Кіріспе
Суреттерді, көбінесе құжаттарды жіберу әдісі – факс (факсимильдің қысқартылған атауы), кейде телекопиялау немесе телефакс (телефаксимильдің қысқартылған атауы) – сканерленген баспа материалдарын (мәтін және суреттерді) әдетте принтерге немесе басқа шығару құрылғысына қосылған телефон нөміріне телефон арқылы жіберу. Алғашқы құжат факс машинасымен (немесе телекопиатормен) сканерленеді, ол мазмұнды (мәтін немесе суреттерді) біртұтас графикалық бейне ретінде өңдейді, оны растрлік суретке айналдырады, содан кейін телефон желісі арқылы аудио жиіліктік сигналдар түрінде жібереді. Қабылдаушы факс машинасы сигналдарды түсіндіріп, суретті қайта жасайды және қағазға көшірмесін басып шығарады. Алғашқы жүйелер суреттің қараңғылығын үздіксіз немесе аналогтық түрде дыбыстық сигналға тікелей түрлендірген. 1980 жылдан бері көптеген машиналар беттің аудио кодталған цифрлық бейнесін пайдаланады, ал ақ немесе қара түсті аймақтарды жылдам жеткізу үшін деректерді сығу технологиясын қолданады. Бастапқыда арнайы өнім болған факс машиналары 1980 және 1990 жылдары кеңселерде кеңінен таралды. Олар электрондық пошта және Әлемдік желі сияқты интернет-технологиялардың пайда болуымен бірте-бірте қолданыстан шығып қалды, бірақ медициналық және құқық қорғау салаларында әлі де қолданылады.
Fax (short for facsimile), sometimes called telecopying or telefax (short for telefacsimile), is the telephonic transmission of scanned printed material (both text and images), normally to a telephone number connected to a printer or other output device. The original document is scanned with a fax machine (or a telecopier), which processes the contents (text or images) as a single fixed graphic image, converting it into a bitmap, and then transmitting it through the telephone system in the form of audio frequency tones. The receiving fax machine interprets the tones and reconstructs the image, printing a paper copy. Early systems used direct conversions of image darkness to audio tone in a continuous or analog manner. Since the 1980s, most machines transmit an audio encoded digital representation of the page, using data compression to more quickly transmit areas that are all white or all black. Initially a niche product, fax machines became ubiquitous in offices in the 1980s and 1990s. They have gradually been rendered obsolete by Internet based technologies such as email and the World Wide Web, but are still used in some medical administration and law enforcement settings.
Сым арқылы берілу
Шотландиялық өнертапқыштар Мэтью Кэш пен Александр Бэйн химиялық-механикалық факс құрылғыларын жасаумен айналысты және 1846 жылы зертханалық тәжірибелерде графикалық белгілерді көшіруге қол жеткізді. Ол 1843 жылғы 27 мамырда "Электрлік басып шығару телеграфы" үшін 9745 нөмірімен британдық патент алды. Фредерик Бейннің жобасына бірнеше жақсартулар енгізіп, телефакс машинасының үлгісін көрсетті. Пантеграфты итальян физигі Джованни Казелли ойлап тапты. Ол 1865 жылы, телефонның өнертапқысынан 11 жыл бұрын, Париж мен Лион қалалары арасында алғашқы коммерциялық телефакс қызметін іске қосты. 1880 жылы ағылшын өнертапқышы Шелфорд Бидуэлл екі өлшемді түпнұсқаны сканерлейтін алғашқы телефакс машинасы – сканерлік фототелеграфты құрастырды, оған қолмен сызу немесе салу қажет болмады. Генри Саттонның "телефоны" туралы мәлімет 1896 жылы жарияланды. 1900 жылы неміс физигі Артур Корн Bildtelegraph-ты ойлап тапты, ол Еуропа континентінде кеңінен таралды, әсіресе 1908 жылы Парижден Лондонға іздеп отырған адамның суретін сәтті жібергеннен кейін. Оның басты бәсекелестері – Эдуард Белиннің Bélinographe машинасы болды, ал 1930 жылдардан бастап неміс өнертапқышы Рудольф Хеллдің 1929 жылы ойлап тапқан Hellschreiber машинасы, механикалық кескінді сканерлеу және тарату саласындағы алғашқы қадамдардың бірі. 1888 жылы Элиша Грейдің телеавтографты ойлап тапқандығы факс технологиясының одан әрі дамуын көрсетті, ол пайдаланушыларға қолтаңбаларын қашықтықтан жіберуге мүмкіндік берді, соның арқасында сәйкестендіруді немесе меншік құқығын тексеруге болады. 1924 жылғы 19 мамырда AT&T корпорациясының ғалымдары "электр арқылы суреттерді берудің жаңа әдісімен" 15 фотосуретті телефон арқылы Кливлендтен Нью-Йоркке жіберді, бұл фотосуреттер газеттерде басуға жарамды болды. Бұрын фотосуреттер осы әдіс арқылы радио арқылы жіберілетін. 1948 жылы жарияланған Western Union компаниясының "Deskfax" факс машинасы ыңғайлы үстелге сыйып, арнайы отты принтер қағазын пайдаланды.
Сымсыз беру
Америка радио корпорациясының (RCA) дизайнері ретінде 1924 жылы Ричард Х. Рейнджер сымсыз фоторадиограмманы, яғни трансокеандық радио факсимилесін ойлап тапты, ол бүгінгі "факс" машиналарын алдағысы болды. 1924 жылғы 29 қарашада Нью-Йорктен Лондонға жіберілген президент Кальвин Кулиджтің суреті трансокеандық радио факсимиле арқылы көшірілген алғашқы фотосурет болды. Рейнджердің өнімін коммерциялық тұрғыда пайдалану екі жылдан кейін басталды. Сондай-ақ 1924 жылы AT&T компаниясының Герберт Ивс алғашқы түсті факсимилені, яғни үнсіз кино жұлдызы Рудольф Валентиноның түсі өзгермеген суретін, қызыл, жасыл және көк түстерді бөліп пайдаланып қайта жаңғыртты. 1930 жылдардың соңынан бастап Финч факсимильді жүйесі коммерциялық AM радиостанциялары мен Финч принтерімен жабдықталған қарапайым радиоқабылдағыштар арқылы жеке үйлерге "радио газет" тарату үшін қолданылды. Жаңа және әлеуетті мүмкіндікті сезінген бәсекелестер осы салаға тез арада кірді, бірақ принтер мен арнайы қағаз өте қымбат болды, AM радиосы өте баяу және кедергіге ұшырауға бейім болды, ал газет тым кішкентай болды. Финч пен басқалар осындай қызметті тиімді бизнес ретінде құруға он жылдан астам уақыт бойы қайта-қайта тырысқаннан кейін, халық, арзан және үлкен үйге жеткізілетін күнделікті газеттермен және кез келген "жаңалықты" жеткізу үшін әдеттегі радио хабарларымен қанағаттанғандықтан, жаңа құралға тек қысқа ғана қызығушылық танытты. 1940 жылдардың соңында радиофакс қабылдағыштары жеткілікті түрде кішірейтілді, оларды Western Union компаниясының "Telecar" телеграмма жеткізу көліктерінің астына орнатуға болады. 1970 жылдардың соңында әлемдегі көптеген компаниялар (әсіресе жапон фирмалары) факс нарығына енді. Одан кейін жақын арада нарыққа кішірек, жылдам және тиімдірек факс машиналарын жаңа толқын келді. Xerox компаниясы алғашқы факс машиналарын жасағаннан кейін де көп жылдар бойы факс машиналарын жетілдіре берді. Кейінірек олар көшіру құрылғыларымен біріктіріліп, бүгінгі таңда қол жетімді көшіру, сканерлеу және факс жіберуге арналған гибридтік машиналар жасалды. Xerox факс технологиясының аз танымал мүмкіндіктерінің бірі 1980 жылдардың басында 8000 жұмыс станцияларында Ethernet қосылған факс қызметтерін қамтиды. 1970 жылдардың ортасында Exxon Qwip болған, кең таралған факс машинасының пайда болуына дейін факсимильді машиналар құжатты немесе суретті оптикалық түрде сканерлеу арқылы жұмыс істеді, ол барабанда айналып тұрады. Құжаттың ақ және қараңғы бөліктеріне сәйкес жарықтың қарқындылығы өзгереді және ол фотоэлементке бағытталды. Бұл ток тонагенераторды (модуляторды) басқару үшін пайдаланылды, ток тонаның жиілігін анықтады. Бұл дыбыс дыбысы әдеттегі телефон тікелей қосылысының микрофонына қосылған акустикалық қосқыш (динамик) арқылы жіберілді. Қабылдаушы жағында тікелей қосылыстың динамигі акустикалық қосқышқа (микрофонға) қосылды, ал демодулятор дыбыстың өзгеруін токқа айналдырды, ол қаламның немесе қарындаштың механикалық қозғалысын басқарып, суретті қағаздың бос бетіне көшірді, барабан да сол жылдамдықпен айналып тұрды.
Компьютерлік факсимиль интерфейсі
1985 жылы GammaLink компаниясының негізін қалаушы Хэнк Магнуски GammaFax деп аталған алғашқы компьютерлік факс тақтасын жасады. Мұндай тақталар аналогты кеңейту шинасы арқылы дауыстық байланыс жүргізуге мүмкіндік берді.
XXI ғасырда
Кәсіпорындар әдетте факс мүмкіндіктерін сақтаса да, технология Интернетке негізделген баламалардан күшейе түскен бәсекелестікке тап болды. Кейбір елдерде келісімшарттардағы электрондық қолтаңбалар заңмен әлі мойындалмағандықтан, ал қолтаңбаның көшірмесі бар факспен жасалған келісімшарттар мойындалғандықтан, факс машиналары бизнесте әлі де қолдау табады. Жапонияда 2020 жылдың қыркүйегіне дейін факстер мәдени және графемикалық себептермен кеңінен қолданылып келді. Оларды елдің барлық аймақтарындағы 81%-дан астам дүкендерден отандық және халықаралық абоненттерге жіберуге болады. Дүкендердегі факс машиналары жіберілген факстің сәл өзгертілген мазмұнын A4 форматындағы электрондық растау парағына басып шығарады. Жапонияда COVID-19 пандемиясы кезінде факс пайдалану деректерде қателер жасауға және хабарламаларды кешіктіруге, инфекцияның таралуын тоқтату жөніндегі шараларды баяулатуға және қашықтықтан жұмысқа көшуге кедергі келтіргені үшін сынға ұшырады. Көптеген корпоративтік орталарда, жеке тұрған факс машиналарының орнын факс-серверлер және басқа да компьютерлік жүйелер басты, олар келіп түскен факстерді электрондық түрде қабылдап, сақтап, оларды пайдаланушыларға қағаз түрінде немесе электрондық пошта арқылы (қауіпсіздігі қамтамасыз етілген) жібереді. Мұндай жүйелердің артықшылығы – қажетсіз басылымдарды жою және кеңсеге қажетті аналогты телефон желілерінің санын азайту арқылы шығындарды төмендету. Кез келген уақытта қолданысқа ие болған факс машинасы шағын кеңселер мен үй кеңселерінен де азайып барады. VoIP және электрондық пошта провайдерлері ұсынатын қашықтан хостингтелген факс-сервер қызметтері кеңінен қолжетімді, олар пайдаланушыларға арнайы жабдықтар немесе факс желілеріне мұқтаж болмай, қолданыстағы электрондық пошта шоттарын пайдалана отырып, факс жіберуге және қабылдауға мүмкіндік береді. Жеке компьютерлер аналогты модемдер немесе ISDN арқылы келіп түскен және жіберілген факстерді өңдеуге қабілетті болғандықтан, жеке факс машинасының қажеттілігі болмайды. Бұл шешімдер факс қызметтерін сирек пайдаланатын пайдаланушылар үшін өте қолайлы. 2017 жылдың шілдесінде Ұлыбританияның Ұлттық денсаулық сақтау қызметі (NHS) әлемдегі ең ірі факс машиналарын сатып алушы болып саналды, себебі цифрлық революция оны көбінесе айналып өтті. 2018 жылдың маусым айында Лейборист партиясы NHS-те кемінде 11 620 факс машинасы жұмыс істеп тұрғанын, ал желтоқсан айында Денсаулық сақтау және әлеуметтік қамқорлау департаменті 2019 жылдан бастап факс машиналарын сатып алуға тыйым салынғанын және 2020 жылдың 31 наурызына дейін қолданыстағыларын қауіпсіз электрондық поштамен алмастыру керектігін мәлімдеді. NHS-те цифрлық жағынан дамыған деп есептелетін Лидс оқыту ауруханалары NHS трасты 2019 жылдың басында факс машиналарын жою процесін бастады. Бұл дәріханалармен және қарттар үйлерімен байланыс қажеттілігіне байланысты көптеген электрондық факс шешімдерін қамтыды, себебі олар NHS электрондық пошта жүйесіне қол жеткізе алмауы мүмкін және олардың қағаз тізімінде нәрселер болуы керек. 2018 жылы Канада дәрігерлерінің үштен екісі басқа дәрігерлермен байланыс үшін негізінен факс машиналарын қолданғанын хабарлады. Факс әлі де қауіпсіз және сенімді деп есептеледі, ал электрондық жүйелер көбінесе бір-бірімен байланыса алмайды. АҚШ-та ауруханалар факс машиналарын пайдаланудың жетекші орындары болып табылады, онда барлық дәрігерлер HIPAA-ны бұзу қаупіне байланысты электрондық поштаға қарағанда факс машиналарын артық көреді. Алайда, COVID-19 пандемиясының нәтижесінде теледенсаулық сақтау кеңейгеніне байланысты факс машиналары азая бастады, ал виртуалды сапарлар көбінесе пациенттің дәрігерге факс немесе пошта арқылы ақпарат жіберу қажеттілігін алмастырады, себебі дәрігер Zoom немесе Microsoft Teams сияқты теледенсаулық сақтау платформасы арқылы ақпаратты алады.
Қуаттары
Факс мүмкіндіктерінің бірнеше көрсеткіштері бар: топ, сынып, деректерді тарату жылдамдығы және ITU T (бұрынғы CCITT) ұсынымдарымен сәйкестік. 1968 жылғы Carterfone шешімінен кейін, көптеген факс машиналарын стандартты PSTN желілері мен телефон нөмірлеріне қосылуы үшін жасады.
Аналогты
1 және 2-топ факстар аналогты теледидар кадрлары сияқты бірдей жолмен жіберіледі, әрбір сканерленген жол үздіксіз аналогты сигнал ретінде таратылады. Көлденең ажыратымдылығы сканердің, тарату желісінің және принтердің сапасына байланысты болды. Аналогты факстер қолданыстан шығып, енді өндірілмейді. ITU-T T.2 және T.3 ұсыныстары 1996 жылдың шілдесінде ескіргені үшін кері тартылды. 1-топ факстары ITU-T T.2 ұсынысына сәйкес келеді. 1-топ факстары бір бетті жіберуге алты минут уақыт алады, ал вертикальді ажыратымдылығы дюйікке 96 сканерлік жол құрайды. 1-топ факстары қолданыстан шығып, енді өндірілмейді. 2-топ факстары ITU-T T.3 және T.30 ұсыныстарына сәйкес келеді. 2-топ факстары бір бетті жіберуге үш минут уақыт алады, ал вертикальді ажыратымдылығы дюйікке 96 сканерлік жол құрайды. 2-топ факстары дерлік қолданыстан шығып, енді өндірілмейді. 2-топ факстары 3-топ факстарымен өзара үйлесімді жұмыс істей алады.
Цифрлық
Dacom DFC 10 – алғашқы цифрлық факс машинасы. "2-сынып" деп белгілі факс құрылғыларының ресми емес класы T.30 сеансын өздігінен басқарады, бірақ T.4/T.6 деректерді сығу басқарушы компьютердегі бағдарламалық құралдар арқылы жүзеге асырылады. Бұл "сыныптың" іске асырылуы стандарттың жобалық нұсқаларына негізделген, ол ақырында 2.0 класына дейін дамыды. "2-сыныптың" барлық іске асырылуы өндірушіге тән. 2.0 класы – ITU T стандартының 2-сыныпқа ресми нұсқасы, және "2-сынып" деп аталатын көптеген өндірушіге тән іске асырылулардан ажырату үшін 2.0 класы деп аталады. Ол "2-сыныптың" әртүрлі өндірушіге тән нұсқаларынан өзгеше, бірақ стандартталған командалар жиынтығын қолданады. Тиісті ITU T ұсынымы – T.32. Модификацияланған Хаффман (MH). Модификацияланған READ (MR) (Relative Element Address Designate) – міндетті емес. Қосымша әдіс T.6 стандартында: Modified Modified READ (MMR) түрінде келтірілген. Кейіннен, ITU T T.30 ұсынымына басқа сығу әдістері де қосылды, мысалы, екі деңгейлі мазмұн үшін тиімді JBIG (T.82, T.85), сұр түсті, палитралы және түрлі-түсті мазмұн үшін JPEG (T.81), T.43, MRC (T.44) және T.45. Факс машиналары T.30 сессиясының басында екі тараптың да қолдайтын ең жақсы әдісті пайдалану үшін келісімге келе алады.
What is commonly known as "Class 2" is an unofficial class of fax devices that perform T.30 session management themselves, but the T.4/T.6 data compression is performed by software on a controlling computer. Implementations of this "class" are based on draft versions of the standard that eventually significantly evolved to become Class 2.0. All implementations of "Class 2" are manufacturer specific. Class 2.0 is the official ITU T version of Class 2 and is commonly known as Class 2.0 to differentiate it from many manufacturer specific implementations of what is commonly known as "Class 2". It uses a different but standardized command set than the various manufacturer specific implementations of "Class 2". The relevant ITU T recommendation is T.32. Modified Huffman (MH). Modified READ (MR) (Relative Element Address Designate), optional. An additional method is specified in T.6:
Modified Modified READ (MMR). Later, other compression techniques were added as options to ITU T recommendation T.30, such as the more efficient JBIG (T.82, T.85) for bi level content, and JPEG (T.81), T.43, MRC (T.44), and T.45 for grayscale, palette, and colour content. Fax machines can negotiate at the start of the T.30 session to use the best technique implemented on both sides.
Өзгертілген Хаффман
Модификацияланған Хаффман (MH) кодегі, T.4 стандартында бір өлшемді кодтау схемасы ретінде сипатталған, түспен факс жіберу үшін оптимизацияланған, бос кеңістікті тиімді қысуға арналған кодтау кітапшасына негізделген орындалу ұзындығының кодтау схемасы болып табылады. Алайда, ол кеңінен қолдау таппағандықтан, көптеген түсті факс машиналары тек бір өндірушінің машиналарына түсті факс жібере алады.
Соққы жылдамдығы
Факсимильді жүйелерде соққы жылдамдығы – сканерлеу бағытына перпендикуляр тұрақты сызықты сканерлеу немесе жазу нүктесінің бір бағытта кесіп өту шарапаты. Соққы жылдамдығы көбінесе минутына соққы санымен өлшенеді. Егер факс жүйесі екі бағытта сканерлесе, соққы жылдамдығы осы санның екі есесіне тең болады. Көптеген 20-шы ғасырдың дәстүрлі механикалық жүйелерінде соққы жылдамдығы барабан жылдамдығымен бірдей.
Факс дыбысы
CNG тоны – факс машинасы басқа факс машинасына қосылғанда берілетін 1100 Гц жиіліктік сигнал. IP желісі арқылы факс жүзеге асыру кезінде факс сигналдары қиындықтар тудыруы мүмкін.
Интернет арқылы факс
Бір танымал нұсқа – интернет-факс қызметіне жазылу, бұл пайдаланушыларға электрондық пошта тіркелгісін пайдалана отырып, жеке компьютерлерінен факс жіберуге және қабылдауға мүмкіндік береді. Ешқандай бағдарламалық қамтамасыз ету, факс сервері немесе факс машинасы қажет емес. Факстар TIFF немесе PDF файлдары түрінде немесе қызмет провайдерінің бағдарламалық жасақтамасын қолдануды талап ететін арнайы форматта алынады. Пайдаланушы интернетке қол жеткізе алатын кез келген жерден және кез келген уақытта факстарды жіберуге немесе алуға болады. Кейбір қызметтер қатаң HIPAA және Gramm–Leach–Bliley Act талаптарына сәйкес келетін, медициналық және қаржылық ақпаратты құпия және қауіпсіз сақтауға мүмкіндік беретін қауіпсіз факс жіберуді ұсынады. Факс қызметін пайдалану үшін қағаз, арнайы факс желісі немесе тұтыну ресурстары қажет емес. Физикалық факс машинасына тағы бір балама – факс серверлерін және біріктірілген хабарламаларды пайдалана отырып, өз компьютерлерінен факс жіберуге және қабылдауға мүмкіндік беретін компьютерлік бағдарламалық жасақтаманы пайдалану. Виртуалды (электрондық пошта) факсты басып шығарып, қол қойып, электрондық поштаға жібермес бұрын компьютерге сканерлеуге болады. Сондай-ақ, жіберуші құжатқа цифрлық қолтаңба қоса алады. Ұялы телефондардың кең таралғандығына байланысты, виртуалды факс машиналарын енді Android және iOS үшін қосымша ретінде жүктеуге болады. Бұл қосымшалар факс құжаттарын жүктеу үшін телефонның кіріктірілген камерасын пайдаланады немесе оларды түрлі бұлтты қызметтерден импорттай алады.