Кіріспе

Бейресми аударма жасалған медиа

Видео ойындарда жанкүйерлер аудармасы – жанкүйерлер жасаған видео ойынның ресми емес аудармасы. Жанкүйерлер аудармасын жасау тәжірибесі 1990-шы жылдардың соңында видео ойын консольдерін эмуляциялаудың дамуымен қатар өркендеді. Жастар шағында ойнаған ойындарын қайта ойнауға және өзгертуге қызығушылық танытқан адамдардың қауымдастығы қалыптасты. Осы қауымдастықтың білімі мен құралдары оларға аудармашылармен бірлесіп, өздерінің туған елінен тыс жерде жарық көрмеген видео ойындарды аударуға мүмкіндік берді. Видео ойын консольдеріне арналған жанкүйерлер аудармалары көбінесе ойынның бір ғана бинарлы ROM бейнесін өңдеу арқылы жасалады. Ал PC ойындарының жанкүйерлер аудармалары керісінше, ойын каталогындағы көптеген бинарлық файлдарды аударуды қамтиды, олар жанкүйерлерге арналған патч ретінде жинақталып таратылады. Консольдік ойындардың аудармаларымен жұмыс істегенде, әдетте, соңғы өнімді ойнау үшін консольдік эмулятор қолданылады, бірақ аудармаланған ROM бейнесін оның түпкілікті аппараттық құралдарында іске қосу үшін ресми емес аппараттық құралдар, аппараттық өзгерістер немесе бағдарламалық өзгерістер де қолданылуы мүмкін.

Мақсаты

Аударма қауымдастығының басты назары тарихи түрде жапондық компьютерлік және бейне ойындарын алғаш рет ағылшын тілінде ойнатуға мүмкіндік беруге, сондай-ақ Жапонияда жақында шыққан, импорттауға лайықты және ағылшын тілді елдерге ресми түрде локализациялануы күмәнді ойындарға қатысты болды. Кейіннен ол басқа тілдерді де қамтыды. Ағылшын тіліне жасалған аудармалар көптеген басқа тілдерге аудару үшін бастапқы нүкте болды. Жапон тілінде шыққан ойынның жапондық нұсқасы шыққаннан кейін бір жыл ішінде локализацияланбауы жағдайында жанкүйерлер аудармасын бастау да мүмкін. Фан аудармалары ресми локализация алған, бірақ фанаттар кемшілік деп санайтын ойындарға да жасалуы мүмкін; мысалы, ойыннан даулы мазмұн алынған жағдайда (мысалы, Bionic Commando), немесе сюжетте және кейіпкерлердің аттарында қажетсіз өзгерістер болғанда (мысалы, Phantasy Star). Фан аударма қауымдастығы ең танымал кезеңінде белгілі бір танымал ойын атаулары әлі жұмыс істеп жатқан кезде көптеген БАҚ назарына ілікті. Бұл көбінесе Square Enix-тің Final Fantasy және Dragon Quest сияқты танымал серияларының бөліктері болды. Кейбіреулер Seiken Densetsu 3 (Secret of Mana-ның жалғасы, кейін Trials of Mana ретінде ресми түрде аударылды) аудармасымен ең жоғары деңгейге жеткенін айтады. Бұл RPG ойыншылары үшін өте қажет болған және техникалық тұрғыдан аудару қиын болған атау еді. Кейбір аударылған RPG ойындарын SNES сияқты жүйелерде нақты аппараттық құрылғыда ойнау үшін көшірме картридждерінде табуға болады.

Шығу тегі

Ең алғашқы ағылшын тіліндегі аудармаларды MSX жүйесінің екі голландтық жанкүйері Деннис Ларденой мен Рон Боуланд құрған Oasis тобы жасады. Konami RPG SD Snatcher 1993 жылдың сәуірінде, ал Dragon Slayer: The Legend of Heroes 1995 жылы аударылды. Олардың басқа жобаларына Fray, Rune Master 3, Xak The Art of Visual Stage, Xak 2, Xak The Tower of Gazzel, Ys, Ys II: The Final Chapter және Wanderers From Ys кіреді. Кореяда 1996 жылдан бастап DOS компьютерлері үшін ELF Corporation жасаған көптеген ойын аудармалары пайда болды. Бұл түзетулер табысты болды және ELF кейінірек корей тіліндегі ресми шығарылымдар үшін аудармашылардың бір бөлігін жұмысқа алды. Бұл компьютерлерде эмуляция кең таралғанға дейін (немесе тіпті ойындарды ойнауға қолайлы болғанға дейін) мүмкін болды, себебі ойындар дискеталарда сақталды, сондықтан оларды пайдаланушыларға тарату видео ойын консольдерінде қолданылатын ROM картридждерімен салыстырғанда оңайырақ болды (MSX-те де картридждер қолданылды, бірақ мазмұнды дискеталарға және басқа да құралдарға көшірудің жолдары табылған еді).

Эмуляциядан кейінгі қайта тірілу

Консоль эмуляторларының дамуы шетелдік бейне ойындарына қол жеткізуге мүмкіндік берді. 1996 жылы "Хазама" деген жетекшісімен өздерін "Ковасу Ку" деп атаған топ құрылғаннан кейін жаңару басталды. Топ Final Fantasy V-ті аудару жоспарларын жариялады, бірақ олардың күш-жігері ешқашан көпшілікке ұсынылмады. Кейін сол жазда Demi деген қолданушы Final Fantasy V аудармасымен айналысып жатқанын хабарлады және Multiple Demiforce құрды. Бірақ ол, сол кездегі оңайырақ мақсат – Final Fantasy II (NES) пайдасына тоқтатылды. Деми мен Som2Freak Pasofami арқылы өз жұмыстарының төрт скриншотын эмуляция сайты Archaic Ruins-ке жариялады. Одан кейін аударма тоқтап, топ тарады. Деррик Сободаш (Shadow) және Дэвид Тимко екеуі де Archaic Ruins сайтынан хабардар болып, Som2Freak-ке Final Fantasy V-ті аударуға қызығушылықтарын білдірді. Ол оларға қарапайым құралдар берді, ал келесі бірнеше айда Shadow және Тимко бір-бірімен бәсекелесіп жұмыс істеді. Екі жоба да жанкүйерлердің аудармаға деген қызығушылығын қайта жақтандырды. Бір-бірімен бірнеше ай бәсекелескеннен кейін Shadow және Тимко ынтымақтаса бастады. RPGe, алғашқы ірі аударма тобы 8 шілдеде #ff5e IRC арнасында, EsperNet IRC желісінде Shadow, Timko, Hooie және Thermopyle арқылы құрылды. RPGe-нің құрылуы бірігуге көптеген күш-жігерді тудырды және бірнеше ай ішінде Translation Corporation, DeJap Translations және Starsoft Translations құрылды. RPGe-нің Final Fantasy V аудармасы 1997 жылдың 16 қазанында аяқталды (0.96 нұсқасы). Атақты жанкүйерлердің аудармаларына Mother 3, Dragon Quest X, Final Fantasy II-ден VI-ға дейін, Seiken Densetsu 3, Bahamut Lagoon, Takeshi's Challenge, Clock Tower: The First Fear, Radical Dreamers, Bishoujo Senshi Sailor Moon: Another Story, Ace Attorney Investigations 2 және The Great Ace Attorney: Adventures, Fire Emblem: Shadow Dragon and the Blade of Light-тан The Binding Blade-ға дейін, сондай-ақ New Mystery of the Emblem, For the Frog the Bell Tolls, Danganronpa: Trigger Happy Havoc, Kingdom Hearts II Final Mix, Front Mission: Gun Hazard, Live A Live, Ripened Tingle's Balloon Trip of Love және Policenauts кіреді.

Құқықтық мәселелер

Авторлық құқық иелерінің аудармашыларға қарсылық білдіруі сирек кездеседі. Бұл, көбінесе, аталған электрондық ойындардың мақсатты тілде коммерциялық тұрғыдан тиімді емес деп есептелуіне байланысты, сондықтан аударма көбінесе кіріс жоғалту көзі ретінде қарастырылмайды. Дегенмен, 1999 жылы авторлық құқық иелері шара қолданған бір мәлімдеме болды, ол Windows ойын жасаушысы RPG Maker 95-тің аудармасына қатысты болды. Жапондық ASCII компаниясы өз заңгерлері арқылы KanjiHack Translations тобына тоқтату туралы хат жіберді. Бірақ, көптеген аударма топтарынан өзгеше, KanjiHack RPG Maker 95 бағдарламалық жасақтамасын (көшірмеден қорғауды қоса алғанда) заңсыз жүктеуге мүмкіндік беретін сайтқа сілтеме жасағаны үшін ұсталды. Топ дереу жұмысын тоқтатты, бірақ басқалар жобаны аяқтады. RPG Maker сериясының ойындары кейіннен PlayStation және PlayStation 2 платформаларында АҚШ-та ресми түрде шығарылды. 2014 жылы Square Enix баспагерлігі PSP ойыны Final Fantasy Type 0-ның көп күткен жанкүйерлер аудармасын аяқтаған Sky-ге тоқтату туралы бұйрық берді, бұл PlayStation 4 және Xbox One үшін ойынның HD нұсқасы жарияланғаннан кейін болды. Бұл оны жобаға қатысты барлық жазбалар мен беттерді жоюға мәжбүр етті (кейіннен бірнеше айдан соң олар қалпына келтірілді). Sky Square Enix компаниясы "қорқытулар мен жалған айыптаулар" жасады деп мәлімдеді. Kotaku-дың мәліметінше, Sky команданың тілегіне қарсы аударманы ертерек шығарған, мүмкін E3-де жергіліктілендіру туралы жарияланғаннан кейін кез келген заңдық шараларға жол бермеу үшін, ал Square Enix жапсырманың шығарылуына реакция ретінде HD нұсқасын мерзімінен бұрын жариялауға мәжбүр болған болуы мүмкін. 2022 жылдың қыркүйегінде ағылшын тіліндегі аударма кестесі мен Trails ойындарының үстінен жүретін ZeroField аударма тобы NIS America компаниясынан тоқтату туралы бұйрық алды. Жанкүйерлер қауымдастығының көпшілігі толық ойынға енгізілген екілік жаңартуды таратудың заңды екенін санайды. Себебі, жаңартуда тек жаңа деректер мен оларды орналастыруға арналған нұсқаулар бар, ал бастапқы авторлық құқыққа ие материал ешқандай түріде қамтылмаған, сондықтан ол (авторлық құқыққа ие) ROM-ға қолданбаса пайдасыз, оны алу мен заңдылығы үшін олар толық жауапкершілікке тартылады. Бұл пікір сотта сынақтан өткен жоқ. Дегенмен, жаңартуда бастапқы ойынның авторлық құқыққа ие сценарийіне негізделген аударма сценарийі болуы керек, бірақ аударма қауымдастығының бағдарламалық жасақтамалардың пираттығына қарсы көзқарасы авторлық құқық иелерін, көбінесе, көз жұмуға итерген болуы мүмкін. Аударма мәселелеріне қатысты сот ісі болған емес, және мұндай жобалар жылдар бойы Интернетте кеңінен таралған. Соңғы жылдары аниме фансубберлері кейбір американдық аниме дистрибьюторларының назарын аударуда, және 2004 жылы бір манга сканерлеушісіне жапон компаниясы тоқтату туралы бұйрық берді, бірақ бұл назар көбінесе лицензияланған материалмен жұмыс істеуден аудармашыларды сұрайтын әдепті өтініштермен шектелді. Фансуб және сканерлеу саласындағыдай, аударма хакерлеріне арналған көптеген сайттар коммерциялық түрде қол жетімді локализациямен бәсекелесетін жобаларды мойындамайды, ал құрметке ие топтар көбінесе локализация көруі мүмкін жобалардан аулақ болуға тырысады. Helbraun заң фирмасының мақаласында жанкүйерлер аудармалары аясында толық ойындарды бейімдеумен қайта тарату әділ пайдалануға жатпайды, бірақ жапсырма түрінде әділ пайдалануға жатуы мүмкін, бірақ бұл сотта ешқашан сынақтан өткен жоқ.

Ойын мәдениеті мен оқыту

Көптеген зерттеулер жанкүйерлердің аудармасымен айналысудың техникалық жақтарын, яғни мәтінді алу және аударма үшін оны өңдеуді қарастырса, кейбіреулері ойыншылардың ойын аудармасына қатысу арқылы дамытатын сауаттылық және тілге қатысты тәжірибелеріне назар аударады. Олар түрлі рөлдерді қабылдап, тек IT дағдыларын ғана емес, сонымен қатар тілдік және әлеуметтік-мәдени дағдыларды меңгеріп, тәжірибеге асырады, ал басқа ойыншылармен онлайн режимінде қызықты әңгімелер жүргізеді, бұл тілдік фрагменттер мен аударма стратегиялары туралы мағыналы және нақты металингвистикалық талқылауларға жол ашады.