жауға немесе бірнеше жауға шабуыл жасағанда шабуыл батырмасын қайталап басу ойыншы кейіпкерінің комбо орындауына себеп болады. Комбоның соңғы соққысын ойыншы джойстикті жерге тигізер алдында кері бағытта жылдырса, лақтыруға алмастыруға болады. Ойыншы сонымен қатар секіріп шабуылдауға да қабілетті. Шабуыл және секіру батырмаларын бірдей басу ойыншыға айналасындағы барлық жауларға тиетін арнайы шабуыл жасауға мүмкіндік береді, бірақ бұл ойыншының денсаулығының бір бөлігін азайтады. Жауларды олардың біріне жай ғана басып кіру арқылы ұстауға болады. Жау ұсталғанда, ойыншы шабуыл батырмасын басып ұстап алу шабуылын орындай алады немесе джойстикті солға немесе оңға бұрып, лақтыруды жасай алады. Лақтырылған жауды қосымша зиян келтіру үшін екінші жауға лақтыруға болады. Қару, денсаулықты қалпына келтіретін және қосымша ұпайлар беретін заттар сияқты заттарды олардың үстінде тұрып, шабуыл батырмасын басу арқылы алуға болады. Қарудың қолданылу мерзімі шектеулі және ойыншы жаудан қаруын жоғалтса немесе жаңа аймаққа көшсе, жоғалып кетеді. Final Fight алты кезеңнен немесе «раундтан», сондай-ақ екі бонус раундтан тұрады. Әр раунд Метро Ситидің әртүрлі бөлігінде, мысалы, Апатты аудандарда және Метрода өтеді, көптеген раундтарда бірнеше деңгей болады. Әр раундтың соңында ойыншы сол раундқа тән босқа шығатын кейіпкерге қарсы тұрады.

Сюжет

Ойын Америка Құрама Штаттарының Атлантика жағалауындағы Metro City (Нью-Йорк қаласына ұқсас) деп аталатын ойдан шығарылған қалада өтеді. Ойынның кіріспесіне сәйкес, 1990 жылдары (немесе жапон нұсқасында 1989 жылы) қаланың қылмыс деңгейі алаңдатарлық шаққа жетті, бірақ про-рестлер саясаткерге айналған Майк Хаггар жаңа мэр болып сайланғаннан кейін, Metro City түбегейлі өзгеріске ұшырап, тазартылды. Өзінің қызметінің барысында Хаггар қаланың қылмыстылығын ең төменгі деңгейге дейін төмендетуге қол жеткізді. Metro City тұрғындары Хаггардың қылмысты тоқтатудағы тыранына риза болғанмен, Metro City-дің басты қылмыстық ұйымы болған Mad Gear Gang оңай жеңіліс қабылдамайды. Сыбайлас бизнесмен Белгер басқаратын топ Хаггарға оларды қудаламау үшін үлкен пара ұсынды, бірақ Хаггар одан бас тартты. Өздерінің билігіне бағынуға мәжбүр етуді көздеген Mad Gear бұрынғы мэр сияқты оның қызы Джессиканы ұрлап алып, қала тұрғындары арасында тәртіпсіздік тудырды. Хаггар қызының ұрланғанын білгенде, ашуға ішін тыйып, Mad Gear-ға қарсы күресін жеке деңгейге көтерді. Қосымша күш іздеп, Хаггар Коди Траверсті шақырады: тәжірибелі жауынгер және Джессиканың жігіті, сондай-ақ Гай: ниндзялық өнерді меңгеріп жүрген және Кодидің жақын досы/қарсыласы. Үшеуі де Mad Gear Gang-ты толығымен жоюға және Джессиканы олардың қолынан құтқаруға бейілді. Ойын ерекше жалғастыру экранымен танымал, онда ойыншы кейіпкері алдында үстелге қойылған динамит шоғымен креслоға байланған күйде көрсетіледі; кейіпкер 10 секундтық уақыт санауы барысында босануға тырысады. Егер ойыншы жалғастыру опциясын таңдаса, төбеден пышақ түсіп, бомбаның қысқыштың сымын үзеді.

Даму

Ойынды Акира Нишитани жобалаған, ал продюсері Йосики Окамото болды. Ойынның концепциясын қалыптастыру кезінде Окамото Final Fight үшін негіз ретінде Double Dragon II: The Revenge (1988) аркадалық ойынын атады. Окамотоның сөзіне сүйенсек, Capcom сату бөлімі бастапқыда Street Fighter жалғасын сұраған, сондықтан оның командасы Final Fight-ті сауда көрмелерінде Street Fighter жалғасы ретінде насихаттауға шешім қабылдады (тіпті кейіпкерлердің біреуін "бұрынғы Street Fighter" деп атады). Ойынның атауы ресми түрде шығарылар алдында операторлардың ойынның Street Fighter-ге ұқсамайтынын мәлімдегеннен кейін Final Fight деп өзгертілді. Capcom президенті команданың ойынды фильм сияқты жасауын қалағандықтан, оларға бірнеше фильм көруді міндеттеді. Нишитанидің командасы "фильмдегідей жоспарлау және жобалау" тәсіліне көшті. Көптеген кейіпкерлер 1980-ші жылдардағы рок-музыканттарының есімдерімен аталады, мысалы, Аксел Роуз (Axl), Слэш (Slash), Джин Симмонс (Simons), Сид Вишес (Sid), Билли Айдол (Billy), Кинг Даймонд (Абигейл, Кинг Даймондтың екінші альбомының атымен аталып, сонымен қатар Кинг Даймондтың макияжына ұқсас бет бояуы бар), Содом (Sodom), Рокси Мюзик (Roxy), Дэмнед (Damnd) және Пуазон (Poison). Саундтректің авторлары жеті композитор: Манами Мацумаэ, Йосихиро Сакагучи, Харуми Фуджита, Юнко Тамия, Ясуаки Фуджита (Capcom үшін алғашқы жұмысы), Хиромицу Такаока және Йоко Шимура. Дегенмен, ойында тек Сакагучи ғана композитор ретінде көрсетілген ("Юкичанның әкесі" атымен). Қалған алты композитордың Final Fight-те жұмыс істегені 2014 жылы Clarice Disk (City Connection таңбасы) Final Fight Original Sound Collection шығарғанда расталды, онда үш түпнұсқа Final Fight ойынының және олардың порттарының түпнұсқа саундтректері кірді. 2007 жылы Retro Gamer журналы Акира Нишитаниге ойынның 1984 жылғы Streets of Fire фильмімен ұқсастығы туралы сұрақ қойды. Нишитани сол кезде команданың "Streets of Fire туралы білмегенін, бірақ Google-да іздегенімде оның да таныс екенін" айтты, бірақ "осы стильдегі әңгіме сол кезде өте танымал болды" және көптеген "жауынгерлік ойындар оны пайдаланды", сондықтан "біз де сол қатарда болдық деп ойлаймын!" Шабыт көздерінің ішінде "Жақсылар" романы да бар, атап айтқанда, оқиғаның соңында қала әкімі болатын Жан Вальжан және оның әкелік сезімі, сондай-ақ Хаггардың келбетіне әсер еткен Mad Bull 34 мангасы. Бірінші бонус кезеңінде жаудың көлігі қирағанда айтылатын "О, құдай-ау!" сөзі "О, көлігім-ау!" деп өзгертілді; кейіпкерге пышақпен шабу кезінде пайда болатын қан шашырауы жалпы жарылысқа ауыстырылды; және кейбір қараңғы терілі жау кейіпкерлерінің тері түсі ашық түске өзгертілді. Түпнұсқа саундтрек Super NES үшін Тошио Кадзино ("Bull" атымен) портталды. SNES портының қайта жөнделген нұсқасы Final Fight Guy 1992 жылы Жапонияда жарық көрді. Бұл нұсқада Коди Гаймен ауыстырылды (Кодидің жоқтығын түсіндіретін жаңа кіріспе және аяқталу сахнасы қосылды), төрт қиындық деңгейі қосылды және екі жаңа күш беру сияқты басқа да жаңа мүмкіндіктер енгізілді, бірақ Өнеркәсіптік аймақ және Екі ойыншы режимі әлі де алынып тасталды. Ойынның американдық нұсқасы (алғашқы ойынның локализациясындағы өзгерістермен) 1994 жылдың маусымында Blockbuster дүкендерінде жалға берілетін ойын ретінде шығарылды, бірақ кейіннен оған шектеулі таралым берілді. Бұл нұсқада Кадзиноның музыкалық порты сақталды.

АҚШ-тың алтын нұсқалары

U.S. Gold 1991 жылы Еуропа нарығы үшін Amiga, Atari ST, Commodore 64, ZX Spectrum және Amstrad CPC платформаларына Final Fight ойынының портталған нұсқаларын шығарды. Бұл порттарды Creative Materials компаниясы жасаған. 1993 жылдың ақпан айында ZX Spectrum нұсқасы Pit Fighter және WWF WrestleMania ойындарымен бірге Super Fighter жинағының құрамына енді.

X68000

Sharp X68000 нұсқасы Capcom компаниясымен 1992 жылдың 17 шілдесінде Жапонияда эксклюзивті түрде шығарылды. Бұл нұсқа аркадалық ойынның өте жақын бейімделуі болып табылады, негізгі өзгерістер музыкада ғана (MIDI саундтрегі немесе X68000-нің ішкі дыбыс чипін пайдалану мүмкіндігі) және экрандағы жаулардың максималды санының азаюында. Ойынға барлық жаңадан ремикстелген әндері бар CD саундтрегі қоса берілді.

Mega-CD/Sega CD (Final Fight CD)

Mega CD/Sega CD нұсқасы, Final Fight CD деп аталады, A Wave компаниясы портациялап, Sega 1993 жылы Capcom лицензиясы бойынша жариялады. Бұл нұсқа SNES-тің екі портында жойылған аркадалық ойынның дерлік барлық мүмкіндіктерін сақтайды (атап айтқанда, екі ойыншы режимі, Индустриялық аймақ деңгейі және үш басты кейіпкердің кез келгенімен ойнау мүмкіндігі), сонымен қатар ойынның кіріспе және қорытынды сахналарына дауыстық актёрлық шеберлік, түпнұсқа саундтректің өңделген нұсқасы және эксклюзивті уақытқа қарсы күресу режимі қосылған. Дегенмен, экрандағы жаулардың максималды саны аркадалық нұсқадан әлі де аз болды, ал Коди мен Гайдың комбо шабуылдары айтарлықтай баяу. Сонымен қатар, графикада түстің шектеулі палитрасы және фондық детальдардың азаюы байқалды. SNES нұсқасы сияқты, Mega CD нұсқасы да ағылшын тіліне аударғанда цензураланды, көптеген өзгерістер енгізілді. Poison және Roxy сақталды, бірақ олардың киімдері азырақ ашық суреттелді.

Game Boy Advance (Бірінші жекпе-жек)

Sun Tec компаниясы әзірлеген Game Boy Advance нұсқасы, Final Fight One деп аталды, 2001 жылы шықты. Final Fight One-да барлық үш кейіпкер және SNES нұсқасында болмаған Индустриялық аймақ деңгейі бар. Екі ойыншыға арналған кооперативтік режим байланыс кабелі арқылы қолжетімді. Әр басқа босқа дейінгі диалог сахналары қосылды, ал Street Fighter Alpha 3 нұсқасындағы Коди мен Гай жасырын ойналатын кейіпкерлер ретінде ұсынылған. Басқа ашылатын мүмкіндіктерге әр ойыншы кейіпкері үшін балама палитралар және екі ойыншының бірдей кейіпкерді таңдау мүмкіндігі кіреді. Кейіпкерлер мен фондық дизайн бастапқы аркадалық нұсқадан емес, SNES нұсқаларынан алынған, ал жаулардың орналасуы Final Fight Guy-ге ұқсас, бірақ экрандағы жаулардың максималды саны арттырылды және барлық көшу сахналары қалпына келтірілді. Final Fight Guy-де пайда болған жаңа күш беру заттары осы нұсқада да бар, сонымен қатар жаңа Коди қуыршақ заттары да қосылды. Ойынның ағылшын тіліндегі локализациясы SNES нұсқаларындағы өзгерістерді сақтайды.

Capcom классикалық жинағы

Final Fight 2005 жылғы Capcom Classics Collection Volume 1 жинағына PlayStation 2 және Xbox платформалары үшін, ал 2006 жылғы портативті нұсқасы Capcom Classics Collection Remixed PlayStation Portable үшін қосылды. Ойын бастапқы CP System аркадтық нұсқасынан эмуляцияланған және аркадтық ойыннан айырмашылықтар өте аз. Жинаққа кеңестер, кейіпкерлер туралы мәліметтер, суреттер галереясы және дыбыс тестілеуі қосымша мүмкіндіктер ретінде енгізілген. Ойын Proper Games компаниясымен портталды және әзірленді, содан кейін Xbox Live Arcade үшін 800 Microsoft ұпайымен және 2010 жылдың 15 сәуірінде PlayStation Network үшін 9,99 долларға шығарылды. PS3 нұсқасында басқа PSN ойындарына тән, бірнеше PSN тіркелгісі арасында бөлісу мүмкіндігін шектейтін қатаң DRM қорғанысы бар. Бұл DRM қорғанысы ойынның шығуына дейін жарияланбағандықтан, сынға ұшырады. 2012 жылдың 27 наурызында Double Impact, Capcom Digital Collection бөлігі ретінде Xbox 360 үшін жарық көрді.

iOS жүйесі

2011 жылдың 15 қыркүйегінде Final Fight Apple iTunes Store дүкенінде жарық көрді. Бұл нұсқада аркадалық нұсқадағы барлық үш кейіпкер, тек Wi-Fi желісі арқылы қолданылатын көп ойыншылық режим, сондай-ақ қосымша өмірлер, супер соққы және ет жарылысын (Meat Explosion) қосуға мүмкіндік беретін арнайы заттар бар. Бірақ Apple компаниясының iOS жүйесіне жасаған соңғы жаңартуларынан кейін ойын қолжетімді болмай қалды.

Capcom оларды ұрып-соқты

2018 жылы Final Fight, Captain Commando, The King of Dragons, Knights of the Round, Warriors of Fate, Armored Warriors және Battle Circuit ойындары PlayStation 4, Xbox One, Nintendo Switch және Microsoft Windows платформалары үшін Capcom Beat 'Em Up Bundle жинағында қайта жарық көрді.

Коммерциялық

Жапонияда Game Machine журналы 1990 жылдың 15 қаңтарындағы санында Final Fight ойынын айдың екінші ең табысты аркада автоматы деп тізімдеді. Ол Жапонияда 1990 жылы ең көп табыс әкелген аркада ойыны болды (Gamest жылдық тізімі бойынша), сондай-ақ 1991 жылы Жапонияның ең көп табыс әкелген екінші аркада ойыны болды (Street Fighter II-ден сәл төмен). Шетелде, ойын Солтүстік Америкада сәтті іске қосылды. АҚШ-та ол блокбастерге айналып, 1990 жылдың ақпан айында RePlay аркада тізіліміндегі ең көп табыс әкелген жаңа бейне ойын болды, содан кейін 1990 жылы сегіз ай бойы – наурыздан сәуірге дейін, маусымнан қазанға дейін және желтоқсан айында ең көп табыс әкелген бағдарламалық қамтамасыз ету жиынтығы болды. Қараша және желтоқсан айларында әр жиынтықтан апталық түсім орташа есеппен 183,50 доллар құрады. Ол 1990 жылды Американың ең көп табыс әкелген аркадалық конверсия жиынтығы ретінде аяқтады. Final Fight бүкіл әлем бойынша 30 000 аркадалық бірлікті сатты. Super NES нұсқасы да коммерциялық сәттілікке қол жеткізді. Ол бүкіл әлем бойынша 1,5 миллион дана сатылып, Capcom платформасындағы ең көп сатылатын ойындардың бірі болды.

Сыни

Ойын сыншылар тарапынан жоғары бағаланды. Mega журналы Mega CD нұсқасын толыққанды емес және "нашар" Super NES нұсқасымен салыстырып, жақсы бағалады. Electronic Gaming Monthly журналының төрт рецензенті оны "қатты күрестік әрекеттерімен" берілген ойынның табысты түрлендірілген нұсқасы деп атады, бірақ олардың екеуі "CD-нің қажеттілігі ең болмағанда күмәнді" екенін айтты. Бран Д. Баттер SNES нұсқасын қарап, оған жағымды баға берді, оны "сапалы ұратын ойын" деп атап, "керемет" графикасын мақтады. Дегенмен, рецензияда аркадалық түпнұсқадан жоғалған мүмкіндіктер, соның ішінде екі ойыншы режимінің болмауы, жойылған деңгейлер және жоғалған кейіпкер Гай сынға алынды. Ойынның Game Boy Advance нұсқасы жарық көргенде, Famitsu журналы оған 40 баллдан 31 балл қойды.

Марапаттар

1991 жылдың ақпан айында жапондық Gamest ойын журналының ақшамен жұмыс істейтін автоматтары туралы санында Final Fight 1990 жылдың ең үздік ойыны деп танылды және 4-ші жылдық Grand Prize жүлдесінде 1-орынды иеленді. Final Fight сондай-ақ үздік экшн ойыны санатында жеңіске қойды, үздік бейнеойын музыкасы номинациясында 4-орын, үздік графика номинациясында 9-орын, үздік режиссура номинациясында 2-орын және үздік альбом номинациясында 5-орын алды. Журналдың мұқабасында жылдың 50 ең жақсы кейіпкері тізімінде 1-орынды алған Майк Хаггар бейнеленген, Гай 2-орында, Коди 7-орында, Пойзон 26-орында, Содом 33-орында және Джессика 40-орында болды. 1991 жылы Gamest журналының оқырмандары жүргізген сауалнамада Final Fight барлық уақыттағы екінші ең жақсы аркадалық ойын деп танылды, ол Valkyrie no Densetsu (1990) ойынынан кейін келді. 1995 жылы Total! журналы ойынды "SNES-тің 100 үздік ойыны" тізімінде 87-орынға қойып, былай деп жазды: "Өкінішке орай, басты кейіпкерлердің бірі жоқ, бірақ бұл әлі де керемет бейімделу болды". Crash журналы ZX Spectrum нұсқасына "Crash Smash" сыйлығын берді. MegaTech журналы Sega Mega CD нұсқасына "Hyper Game" сыйлығын берді.

Ретроспективті

1997 жылы Nintendo Power SNES нұсқасын барлық Nintendo платформаларындағы 97-ші ең жақсы ойын деп санады. Retro Gamer оны ең жақсы Mega CD ойындарының қатарына енгізіп, «күмәндісіз 1980-ші жылдардың соңындағы ең танымал аркадалық ойынның ең жақсы үй консоліне көшірілген нұсқасы (жақындағы эмуляцияланған порттардан басқа)» деп сипаттады. IGN SNES нұсқасын барлық уақыттағы ең жақсы SNES ойындарының тізімінде 100-ші орынға қойды. 2018 жылы Complex Final Fight ойынын «Ең жақсы Super Nintendo ойындары» тізімінде 87-ші орынға орналастырды.

Мұра

Соңғы жекпе-жекке бірнеше жалғасы жарық көрді. Final Fight сериясының барлық сатылымы үйлік жүйелерде 3,2 миллион дананы құрады. Super Famicom нұсқасы Hi Score Girl мангасының және оның Netflix аниме адаптациясының маңызды бөлігі болып табылады.