Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Англиялық дипломат және ғалым сэр Томас Бодли (2 наурыз 1545 – 28 қаңтар 1613) – Оксфордтағы Бодлеан кітапханасын негіздеген ағылшын дипломаты және ғалымы.
English diplomat and scholar
Sir Thomas Bodley (2 March 1545 – 28 January 1613) was an English diplomat and scholar who founded the Bodleian Library in Oxford.
Шығу тегі
Томас Бодли 1545 жылғы 2 наурызда, король Генрих VIII билігінің соңғы екінші жылында, Девон қаласындағы Эксетерде дүниеге келді. Ол Джон Бодлидің (15 қазан 1591 ж. қайтыс болған) жеті ұлының бірі болды, Эксетерде тұратын протестант саудагер, Мэри патшайымының Рим католик үкіметі тұсында Англияда қалудың орнына шетелге кетіп, жер аударуды таңдаған. Осылайша ол сэр Роуленд Хиллдің Женева Библиясын жариялауға қатысты. Джонның әкесі, сондай-ақ Джон Бодли, Девондағы Кредитон қаласының жанындағы Дунскомбтен шыққан Бодли ақсүйек отбасының кіші ұлы болды. Томастың анасы Джоан Хоун, Девон қаласындағы Отерри Сент-Мэридің Роберт Хоунның қызы және мұрагері болды. Томастың кіші інісі сэр Джозиас Бодли, Ирландияда Девон графымен рыцарь атағын алды.
Thomas Bodley was born on 2 March 1545, in the second to last year of the reign of King Henry VIII, in the city of Exeter in Devon. He was one of the seven sons of John Bodley (d. 15 Oct. 1591) of Exeter, a Protestant merchant who chose foreign exile rather than staying in England under the Roman Catholic government of Queen Mary He was thereby involved in the publication of Sir Rowland Hill's Geneva Bible. John's father, also John Bodley, was a younger son of the gentry family of Bodley of Dunscombe, near Crediton in Devon. Thomas's mother was Joan Hone, a daughter and co heiress of Robert Hone of Ottery St Mary, Devon. Thomas's younger brother was Sir Josias Bodley, knighted in Ireland by the Earl of Devon.
Балалық шағы мен білімі
Отбасы, оның ішінде Томастың кіші інісі Джозиас Бодли (және он жасар Николас Хиллиард, оның ата-анасы, Бодлидің достары үй шаруашылығына бекітілген), Мэри патшайымның (1553-1558) тұсында Клив герцогтігінде пана тапты. Олар Весел қаласында, содан кейін императорлық бос Франкфурт қаласында болды, ал соңында кальвинизмнің отаны және Реформацияның ірі орталығы болған Женеваға қоныстанды. Сол жерде Томас Джон Кальвиннің жаңадан ашылған академиясында оқуға мүмкіндік алды. Ол Теодор Беза мен Кальвиннің өзі берген дінтану лекцияларын тыңдады және Джон Нокс жүргізген құлшылыққа қатысты. Ол грек тілін Маттеус Бероалдустан, ал еврей тілін Антуан Шевальеден үйренді. Осы тілдерді оқу Бодли өмірі бойына сақталған құштарлық болды. 1558 жылы Мэри қайтыс болғаннан кейін және королева Елизавета таққа отырғанда, отбасы Англияға қайтып келді, ал Бодли Оксфордтағы Магдалена колледжіне Лоуренс Хамфридің басшылығымен оқуға түсті. 1563 жылы ол бакалавр дәрежесін алды, ал көп ұзамай, 1564 жылы Мертон колледжінің стипендиаты ретінде қабылданды. Томас Бодли бай жесір әйелге үйленді, бірақ балалары болмады.
The family, including Thomas' younger brother Josias Bodley (and the ten year old Nicholas Hilliard, who had been attached to the household by his parents, friends of Bodley), sought refuge in the Duchy of Cleves during the reign of Queen Mary (1553 1558). They stayed in the town of Wesel, then in the imperial free city of Frankfurt, before eventually settling in Geneva, home of Calvinism and a great centre of the Reformation. There, Thomas had the opportunity to study at John Calvin's newly erected Academy. He attended lectures in Divinity given by Theodore Beza and Calvin himself and attended services led by John Knox. He learned Greek from Mattheus Beroaldus and Hebrew from Antoine Chevallier. The study of these languages remained enduring passions for Bodley throughout his life. After Mary's death in 1558 and the accession of Queen Elizabeth, the family returned to England, and Bodley entered Magdalen College, Oxford, to study under Lawrence Humphrey. In 1563 he took his B. A. degree, and was shortly thereafter, in 1564, admitted as a Fellow of Merton College. Thomas Bodley was married to Ann Ball, a wealthy widow, and he left no children.
Мансап
Ол Мертонда дәріс беруді бастады және 1565 жылғы сәуірде колледждің ежелгі грек тілінің алғашқы оқытушысы болып тағайындалды, бұл қызмет кейіннен тұрақты болып бекітілді. Ол колледждің көптеген лауазымдарында қызмет етті: 1569 жылы ол Университеттің кіші прокторы болып сайланды, ал кейін бірқашан уақыт бойы қоғамдық тілшінің орынбасары болды. 1576 жылы Оксфордты шетелде оқуға рұқсат алып және колледжінен он марка (£6. 13s. 4d.) көлемінде грант алған Бодли Франция, Италия және қасиетті Рим империясын аралап, ғалымдармен кездесіп, француз, итальян және испан тілдерін өзінің тілдер қорына қосты. Италиядағы сапары барысында ол Форлидегі Платон академиясында белгілі бір пифагорлық дәстүрге ие болды деген болжам бар. Англияға оралғаннан кейін Бодли Елизавета патшайымның жеке күзетшісі болып тағайындалды, ал 1584 жылы Портсмут округінен парламентке депутат болып сайланды. 1585 жылы оған Данияның Фридрих II және бірнеше неміс княздары арасында Генрих Наваррға (болашақ Францияның Генрих IV-іне) көмектесу үшін одақ құру міндеті жүктелді. Содан кейін ол Францияға құпия миссиямен жіберілді. 1586 жылы ол Сент-Джерменс округін парламентте өкілдік етті, ал 1588 жылы Гаагаға министр ретінде жіберілді, бұл лауазымға зор дипломатиялық шеберлік қажет болды, өйткені Испанияның күшімен күресу Нидерландта жүрді. Оның миссиясының негізгі қиындықтары елдегі патшайымның кеңесшілерінің интригаларымен күрделенді және Бодли бірнеше рет қайта шақыруды сұрады. Соңғы рет оған 1596 жылы Англияға оралуға рұқсат берілді, бірақ Бергли мен Эссекс арасындағы бәсекелестік салдарынан Мемлекеттік хатшы лауазымына жол ашылмады, ол қоғамдық өмірден шығып, Оксфордқа қайтып келді. 1587 жылы үйленгеннен кейін ол Мертон колледжіндегі стипендиясынан бас тартуға мәжбүр болды, бірақ ол көптеген достарын сақтап қалды және 1598 жылдың көктемінде колледж оның құрметіне кешкі ас ұйымдастырды. Г.Х. Мартин ескі Герцог Хамфри кітапханасын қалпына келтіру туралы идея Бодлидің осы кешкі ас кезінде Генри Савилл және басқа бұрынғы әріптестерімен қайта байланысқа түсуінен туындаған болуы мүмкін деп болжайды. Оның ұсынысы қабылданғаннан кейін ол өмірінің қалған бөлігін кітапхана жобасына арнады. Бұрынғы кітапхана Эдуард VI-ның ежелгі жинақты тазалауға тырысқан комиссарларының салдарынан зардап шекті. Ол 1604 жылғы 18 сәуірде рыцарьлық орденімен марапатталды.
He began lecturing at Merton and in April 1565 was formally appointed as the college's first Lecturer in Ancient Greek, a post that was subsequently made permanent. He served in many college offices: in 1569 he was elected as one of the University's junior proctors and for some time after was deputy Public Orator. Leaving Oxford in 1576 with a license to study abroad and a grant from his college of ten marks (£6. 13s. 4d. ), Bodley toured France, Italy, and the Holy Roman Empire, visiting scholars and adding French, Italian, and Spanish to his repertoire of languages. It has been suggested that during his tour in Italy he was in initiated in Forlì in some form of Pythagorean initiation in a platonic academy. On his return to England Bodley was appointed a gentleman usher to Queen Elizabeth, and in 1584 he entered the House of Commons as one of the members for Portsmouth. In 1585 he was entrusted with a mission to form a league between Frederick II of Denmark and certain German princes to assist Henry of Navarre, the future Henry IV of France. He was next dispatched on a secret mission to France. In 1586 he was elected to represent St Germans in parliament, and in 1588 he was sent to The Hague as minister, a post which demanded great diplomatic skill, for it was in the Netherlands that the power of Spain had to be fought. The essential difficulties of his mission were complicated by the intrigues of the queen's ministers at home, and Bodley repeatedly asked to be recalled. He was finally permitted to return to England in 1596, but finding his hoped for promotion to Secretary of State obstructed by the competing interests of Burghley and Essex, he retired from public life and returned to Oxford. When he married in 1587, he was obliged to resign his fellowship at Merton, but he retained many friends there and in the spring of 1598 the college gave a dinner in his honour. G. H. Martin speculates that the inspiration to restore the old Duke Humfrey's Library may have come from the renewal of Bodley's contact with Henry Savile and other former colleagues at this dinner. Once his proposal was accepted, he devoted the rest of his life to the library project. The former library had suffered from the overzealous commissioners of Edward VI who weeded the ancient collection. The subject was knighted on 18 April 1604.
Неке
1587 жылы ол Энн Кэрумен, мырза Боллдың бай жесірі және Сомерсеттегі Бристоль қаласының мырза Кэрудың қызымен үйленді. Мертон колледжі шіркеуіндегі ескерткіші Бодли мен Кэрудың (алтын түсті, қара сабында үш арыстан тік жүріп бара жатыр) қаруларын бейнелейді. Бұл Моунс Оттерриде қоныстанған ежелгі Девоншир әулеті, Пемброкширдегі Кэру қамалының феодалдық иесі, 1311 жылы қайтыс болған Николас Кэрудың ұрпағы. Ол сондай-ақ Ирландиядағы Одроне (қазіргі Idrone, Карлоу округі) және Беркширдегі Моулсфорд иелігінің феодалдық иесі болған.
In 1587 he married Ann Carew, the wealthy widow of Mr Ball, and the daughter of Mr Carew of Bristol in Somerset. His monument in Merton College Chapel displays the arms of Bodley impaling Carew (Or, three lions passant in pale sable), an ancient Devonshire family seated at Mohuns Ottery, descended from Nicholas Carew (d. 1311), feudal lord of Carew Castle in Pembrokeshire, feudal lord of Odrone (mod. Idrone, County Carlow) in Ireland and lord of the manor of Moulsford in Berkshire.
Өлім және жерлеу
Ол 1613 жылғы 28 қаңтарда қайтыс болды және Мертон колледжі шіркеуінің хорында жерленді. Оның ескерткіші шіркеудің солтүстік трансептісінің батыс қабырғасында сақталған, ол қара және ақ мәрмәрдан жасалған, кітаптарды және білімнің аллегорияларын бейнелейтін бағаналармен безендірілген.
He died on 28 January 1613, and was buried in the choir of Merton College Chapel. His monument survives on the western wall of the north transept of the chapel, formed of black and white marble with pillars representing books and allegories of learning.
Бодлей кітапханасы
Бодлидің ең үлкен жетістігі Оксфордтағы кітапхананы қайта құру болды. 1444 жылы университеттің кітапханасына Глостер герцогы, Генри IV-нің кіші ұлы Хамфриден 300-ге жуық қолжазбалар сыйға тартылды. Бұл университетке сол кезде салынып жатқан Дивиния мектебінің үстінде жаңа кітапхана салуға түрткі болды. Алайда 1550-ші жылдары Реформация кезінде кітапхана тоналып, тастап кетілді, 1598 жылы Бодли қайтып келгенге дейін ол дерлік қол сұқпаған күйде қалды. Кейіннен кітапхана оның құрметіне Бодлей кітапханасы деп аталды. Ол "мемлекеттік қызметтен бас тартып, Оксфордтағы кітапхана есігіне өз қызметкерлерін орналастыруды" шешті. 1598 жылдың ақпан айында университет оның ескі кітапхананы қалпына келтіру ұсынысын қабылдады. Бодли 1600 жылы құлай жатқан Дивиния мектебінің үстіндегі бұрынғы кітапхана орнында кітап жинау жұмыстарын бастады. Бодлидің өмір сүргеніне 400 жылдан астам уақыт өтсе де, оның кейбір идеялары мен тәжірибелері қазіргі кітапханаларға пайдалы. Бодлидің енгізген маңызды идеяларының бірі – 1602 жылы құрылған "Қайырымдастық кітабы", ол 1604 жылы кітапханада көрсетілді. Ол әйелі Энн Боллдың байлығымен және әкесінен алған мұрасымен қамтамасыз болғанымен, кітапхана жинағын құру үшін бай достары мен әріптестерінен сыйлықтар қажет болды. Бұл идея толығымен жаңа болмаса да (1412 жылы университет капелланына қайырымдастық жасаушылар үшін дұға оқу тапсырылған), Бодли қайырымдастық жасаушының атын тұрақты түрде көрсетудің де ынталандыратын күші бар екенін түсінді. Луис Б. Райттың айтуынша, ол әрбір қайырымдастық жасаушының атын үлкен және әдемі жазумен жазылған, әдемі тізілім дайындады, осылайша барлығы оқи алатын болар еді. Сондай-ақ ол тізілімді кітапханаға келген әрбір адам Бодлидің достарының жомарттығын көретіндей етіп, көрнекті жерге қойды. Бұл жоспар, лайықты болғандай, сәтті аяқталды, өйткені оның бастамашысы "әркім қандай да бір жақсы кітап арқылы немесе басқа жолмен қайырымдастық жасаушылар тізіміне қалай енуге болатынын ойлайды" деді. Бұл инновациялық идея төрт ғасырдан бері кітапханалардың достарын ынталандырып келеді. Бодлей кітапханасына жасалған есімді қосымшалар тізімінде 1603 жылы Лондон мұнарасына екінші рет қамалған күні сэр Уолтер Рэлиден елу фунт және Фрэнсис Бэконның жаңа кітабының – «Білімді дамыту» көшірмесі, авторының өзі 1605 жылы сыйлаған. Бодлимен байланысты тағы бір маңызды оқиға – Бодлей кітапханасы мен Баспагерлер компаниясы арасындағы келісім, онда "Компания кітапханаға тізіміне енгізілген әрбір кітаптың бір данасын, егер қажет болса, қайта басып шығару үшін қарызға алуға болатындығы және басқалар кітапханаға берген кітаптарды Компания тексеруге, салыстыруға және көшіруге құқылы" деген шартпен жіберуге келісті. Осылайша Бодлей кітапханасы алғашқы заңды сақтау кітапханасы атанды. Бүгінде ол Ұлыбритания мен Ирландиядағы осындай алты кітапхананың бірі. 2003 жылы 1911 жылғы Авторлық құқық туралы заң CD-ROM және веб-сайттардағы ақпаратты қамту үшін кеңейтілді. Бұл ереже барлық жарияланған материалдарды жинап, сақтап қалуды, тарихи деректерді дәл және жаңартуды қамтамасыз ету үшін қабылданды.
Bodley's greatest achievement was the re founding of the library at Oxford. In 1444, the existing university library was augmented by a gift of some 300 manuscripts from Humphrey, Duke of Gloucester, the youngest son of Henry IV; this prompted the university to build a new library above the Divinity School which was at that time under construction. However, during the Reformation of the 1550s, the library had been stripped and abandoned, remaining virtually untouched until the return of Bodley in 1598. The library was later named the Bodleian Library in his honour. He determined, he said, "to take his farewell of state employments and to set up his staff at the library door in Oxford." In February of 1598 his offer to restore the old library was accepted by the university. Bodley began his book collection effort in 1600, using the site of the former library above the Divinity School, which was in near ruin. Although Bodley lived over 400 years ago, modern libraries benefit from some of his ideas and practices. One important idea that Bodley implemented was the creation of a "Benefactors' Book" in 1602, which was bound and put on display in the library in 1604. While he did have funding through the wealth of his wife, Ann Ball, and the inheritance he received from his father, Bodley still needed gifts from his affluent friends and colleagues to build his library collection. Although not a completely original idea (as encouragement in 1412 the university chaplain was ordered to say mass for benefactors), Bodley recognized that having the contributor's name on permanent display was also inspiring. According to Louis B. Wright, He had prepared a handsome Register of Donations, in vellum, in which the name of every benefactor should be written down in a large and fair hand so all might read. And he kept the Register prominently displayed so that no visitor to the library could escape seeing the generosity of Bodley's friends. The plan, as it deserved, was a success, for its originator found that, 'every man bethinks himself how by some good book or other he may be written in the scroll of the benefactors. 'For over four centuries, this innovative idea has continued to motivate friends of libraries everywhere. Some remarkable donations to the Bodleian Library marked in the register of donations were fifty pounds from Sir Walter Raleigh in 1603, on the eve of his second jailing in the Tower of London, and a copy of Francis Bacon's new book The Advancement of Learning, presented by the author himself in 1605. Another significant event related to Bodley was the agreement between the Bodleian Library and the Stationers' Company, in which "the Company agreed to send to the Library a copy of every book entered in their Register on condition that the books thus given might be borrowed if needed for reprinting, and that the books given to the Library by others might be examined, collated and copied by the Company." This made the Bodleian the first legal deposit library. Today it is one of six such libraries in the United Kingdom and Ireland. In 2003, the Copyright Act of 1911 was expanded to include information on CD ROM and websites. This regulation is in place to ensure the collection and preservation of all published materials as an accurate, up to date historical record.
Жарияланымдар
Бодли 1609 жылға дейін өзінің өмірбаянын жазды, ол кітапхана жарғыларының алғашқы нұсқасымен және кітапханашы Томас Джеймске жазған хаттарымен бірге Томас Херн тарапынан "Reliquiae Bodleianae, немесе Сэр Томас Бодлидің нағыз мұралары" деген атпен жарияланды (Лондон, 1703, 8vo).
Bodley wrote his autobiography up to the year 1609, which, with the first draft of the statutes drawn up for the library, and his letters to the librarian, Thomas James, was published by Thomas Hearne, under the title of Reliquiae Bodleianae, or Authentic Remains of Sir Thomas Bodley, (London, 1703, 8vo).