Кіріспе
Электрлік сигналдар арқылы жазбаша хабарларды жіберуге арналған құрылғы, радио арқылы байланысқан телепринтерлерден тұратын телекоммуникациялық жүйе. Телепринтер (телетип, телетайп немесе TTY) – түрлі коммуникация арналары арқылы, нүктеден нүктеге және нүктеден көп нүктеге конфигурацияларында терілген хабарларды жіберу және қабылдау үшін қолданылатын электромеханикалық құрылғы. Алғашқыда телепринтерлер телеграф ісінде 1887 жылдан бері қолданылып келеді. Электрлік телеграф одан ондаған жыл бұрын, 1830-шы жылдардың соңы мен 1840-шы жылдары қарапайым Морзе кілті және телеграф операторларын пайдалана отырып дамытылған. Телепринтерлердің енгізілуі осы жұмыстың көп бөлігін автоматтандырды және нәтижесінде Морзе кодына жақсы білетін шебер операторларды, тез байланыс жасайтын машинистермен және машиналармен алмастырды. 1950 жылдары алғашқы компьютерлердің дамуымен телепринтерлер компьютерге терілген деректерді жіберуге және жауаптарды басып шығаруға бейімделді. Кейбір телепринтер үлгілері деректерді сақтау үшін (терілген мәліметтерден немесе қашықтан алынған деректерден) перфорациялық лента жасауға, сондай-ақ осындай лентаны жергілікті басып шығару немесе тарату үшін оқуға қолданылуы мүмкін. Модемге қосылған телепринтер телефон желісі арқылы да байланыса алады. Бұл конфигурация көбінесе телепринтерлерді қашықтағы компьютерлерге, әсіресе уақытты бөлісу орталарында қосу үшін қолданылды. Телепринтерлер негізінен принтердің орнына компьютер мониторы бар толық электронды компьютер терминалдарымен алмастырылды (бірақ "TTY" термині әлі де Unix жүйелері сияқты оларды көрсету үшін кейде қолданылады). Телепринтерлер әлі де авиация саласында кеңінен қолданылады (AFTN және әуе компанияларының телетайп жүйесі), ал есту қабілеті нашар адамдар үшін телекоммуникациялық құрылғылар (TDD) деп аталатын түрлері, кәдімгі телефон желілері арқылы терілген коммуникация үшін қолданылады.
the telecommunications system consisting of teleprinters connected by radio
A teleprinter (teletypewriter, teletype or TTY) is an electromechanical device that can be used to send and receive typed messages through various communications channels, in both point to point and point to multipoint configurations. Initially, from 1887 at the earliest, teleprinters were used in telegraphy. Electrical telegraphy had been developed decades earlier in the late 1830s and 1840s, then using simpler Morse key equipment and telegraph operators. The introduction of teleprinters automated much of this work and eventually largely replaced skilled operators versed in Morse code with typists and machines communicating faster via Baudot code. With the development of early computers in the 1950s, teleprinters were adapted to allow typed data to be sent to a computer, and responses printed. Some teleprinter models could also be used to create punched tape for data storage (either from typed input or from data received from a remote source) and to read back such tape for local printing or transmission. A teleprinter attached to a modem could also communicate through telephone lines. This latter configuration was often used to connect teleprinters to remote computers, particularly in time sharing environments. Teleprinters have largely been replaced by fully electronic computer terminals which typically have a computer monitor instead of a printer (though the term "TTY" is still occasionally used to refer to them, such as in Unix systems). Teleprinters are still widely used in the aviation industry (see AFTN and airline teletype system), and variants called Telecommunications Devices for the Deaf (TDDs) are used by the hearing impaired for typed communications over ordinary telephone lines.
Тарих
Телепринтер бірқатар инженерлердің, соның ішінде Сэмюэл Морз, Александр Бэйн, Корольдік Эрл Хаус, Дэвид Эдвард Хьюз, Эмиль Бодот, Дональд Мюррей, Чарльз Л. Крум, Эдвард Клейншмидт және Фредерик Г. Кридтің өнертабыстары арқылы дамыды. Телепринтерлер Морзе кодын білуді қажет етпей хабарларды жіберу және қабылдау үшін ойлап табылды. Бір оператордың клавиатураны пайдалануды білуі екі оқытылған Морзе кодын білетін оператордың орнына екі телепринтерлік жүйенің жұмыс істеуін қамтамасыз етті. Телепринтер жүйесі хабардың жылдамдығы мен жеткізілу уақытын жақсартты, хабарларды ел бойынша минималды қолмен араласумен жылдам жеткізуге мүмкіндік берді. Атлант мұхитының екі жағында да бірқатар параллель дамулар болды. 1835 жылы Сэмюэл Морз жазулы телеграфты ойлап тапты, осылайша Морзе коді дүниеге келді. Морзе аспабы электр магниттің якорын жылжыту үшін ток қолданды, ол маркерді жылжытты, соның салдарынан ток үзілістерін жазды. Кук пен Уитстоун 1837 жылы телеграфияға британдық патент алды, ал 1840 жылы екінші патент, айналмалы латунь гүлдің жапырақтарының ұштарына бекітілген болаттан жасалған әріптермен жабдықталған, көмір қағазы арқылы қозғалатын қағаз таспасына рим әріптерін басу үшін "электрлік соққымен" соққы берілген типтік баспа телеграфын сипаттады. 1841 жылы Александр Бэйн электромагниттік басу телеграф машинасы ойлап тапты. Ол дискіні контактілік нүктелер арқылы айналдыру арқылы туындаған электр импульстарын қолданды, бұл салмақпен жұмыс істейтін сағатпен айналған типтік дөңгелекті босату және тоқтату үшін пайдаланылды; екінші сағат механизмі қағаз парағымен жабылған барабанды айналдырды және оны баяу жоғары қарай жылжытты, сондықтан типтік дөңгелек өз сигналдарын спиральмен басып шығарды. Маңызды мәселе - жіберуші және қабылдаушы элементтердің синхронды жұмыс істеуін қамтамасыз ету болды. Бэйн бұған жету үшін центробегтік басқарушыларды қолданып, сағаттың жылдамдығын қатаң реттеуге тырысты. Ол басқа құрылғылармен бірге 1841 жылдың 21 сәуірінде патенттелді. 1846 жылға қарай Морзе телеграф қызметі Вашингтон мен Нью-Йорк арасында іске қосылды. Сол жылы Корольдік Эрл Хаус өзінің баспа телеграфын патенттеді. Ол екі 28 пернелі фортепиано стиліндегі клавиатураны сым арқылы байланыстырды. Әр перне әліпбидің әрпін білдірді және басылғанда қабылдаушы жақта сәйкес әріпті басып шығарды. "Shift" пернесі әр негізгі пернеге екі опциялық мән берді. Жіберуші жақтағы 56 таңбалы типтік дөңгелек қабылдаушы жақтағы ұқсас дөңгелекпен сәйкес келу үшін синхронды жұмыс істеді. Егер үй станциясында белгілі бір таңбаға сәйкес перне басылса, ол алыс станцияда сол таңба баспа орнына келгенде типтік дөңгелекті іске қосты, бұл (кейінірек) маргариткалы баспа машинасына ұқсас болды. Осылайша, бұл синхронды деректерді беру жүйесінің мысалы болды. Хаустың жабдығы минутына шамамен 40 оқылатын сөзді жіберуге қабілетті болды, бірақ оны жаппай өндіру қиын болды. Баспахана сағатына 2000 сөзден көшіріп шығара алатын. Бұл өнертабыс алғаш рет 1844 жылы Нью-Йорктегі Механика институтында қолданылып, көрмеге қойылды. Телепринтерлік операциялар 1849 жылы Филадельфия мен Нью-Йорк қалалары арасындағы желі іске қосылғанда басталды. 1855 жылы Дэвид Эдвард Хьюз Корольдік Эрл Хаус жұмысына негізделген жақсартылған машинаны ұсынды. Екі жылдан аз уақыт ішінде бірнеше шағын телеграф компаниялары, соның ішінде дамудың алғашқы кезеңдерінде Western Union, бірігіп, бір үлкен корпорация құрды - Western Union Telegraph Co. - Хьюз жүйесінде телеграф бизнесін жалғастыру үшін. Францияда 1874 жылы Эмиль Бодо бес бірлік кодын қолданатын жүйені жасады, оны 1877 жылдан бастап осы елде кеңінен қолдана бастады. Британдық пошта қызметі 1897 жылы Лондон мен Париж арасындағы симплекстік тізбекте пайдалану үшін Бодо жүйесін қабылдады, ал кейіннен олардың ішкі телеграф қызметтерінде дуплексті Бодо жүйелерін едәуір пайдаланды. 1901 жылы Бодоның кодын Дональд Мюррей (1865–1945, бастапқыда Жаңа Зеландиядан) өзгертті, оның жазу машинасы сияқты клавиатураны жасауы оған түрткі болды. Мюррей жүйесі аралық қадамды, перфораторды қолданды, бұл операторға қағаз таспасын тесуге мүмкіндік берді және тесілген таспадан хабар жіберу үшін таспалық таратушыны қолданды. Желінің қабылдаушы жағында баспа механизмі қағаз таспасына басып шығарады және/немесе хабардың тесілген көшірмесін жасау үшін реперфораторды қолдануға болады. Оператордың қол қозғалысы мен жіберілген биттер арасында тікелей байланыс болмағандықтан, оператордың шаршауын азайту үшін кодты реттеу туралы алаңдаушылық болған жоқ, оның орнына Мюррей кодты машинаның тозуын азайту үшін жасады, ең көп қолданылатын әріптерге ең аз тесілген тесіктерді тағайындады. Мюррей коді сондай-ақ "формат эффектілері" немесе "бақылау таңбалары" деп белгілі болған CR (Каретканың қайтарылуы) және LF (Жолды жылжыту) кодтарын енгізді. Бодоның кодтарының бірнешесі олардың орналасқан жерлерінде қалып қойды: NULL немесе БОС және DEL коды. NULL/БОС хабар жіберілмейтін кезде бос код ретінде қолданылды. 1904 жылы Крум 'типтік дөңгелек баспа телеграф машинасы' үшін патентке өтініш берді, ол 1907 жылдың тамызында шығарылды. 1906 жылы Чарльз Крумның ұлы, Ховард Крум, осы жұмыста әкесіне қосылды. Ховард кодты телеграф жүйелері үшін старт-стоп синхрондау әдісін жасап, патенттеді, бұл телепринтердің іске асырылуын мүмкін етті. 1908 жылы Morkrum Company (Joy Morton мен Charles Krum арасында құрылған) Morkrum Printing Telegraph деп аталатын жұмыс істейтін телепринтерді жасады, ол Alton Railroad-та сынақтан өтті. 1910 жылы Morkrum Company Morkrum Printing Telegraph-тың "Көк код нұсқасын" пайдалана отырып, Boston және New York City арасында Postal Telegraph Company желілерінде алғашқы коммерциялық телетайп жүйесін жобалады және орнатты. 1916 жылы Эдвард Клейншмидт типтік тақталық беттік баспа машинасы үшін патентке өтініш берді. 1919 жылы, Morkrum компаниясы кодты телеграф жүйелері үшін старт-стоп синхрондау әдісі үшін патент алғаннан кейін, бұл телепринтердің іске асырылуын мүмкін етті, Клейншмидт "Баспа телеграфтарын жұмыс істеу әдісі және аппаратурасы" деген тақырыпта өтініш берді, онда жақсартылған старт-стоп әдісі қамтылған. Алайда, негізгі старт-стоп процедурасы Клейншмидт пен Моркрумның өнертабысынан әлдеқайда ертерек пайда болды. Ол бұрыннан Д'Арлинкур тарапынан 1870 жылы ұсынылған. Старт-стоп әдісі бойынша патенттік дауларды уақыт пен ақшаны ысырап етудің қажеті болмағандықтан, Клейншмидт пен Моркрум компаниясы 1924 жылы бірігіп Morkrum Kleinschmidt Company құрды. Жаңа компания екі машинаның ең жақсы мүмкіндіктерін біріктіріп, Клейншмидт, Ховард Крум және Стерлинг Мортон бірлесіп патент алған жаңа типтік дөңгелек принтерін жасады. 1938 жылға қарай ауа райы туралы ақпаратты жеткізетін телепринтер желісі 20 000 мильге дейін жетті, бұл Мэн, Нью-Гэмпшир және Оңтүстік Дакота штаттарын қоспағанда, барлық 48 штатты қамтыды.
Телепринтермен жұмыс істеу
Көптеген телепринтерлер 5 битті Халықаралық телеграф әліпбиін №2 (ITA2) қолданды. Бұл 32 кодпен шектелді (25 = 32). Әріптер мен сандарды, сондай-ақ кейбір арнайы таңбаларды теруге жеткілікті жиынтық таңбаларды алу үшін "FIGS" ("цифрлар" үшін) және "LTRS" ("әріптер" үшін) пернелерін қолдану қажет болды. (Әріптер тек үлкен әріптермен жазылды.) Телепринтерлердің арнайы түрлерінде FIGS таңбалары белгілі бір қолданыстар үшін болды, мысалы, ауа райы туралы хабарламалар үшін ауа райы белгілері. Басып шығару сапасы қазіргі стандарттармен салыстырғанда нашар болды. ITA2 коды старт және стоп биттерімен асинхронды түрде қолданылды: асинхронды кодтың дизайны телепринтерлердің старт-стоп электромеханикалық дизайнымен тығыз байланысты болды. (Алғашқы жүйелер синхронды кодтарды қолданған, бірақ оларды механикалық түрде синхрондау қиын болды.) FIELDATA және Flexowriter сияқты басқа кодтар енгізілді, бірақ ITA2 сияқты танымал болған жоқ. Марка және кеңістік – телепринтерлік тізбектердегі логикалық деңгейлерді сипаттайтын терминдер. Телепринтер үшін байланыс режимі – телефон сигналын айналдыру тегершігімен үзілген қарапайым тұрақты ток тізбегі. Маркалық жағдай тізбек жабық (ток ағып тұрғанда), ал аралық жағдай тізбек ашық (ток ағыны жоқ) болғанда. Тізбектің "бос" жағдайы – үздіксіз маркалық жағдай, ал таңбаның басталуы әрқашан кеңістік болатын "старт битімен" белгіленеді. Старт битінен кейін таңба белгілі бір сандағы биттермен көрсетіледі, мысалы, ITA2 кодындағы 5 бит, олардың әрқайсысы нақты таңбаны немесе машинаның функциясын көрсету үшін марка немесе кеңістік болады. Таңбаның биттерінен кейін жіберуші машина бір немесе бірнеше стоп биттерін жібереді. Стоп биттері маркалық болады, келесі старт битінен ажырату үшін. Егер жіберушіде жіберуге басқа нәрсе болмаса, сызық келесі таңбаның басталуын білдіретін кейінгі кеңістікке дейін маркалық күйде қалады (тоқтату биттерінің жалғасуы сияқты). Таңбалар арасындағы уақыт бит уақытының толық есесі болуы міндетті емес, бірақ ол қабылдаушы машинаның қажетті ең аз санындағы стоп биттеріне тең болуы керек. Сызық үзілген кезде, үздіксіз кеңістік (ашық тізбек, ток ағыны жоқ) тоқтату биттері болмаған жағдайда да қабылдаушы телепринтердің үздіксіз циклға түсуіне себеп болады. Ол ештеңе басып шығармайды, өйткені алынған таңбалардың барлығы нөлдер, ITA2 бос (немесе ASCII) нөлдік таңбасы. Телепринтерлік тізбектер әдетте байланыс операторынан жалға алынды және клиент орналасқан жердегі телепринтерден оператордың орталық кеңсесіне дейін созылатын қарапайым телефон кабельдерінен тұратын. Бұл телепринтерлік тізбектер Telex және TWX қызметі үшін орталық кеңседегі коммутациялық жабдыққа қосылды. Жеке сызықтағы телепринтерлік тізбектер коммутациялық жабдыққа тікелей қосылмады. Оның орнына, бұл жеке сызықтық тізбектер нүктеден нүктеге немесе нүктеден көп нүктеге қызмет көрсету үшін конфигурацияланған желілік хабтарға және ретрансляторларға қосылды. Бір сым тізбегіне ток циклын пайдаланып екі телепринтерден артық қосуға болады. Ескі телепринтерлерде үш қатар пернелер болды және тек үлкен әріптерді ғана қолдады. Олар 5 биттік ITA2 кодын қолданды және әдетте минутына 60-тан 100 сөзбен жұмыс істеді. Жаңа телепринтерлер, әсіресе Teletype Model 33, ASCII кодын қолданды, бұл 1960 жылдары компьютерлер кеңінен қолданыла бастағанда кеңінен таралды. "Жылдамдық", минутына сөздермен салыстырылатын стандартты термин, 1940 жылдары және одан кейінгі бірнеше онжылдықтар бойы танымал болған 5 биттік ITA2 кодын қолданатын механикалық телепринтерлік деректерді беру жылдамдығын Western Union енгізді. Мұндай машина 1 старт битін, 5 дерек битін және 1,42 стоп битін жібереді. Бұл ерекше тоқтату биті уақыты, шын мәнінде, механикалық басып шығару механизміне синхрондауға мүмкіндік беретін демалыс кезеңі болып табылады. Бұл әсіресе селективті өшіру бар жоғары жиілікті радио тізбектерінде орын алады. Селективті өшіру марка сигналының амплитудасын кеңістіктегі сигнал амплитудасынан кездейсоқ түрде өзгеше етеді. Селективті өшіру немесе Rayleigh өшіруі екі тасымалдаушының кездейсоқ және тәуелсіз түрде әр түрлі тереңдікке өшіруіне себеп болуы мүмкін. Қазіргі заманғы компьютерлік жабдықтар тоқтату кезеңіне 1,42 битті оңай шығара алмайтындықтан, әдеттегі тәжірибе бойынша бұл 1,5 битпен жуықтастырылады немесе 1,0 бит қабылдау үшін 2,0 бит жіберіледі. Мысалы, "60 жылдамдық" машинасы 45,5 бодқа (бит үшін 22,0 мс) бапталады, "66 жылдамдық" машинасы 50,0 бодқа (бит үшін 20,0 мс) бапталады, "75 жылдамдық" машинасы 56,9 бодқа (бит үшін 17,5 мс) бапталады, "100 жылдамдық" машинасы 74,2 бодқа (бит үшін 13,5 мс) бапталады, ал "133 жылдамдық" машинасы 100,0 бодқа (бит үшін 10,0 мс) бапталады. 60 жылдамдық, жабдықтың осы жылдамдықта кеңінен қолданылуы және 1953 жылдан 1972 жылға дейінгі АҚШ Федералдық байланыс комиссиясының (FCC) шектеулеріне байланысты, әуесқой радио RTTY операциясы үшін де-факто стандартқа айналды. Telex, жаңалықтар агенттіктерінің сымдары және ұқсас қызметтер көбінесе 66 жылдамдық қызметтерін пайдаланды. Құрылғылардың сенімділігі артаған сайын 75 және 100 жылдамдыққа көшу болды. Алайда, көп жолмен бұрмалануға байланысты артық қателер сияқты ЖЖ берілімінің шектеулері және ионосфераның таралу сипаты көптеген пайдаланушыларды 60 және 66 жылдамдықта ұстады. Бүгінгі күні бар аудио жазбалардың көп бөлігі минутына 60 сөзбен жұмыс істейтін телепринтерлердің жазбалары, көбінесе Teletype Model 15. Телетіп машинасының жылдамдығын өлшеудің тағы бір өлшемі – "минут сайын операциялар (OPM)" саны. Мысалы, 60 жылдамдық әдетте 368 OPM, 66 жылдамдық 404 OPM, 75 жылдамдық 460 OPM, ал 100 жылдамдық 600 OPM болды. Western Union Telex әдетте 7,0 жалпы битімен 390 OPM-ге орнатылды, әдеттегі 7,42 бит орнына. Сымдық қызметтер мен жеке телепринтерлер маңызды келіп түсетін хабарламаларды белгілеу үшін қоңыраулармен жабдықталған және қуат қосылғанда тәулік бойы қоңырау соғып тұруы мүмкін. Мысалы, UPI сымдық қызмет машиналарында 4 қоңырау "Жедел" хабарламаны білдірді; 5 қоңырау – "Бюллетень"; ал 10 қоңырау – тек өте маңызды жаңалықтар үшін қолданылатын FLASH. Телепринтерлік тізбек көбінесе 5 биттік қағаз лента перфораторымен (немесе "қайта перфоратормен") және оқырманымен байланыстырылды, бұл алынған хабарламаларды басқа тізбекке қайта жіберуге мүмкіндік берді. Осы технологияны пайдаланып күрделі әскери және коммерциялық байланыс желілері салынды. Хабар орталықтарында телепринтерлердің қатары және берілуді күтіп тұрған қағаз ленталардың үлкен тіректері болды. Шебер операторлар тесік үлгісінен басымдық кодын оқи алатын және тіпті перфоратордан шығып жатқанда "FLASH PRIORITY" лентасын оқырманына қоюы мүмкін. Күнделікті трафик көбінесе реле үшін сағаттап күтуге мәжбүр болды. Көптеген телепринтерлерде қағаз ленталарын оқуға және перфорациялауға арналған құрылғылар орнатылған, бұл хабарламаларды машиналық оқылатын формада сақтауға және оффлайн режимінде өңдеуге мүмкіндік берді. Радиоарнасы арқылы байланыс, радиотелетіп немесе RTTY (ритти деп айтылады) деп белгілі, әсіресе әскери пайдаланушылар арасында да кең таралған. Кемелер, басқару пункттері (мобильді, стационарлық және тіпті әуедегі) және логистикалық бөлімдер операторлардың минималды оқытумен сенімді және дәл ақпаратты жіберу мүмкіндігінен пайдаланды. Әуесқой радио операторлары осы байланыс режимін бүгінгі күні де пайдаланады, бірақ көптеген жағдайда мұралық телепринтерлік жабдықтардың орнына компьютерлік интерфейсті дыбыс генераторларын пайдаланады. "Радио әуесқойлары" қауымдастығында көптеген режимдер қолданылады, бастапқы ITA2 форматынан бастап, кейіпкерлердің қатесін тексеруді қамтитын жаңа және жылдам режимдерге дейін.
Басқару таңбалары
Жазу машинасы немесе электромеханикалық принтер қағазға әріптерді басып шығарады және каретканы сол жақ жиекке қайтару (каретканың қайтуы), келесі жолдың сол бағанына жылжу (жолға жылжу) және т.б. сияқты операцияларды орындайды. Басып шығармайтын операцияларды басқару командалары, басылатын әріптер сияқты, белгілі функциялары бар басқару таңбаларын (мысалы, жолға жылжу таңбасы каретканы келесі жолдағы бірдей позицияға жылжытуға мәжбүрлейді) телепринтерлерге жіберу арқылы берілді. Қазіргі заманғы есептеулер мен байланыс жүйелерінде бірнеше басқару таңбалары, мысалы, каретканы қайтару және жолға жылжу, бастапқы функцияларын сақтап қалды (бірақ олар көбінесе физикалық принтер кареткасын жылжыту үшін электромеханикалық механизмдерді қосудың орнына бағдарламалық құралдарда іске асырылады), ал көптеген басқалары қажет болмайды және басқа мақсаттар үшін қолданылады.
Жауап беру механизмі
Кейбір телепринтерлерде "Міне, мен" пернесі болған, ол барабанның тіліктерін сындырып бағдарламаланатын 20 немесе 22 таңбадан тұратын белгілі бір тізбекті жіберетін. Егер қосылған болса, бұл тізбек ENQ (бақылау E) сигналын алғанда автоматты түрде жіберілуі мүмкін. Бұл көбінесе станцияны анықтау үшін қолданылған; оператор станция идентификаторын екінші жаққа жіберу үшін пернені басуы мүмкін, ал қашықтағы станция ENQ таңбасын жіберіп, "сіз кімсіз?" деген сұрау жіберу арқылы оның жіберілуін қозғауы мүмкін.
Гретяг
1947 жылы Швейцарияда Эдгар Гретенер әзірлеген Gretag ETK 47 телепринтері, басқа телепринтерлерде қолданылатын 5 биттік кодқа ұқсас 14 биттік бастау-тоқтату жүйесін пайдаланады. Дегенмен, латын әліпбиіндегі 5 биттік кодтар мен әріптер арасындағы шамалы кездейсоқтық байланыстың орнына, ETK телепринтері басып шығаратын барлық символдар (әріптер, сандар және тыныш белгілер) басып шығару басындағы 14 негізгі элементтерден құралады, бұл қазіргі заманғы он төрт сегментті дисплейдегі 14 элементке өте ұқсас, олардың әрқайсысы тарату кезінде 14 биттің біреуімен тәуелсіз түрде таңдалады. Белгілі бір символдар жиынтығын пайдаланбай, оның орнына кішірек элементтерден символдар құрастыратындықтан, ETK басып шығару элементі латын, кириллица және грек символдары арасында ауысу үшін өзгертуді қажет етпейді.
Kleinschmidt Labs-тің зерттеу зауыттары
1931 жылы американдық өнертапқыш Эдвард Клейншмидт телепринтердің басқаша дизайнын жасау үшін Kleinschmidt Labs құрды. 1944 жылы Kleinschmidt өздерінің жеңіл құрылғысын Сигнал корпусына көрсетті, ал 1949 жылы олардың дизайны Армияның портативті қажеттіліктері үшін қабылданды. 1956 жылы Kleinschmidt Labs Smith Corona компаниясымен бірікті, кейін Marchant Calculating Machine Co. компаниясымен бірігіп, SCM корпорациясын құрды. 1979 жылға қарай Kleinschmidt бөлімшесі механикалық өнімдерден электрондық деректер алмасуға көшті. Kleinschmidt машиналары, негізгі тұтынушысы әскери сала болғандықтан, өз машиналары үшін стандартты әскери белгілеулерді пайдаланды. Телепринтерлер TT 4/FG сияқты белгілермен танылды, ал телепринтер кіретін байланыс "жиынтықтары" әдетте AN/FGC 25 сияқты стандартты Армия/Әскери-теңіз күштері белгілеу жүйесін қолданды. Бұған Kleinschmidt телепринтері TT 117/FG және ленталық реперфоратор TT 179/FG кіреді.
Моркрум
Моркрум 1910 жылы Бостон және Нью-Йорк қалаларындағы Пошталық телеграф компаниясымен алғашқы коммерциялық баспа телеграфын орнатты. Ол теміржолдарда кеңінен танымал болды, ал 1914 жылы Associated Press оны телеграф желісі үшін пайдалана бастады. Morkrum өз бәсекелесі Kleinschmidt Electric Company компаниясымен бірігіп, Morkrum Kleinschmidt Corporation атанды, кейіннен Teletype Corporation деп өзгертілді.
Техас аспаптары
Техас Инструментс 1971 жылы өзінің жеке телетайп желісін Silent 700 деп атады. Атауы термиялық принтер басының көшірме шығару үшін қолданылуынан туындады, бұл оларды механикалық баспа қолданатын заманауи телетайптардан әлдеқайда үнсіз етті, ал 1975 жылғы 745 және 1983 жылғы 707 модельдері сияқтылары тіпті портативті құрылғылар ретінде сатылатынша кішкентай болды. Кейбір модельдер акустикалық байланыс құрылғыларымен жабдықталса, ал кейбіреулерінде ішкі жад болды – бастапқыда 1973 жылғы 732/733 ASR модельдерінде кассеталық таспа, ал кейіннен 1977 жылғы 763/765 модельдерінде көпіршікті жад, бұл технологияны қолданған алғашқы және санаулы коммерциялық өнімдердің бірі. Осы құрылғыларда жад мүмкіндігі негізінен перфокартаның орнына қолданылды. Соңғы Silent 700 – 1987 жылғы 700/1200 BPS моделі, ол 1990-шы жылдардың басына дейін сатылды.
Телекс
Телекс деп аталатын жаһандық телепринтер желісі 1920 жылдардың соңында жасалды және 20 ғасырдың көп бөлігінде бизнес-коммуникациялар үшін қолданылды. Стандартты телепринтерден басты айырмашылығы – Телекске бастапқыда импульстік телефондық дисктерге негізделген коммутацияланған маршруттау желісі кірді, оны АҚШ-та Western Union қамтамасыз етті. AT&T "TWX" деп аталатын бәсекелес желіні әзірледі, ол бастапқыда айналмалы дисктер мен Бодо кодын пайдаланды, бұл металл мыс жұбы арқылы тұрақты ток импульстары түрінде клиенттерге жеткізілді. Кейіннен TWX, Bell 103 типіндегі модемдерді пайдалана отырып, екінші ASCII негізделген қызметті қосты, оның физикалық интерфейсі әдеттегі телефон желілеріне ұқсас болды. Көп жағдайда TWX қызметін дауыстық қоңырауларды жүзеге асыратын сол телефон станциясы қамтамасыз етті, POTS клиенттерінің TWX клиенттеріне қосылуына жол бермес үшін қызмет класын пайдаланды. Телекс кейбір елдерде әлі де кеме тасымалы, жаңалықтар, ауа райы хабарламалары және әскери басқару сияқты белгілі бір қолданулар үшін қолданылады. Көптеген бизнес-қосымшалар Интернетке көшті, өйткені көптеген елдер телекс/TWX қызметтерін тоқтатты.
Телетайп құрастырғышы
5 биттік Бодо коды мен одан кейінгі жеті биттік ASCII кодынан өзгеше, жаңалықтар тарату қызметтерінде қолданылған алты биттік Телетипистетер коды (TTS) болды. Ол алғаш рет 1928 жылы көрсетілді және 1950 жылдары кеңінен қолданыла бастады. "Shift in" және "shift out" кодтарын пайдалану арқылы, бұл алты биттік код үлкен және кіші әріптердің толық жиынтығын, сандарды, газеттерде жиі қолданылатын символдарды, сондай-ақ "солға қарай" немесе "ортаға" сияқты жинақтау нұсқауларын, тіпті "қосымша шрифт" белгісін – курсивке немесе қалың шрифттерге ауысу үшін, ал кейін қалыпты шрифттерге ("жоғарғы рельс") қайту үшін қолдануға мүмкіндік берді. TTS мәтінді әріп ені мен баған енін немесе жол ұзындығын ескере отырып, туралап шығарады. Жазылушы газеттерге "Модель 20" телетайп машинасы ("реперфоратор") мен қағаз таспасын соғу құрылғысы орнатылды. Алғашқыда бұл машиналар тек қағаз таспаларды тесіп, оларды Линотип машинасына орнатылған "Телетипистетер операциялық блогына" қосылған таспа оқырманмен оқылатын таспаға жазуға арналған. "Операциялық блок" негізінен таспадан оқылған кодтарға жауап ретінде механикалық жәшікті іске қосатын таспа оқырман болды, ол өз кезегінде Линотиптің пернетақтасын және басқа да басқару элементтерін газеттер мен журналдарда басып шығару үшін шрифттер жасау үшін басқарды. Бұл Линотиптің өнімділігін арттырды және таспаны алдымен тесіп, содан кейін машинаға беру арқылы, сондай-ақ таспалық хабар таратушылар мен қабылдағыштарды пайдалану арқылы жергілікті және қашықтықтан қолданылды. Қашықтықтан пайдалану синдикаттық бағандар, жаңалықтар агенттігінің жаңалықтары, хабарламалар және т.б. сияқты бірдей мазмұнды кең географиялық аймақтардағы әртүрлі басылымдарға таратуда маңызды рөл атқарды. Кейінірек жылдары TTS кодын жеткізетін 6 биттік ток тізбегінің сигналы сақтау, өңдеу және фотожинақтау машинасына беру үшін шағын компьютерге немесе мейнфреймге қосылды.
Телепринтерлер есептеу техникасында
Компьютерлер компьютерлік технологияның алғашқы күндерінен бастап деректерді енгізу және шығару үшін телепринтерлерді пайдаланды. Перфокарта оқу құрылғылары және жылдам принтерлер көп жағдайда телепринтерлерді ығыстырды, бірақ телепринтерлер 1970-жылдардың соңына дейін бейне дисплейлер кеңінен қолжетімді болғанға дейін интерактивті уақыт бөлісу терминалдары ретінде қолданыла берді. Пайдаланушылар деректерді енгізуге рұқсат сәкесі шығарылғаннан кейін командаларды теріп жазатын. Басып шығару бір бағытта жүзеге асырылды; егер пайдаланушы енгізгенді жойғысы келсе, бұрынғы мәтін жойылғанын көрсету үшін қосымша таңбалар басылды. Бейне дисплейлер алғаш пайда болғанда, пайдаланушы интерфейсі бастапқыда электромеханикалық принтермен бірдей болды; қымбат және сирек кездесетін бейне терминалдар телепринтерлермен алмастырыла алатын. Осыдан мәтіндік терминал және командалық жол интерфейсі пайда болды. Компьютерлік сессияға деректерді дайындау және компьютерлік шығысты сақтау үшін кейде қағаз лента қолданылды. Көшпелі Teletype Model 33, Бодо кодын емес, 7 биттік ASCII кодын (сегізінші теңдік битімен) пайдаланды. Көптеген модемдік байланыс параметрлері, Бастау/Тоқтату биттері және теңдік, Телетайп дәуірінен бастау алады. Digital RT 11 сияқты ерте операциялық жүйелердегі тізбектік байланыс желілері көбінесе телепринтерлерге қосылып, құрылғы атаулары «This» деп басталатын, және осыған ұқсас конвенциялар көптеген басқа операциялық жүйелерде қабылданды. Unix және Unix сияқты операциялық жүйелер «», мысалы «» немесе (псевдо-tty үшін) префиксін пайдаланады, бірақ олардың кейбіреулері (мысалы, Solaris және соңғы Linux) pty файлдарын pts папкасымен ауыстырды (мұнда «pt» псевдотерминалды білдіреді). Көптеген есептеу контекстерінде «TTY» кез келген мәтіндік терминалдың атауына айналды, мысалы, сыртқы консоль құрылғысы, жүйеге модем арқылы қосылатын пайдаланушы, компьютердің тізбектік портындағы басып шығару немесе графикалық компьютер терминалы, немесе компьютердің USB портына қосылған USB-RS 232 түрлендіргішіндегі RS 232 порты, тіпті псевдотерминал құрылғысын пайдаланатын терезе жүйесіндегі терминал эмуляторының қосымшасы. Телепринтерлер сондай-ақ кейбір TXE телефон станцияларында ақаулық туралы хабарларды және басқа да ақпаратты жазу үшін қолданылды.
Телепринтерлердің ескіруі
Қашықтан жаңалықтар, хабарламалар және басқа да мәтіндерді басып шығару әлі де кең таралған болғанымен, жалға алынған мыс сымдарға қосылған арнайы телепринтер факс, жеке компьютер, сиялы принтер, электрондық пошта және Интернет пайдасына функционалдық тұрғыдан қолданысқа жарамсыз болды. 1980 жылдары пакеттік радио әуесқой радиода қолданылатын цифрлық байланыстың ең көп таралған түріне айналды. Көп ұзамай AEA PK 232 сияқты жетілдірілген көп режимді электрондық интерфейстер жасалды, олар пакеттерді ғана емес, сонымен қатар Baudot сияқты әртүрлі модуляция түрлерін жіберуге және қабылдауға мүмкіндік берді. Бұл үй компьютерлерінің немесе ноутбуктердің телепринтерлерді алмастыруына, ақшаны, күрделілікті, орынды және механикалық машиналар қолданған қағаздың көп мөлшерін үнемдеуге жағдай жасады.