Кіріспе

Біріккен Корольдіктің Министрлер кабинетінің мүшесі

Шотландия мемлекеттік хатшысы (Rùnaire Stàite na h Alba;), сондай-ақ шотландтық хатшы деп аталады, Біріккен Корольдік үкіметіндегі Шотландия кеңсесі үшін жауапты мемлекеттік хатшы. Ол Ұлыбританияның Министрлер кабинетінің мүшесі. 1998 жылғы Шотландия заңына сәйкес 1999 жылы Шотландия үкіметі мен Шотландия Парламенті қайта құрылғаннан кейін Шотландия мемлекеттік хатшысының жауапкершілігінің көп бөлігі Шотландияның Бірінші министрі кеңсесіне берілді. Ол Шотландия кеңсесінің басқа министрлерімен бірге жұмыс істейді. Тиісті көлеңкелік министр – Шотландияның көлеңкелік мемлекеттік хатшысы. Қазіргі тағайындалған – Алистер Джек, ол 2019 жылдың шілдесінде Премьер-министр Борис Джонсон тағайындаған және Лиз Трус пен Риши Сунак қайта тағайындаған.

1707 жылғы Одақ актісі

Бұл лауазым алғаш рет 1707 жылғы Одақ актісінен кейін Англия Корольдігі мен Шотландия Корольдігінен Ұлыбритания Корольдігі құрылғаннан соң жаратылды. 1745 жылғы Якобит көтерілісінен кейін 1746 жылы таратылды. Содан кейін Шотландия мәселелері 1827 жылға дейін Лорд-адвокаттың басқаруында болды, одан кейін жауапкершілік Ішкі істер министрлігіне жүктелді. 1885 жылы Шотландия хатшысы лауазымы қайта құрылды, бұл лауазымды иеленуші әдетте Министрлер кабинетінің мүшесі болып табылды. 1926 жылы бұл лауазым толыққанды Мемлекеттік хатшы лауазымына дейін көтерілді.

Децентрализация, 1999 жыл

1999 жылғы Шотландияның өзін-өзі басқару құқығын алуынан кейін Шотландия кеңсесінің өкілеттіктері бөлінді, олардың көп бөлігі Шотландия үкіметіне немесе басқа британ үкіметтік ведомстволарына берілді, Шотландия кеңсесіне тек шектеулі рөл қалды. 2003 жылдың маусымынан 2008 жылдың қазанына дейін Шотландияның мемлекеттік хатшысы лауазымын атқарушы басқа да кабинеттік лауазымды бірге атқарды, бұл Шотландиядағы рөлді толық емес министрлік қызмет деп қарастыруға себеп болды. Қазіргі Шотландияның мемлекеттік хатшысы – Борис Джонсон тағайындаған Алистер Джек, ол Дэвид Манделлді алмастырды. Кейіннен оны Лиз Трасс және Риши Сунак қайта тағайындады.

Жауапкершіліктің төмендеуі

1999 жылы Шотландияда заң шығару өкілеттігін беру басталғаннан кейін Шотландияның мемлекеттік хатшысының рөлі азайды. 19 ғасырда әкімшілік децентрализациядан бері осы лауазымға жүктелген функциялардың көп бөлігі Шотландия Парламенті ашылған кезде жаңадан құрылған шотланд министрлеріне немесе Ұлыбритания үкіметінің басқа министрлеріне берілді. Дегенмен, мемлекеттік хатшы Холирудқа берілмеген мәселелер бойынша Кабинетте Шотландияны өкілдік етеді, сондай-ақ әр айдың бірінші сәрсенбісінде сағат 11:30-дан 12:00-ге дейін Шотландияға қатысты сұрақтар сағатын өткізеді, онда кез келген Парламент мүшесі Шотландияға қатысты кез келген мәселе бойынша сұрақ қоя алады. Бірақ депутаттар көбінесе берілген өкілеттіктердегі мәселелерді көтермейді. Мемлекеттік хатшы сонымен қатар үкіметтік партиядан сайланған шотланд депутаттарының тобының жетекшісі болып табылады.

Шотландия үкіметімен ынтымақтастық

Кеңсе негізінен Ұлыбритания және Шотландия үкіметтері мен парламенттері арасында делдалдық қызмет атқарады. Алайда, Мемлекеттік хатшының британ үкіметіндегі министр ретіндегі лауазымына байланысты, Министрлер кабинетінің ұжымдық жауапкершілігі қағидасы қолданылады. Сондықтан бұл лауазым әдетте Ұлыбритания үкіметінің Шотландиядағы шешімдерін ілгерілету үшін партиялық тұрғысынан қарастырылады, себебі аталған қағидаға сәйкес басқаша әрекет етуге мүмкіндік жоқ. Шотландия Ұлттық партиясының (SNP) Шотландия парламенті мен Ұлыбритания парламентінде күшейіп, Шотландияның тәуелсіздігіне деген қызығушылықтың артуымен бірге Мемлекеттік хатшының рөлі де маңыздырақ атанды. Шотландия кеңсесінің бюджеті 2013 жылдан 2017 жылға дейін жалпы сомада 20%-ға ұлғайды, оның ішінде 2015/16 жылы ғана 14,4%-ға өсті.

Шотландиядағы хатшылар (18851926)

Шотландия хатшысы – Ұлыбритания үкіметіндегі Шотландия кеңсесін басқаратын бас министр болған. Шотландия кеңсесі 1885 жылы Шотландия хатшысы лауазымымен бірге құрылды. 1892 жылдан бастап Шотландия хатшысы кабинет мүшесі болды. 1926 жылы лауазым толыққанды Мемлекеттік хатшы дәрежесіне көтеріліп, Шотландияның Мемлекеттік хатшысы деп аталды. 1885 жылдан 1999 жылға дейін Шотландия хатшылары мен Шотландияның Мемлекеттік хатшылары, лауазымдық өкілдігімен Шотландияның Ұлы мөрінің сақтаушысы болып тағайындалды. 1999 жылдан бастап Шотландияның Ұлы мөрінің сақтаушысы лауазымын Шотландияның Бірінші министрі атқаруда.

Мемлекеттік хатшы | Қызмет мерзімі | Партия | Министрлік
---|---|---|---
Чарльз Гордон Леннокс | 1885–1886 | Консервативті | Солсбери I
Джордж Тревелян | 1886 | Либералды | Глэдстон III
Джон Рамсей | 1886 | Либералды |
Артур Бальфур | 1886–1887 | Консервативті | Солсбери II
Шомберг Керр | 1887–1892 | Консервативті |
Джордж Тревелян | 1892–1895 | Либералды | Глэдстон IV, Роузбери
Александр Брюс | 1895–1903 | Консервативті | Солсбери, Бальфур
Эндрю Мюррей | 1903–1905 | Консервативті |
Джон Хоуп | 1905 | Консервативті |
Джон Синклер | 1905–1912 | Либералды | Кэмпбелл Баннерман, Асквит
Томас Маккиннон Вуд | 1912–1916 | Либералды | Асквит (Коалиция)
Гарольд Теннант | 1916 | Либералды |
Роберт Мунро | 1916–1922 | Либералды | Ллойд Джордж (Либ.–Конс.–Еңбек)
Рональд Мунро Фергюсон | 1922–1924 | Тәуелсіз заң | Болдуин I
Уильям Адамсон | 1924 | Еңбек | Макдональд I
Джон Гилмор | 1924–1926 | Юнионист | Балдуин II