Кіріспе

Артериялық қан газын (АҚГ) сынағы немесе артериялық қан газын талдау (АҚГТ) – артериядан алынған қандағы белгілі бір еріген газдардың мөлшерін өлшейтін тест. АҚГ сынағы артериялық газдардың, мысалы оттегі мен көмірқышқыл газының мөлшерін анықтайды. АҚГ сынағы үшін радиалдық артериядан жіңішке ине және шприц арқылы шағын қан көлемі алынады, бірақ кейде жамбас артериясы немесе басқа да орын қолданылуы мүмкін. Қан артериялық катетерден де алынуы мүмкін. АҚГ сынағы артериялық оттегінің жартылай қысымын (PaO2), артериялық көмірқышқыл газының жартылай қысымын (PaCO2) және қанның pH деңгейін өлшейді. Сонымен қатар артериялық оттегімен қанығу (SaO2) деңгейін анықтауға болады. Мұндай ақпарат ауыр сырқаттармен немесе тыныс алу жүйесінің ауруларымен күресіп жатқан науқастарға көмек көрсетуде өте маңызды. Сондықтан АҚГ сынағы – интенсивті терапия бөлімдерінде науқастарға ең көп жасалатын тестілердің бірі. Емдеудің басқа деңгейлерінде пульс оксиметриясы және тері арқылы көмірқышқыл газын өлшеу ұқсас ақпарат алудың аз инвазивті, баламалы әдісі болып табылады. АҚГ сынағы қандағы бикарбонат деңгейін де өлшеуге мүмкіндік береді. Көптеген қан газын талдау құралдары лактат, гемоглобин, бірнеше электролиттер, оксигемоглобин, карбоксигемоглобин және метгемоглобин концентрацияларын да көрсетеді. АҚГ сынағы негізінен пульмонологияда және жедел жәрдем медицинасында альвеолалық капиллярлық мембрана арқылы газ алмасуын анықтау үшін қолданылады. АҚГ сынағының медицинаның басқа да салаларында да түрлі қолданылулары бар. Аурулардың комбинациясы күрделі болуы және оны түсіндіру қиынға соғуы мүмкін, сондықтан есептегіштер, номограммалар және тәжірибелік ережелер жиі қолданылады. АҚГ сынағының үлгілері бастапқыда клиникадан медициналық зертханаға талдау үшін жіберілді. Жаңа құралдар, әр клиникада қол жетімді құралдарға байланысты, талдауды емдеу орнында жүргізуге мүмкіндік береді.

Сынама алу және талдау

Қан газын талдау үшін артериялық қанды әдетте тыныс алу терапевті, кейде флеботомист, медбике, фельдшер немесе дәрігер алады. Қанды көбінесе радиалдық артериядан алады, өйткені оған оңай қол жеткізуге болады, қан кетуді бақылау үшін қысылуы мүмкін және тамырлардың бітелу қаупі аз. Қан алуға қай радиалдық артерияны таңдау Аллен сынағының нәтижесіне байланысты болады. Жылқық артерия (немесе сирек жағдайларда, көкірек артериясы) да қолданылады, әсіресе шұғыл жағдайларда немесе балалармен жұмыс істегенде. Қанды артериялық катетерден де алуға болады, егер ол осы артериялардың біріне орнатылған болса. Қан газын алу үшін пластик және шыны шприцтер пайдаланылады. Көптеген шприцтер алдын ала дайындалған және аз мөлшерде гепаринмен толтырылған, ол қанның ұюын болдырмайды. Кейбір шприцтерді гепаринмен толтыру қажет болуы мүмкін, үшін аз мөлшерде сұйық гепаринды сорып алып, кейін ауа көпіршіктерін кетіру үшін қайтадан шығару керек. Үлгі алынғаннан кейін көзге көрінетін газ көпіршіктерін жоюға көңіл бөлу керек, себебі бұл көпіршіктер үлгіде еріп, қате нәтижелерге әкелуі мүмкін. Мөрленген шприц қан газын талдау құрылғысына жіберіледі. Егер пластик қан газы шприці қолданылса, үлгіні бөлме температурасында тасымалдап, 30 минут ішінде талдау керек. Егер талдауға дейін ұзақ уақыт кешігу күтілсе (яғни, 30 минуттан астам), үлгіні шыны шприцке салып, дереу мұзға қою керек. Артериялық қанда стандартты қан тесттері де жүргізілуі мүмкін, мысалы, глюкоза, лактат, гемоглобин, дизгемоглобин, билирубин және электролиттер деңгейін өлшеу. Туынды параметрлерге бикарбонат концентрациясы, SaO2 және негіздің артық мөлшері жатады. Бикарбонат концентрациясы өлшенген pH және PCO2 мәндерінен Хендерсон-Хассельбах теңдеуін қолдану арқылы есептеледі. SaO2 өлшенген PO2-ден шығарылады және өлшенген гемоглобиннің барлығы қалыпты (окси- немесе дезокси-) гемоглобин деп есептеледі.