Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Игнейлік жанартау тау жыныстарының қалыптасу режимі
Mode of igneous volcanic rock formation
Экструзивтік тау жыныстары – жердің ішіндегі ыстық магма лава түрінде жер бетіне ағып шығуы немесе атмосфераға күшті жарылып, пирокластикалық материалдар немесе туф түрінде қайта түсуі арқылы игнейлік жанартау тау жыныстарының қалыптасу режимі. Керісінше, интрузивтік тау жыныстары – жер бетінің астында суыған магмадан пайда болады. Экструзияның басты әсері – магма ашық ауада немесе теңіз суында өте жылдам суып, кристалдардың өсуіне уақыт қалдырмайды. Адам көзімен көрінетін ірі кристалдар, фенокристалдар деп аталады, олар магмалық резервуарда баяу суыған кезде алдымен қалыптасады. Егер игнейлік тау жыныстарында екі түрлі түйіршік өлшемі болса, онда олардың құрылымы порфиритті болады, ал ұсақ кристалдар негізгі масса деп аталады.
Extrusive rock refers to the mode of igneous volcanic rock formation in which hot magma from inside the Earth flows out (extrudes) onto the surface as lava or explodes violently into the atmosphere to fall back as pyroclastics or tuff. In contrast, intrusive rock refers to rocks formed by magma which cools below the surface. The main effect of extrusion is that the magma can cool much more quickly in the open air or under seawater, and there is little time for the growth of crystals. Any larger crystals visible to the human eye, called phenocrysts, form earlier while slowly cooling in the magma reservoir. When igneous rocks contain two distinct grain sizes, the texture is porphyritic, and the finer crystals are called the groundmass.
Экструзивті денелер мен тау жыныстарының түрлері
Қалқандық жанартаулар – ірі, баяу қалыптасатын жанартаулар. Олар сұйық базальтты магманы шығарып, салқындағаннан кейін экструзивті базальт тау жынысын құрайды. Базальт планета қабығында кең таралған минералдардан – фельдшпаттар мен пироксендерден тұрады. Жарылыс жанартаулары төмен тұтқырлыққа ие базальтты магманы жарылыс тесіктерінен құйып, экструзивті базальтты құрайды. Құрама немесе стратовулкандар көбінесе андезиттік магмадан тұрады және әдетте экструзивті андезит тау жынысын жасайды. Андэзиттік магма көптеген газдар мен балқыған мантия тау жыныстарынан тұрады. Конус немесе шлак конустары жоғары газды лаваны күшпен шығарады, ал осы мафикалық лавадағы газ көпіршіктерінен экструзивті базальтты шлак пайда болады. Лава күмбездері жоғары тұтқырлыққа ие лавадан қалыптасады, ол күмбез пішінін құрайды. Күмбездер әдетте кремнийге бай экструзивті обсидиан тау жынысын және кейде дацит күмбездерін құрайтын экструзивті дацит тау жынысын қалыптастырады, мысалы, Сент-Хеленс тауының жағдайында. Кальдералар – атқылаған жанартаудың құлауынан пайда болған жанартаулық ойыстар. Қайта жанданатын кальдералар риолитті магманың атқылауымен толтырылып, Йеллоустоун кальдерасы сияқты экструзивті риолит тау жынысын құрайды. Су асты жанартаулары мұхит түбінде атқылап, экструзивті пемза тау жынысын жасайды. Пемза – бұл жеңіл салмақты, көпіршікті құрылымы бар шыны, шлактан кремний құрамымен ерекшеленеді және сондықтан су бетінде қалады.
Shield volcanoes are large, slow forming volcanoes that erupt fluid basaltic magma that cools to form the extrusive rock basalt. Basalt is composed of minerals readily available in the planet's crust, including feldspars and pyroxenes. Fissure volcanoes pour out low viscosity basaltic magma from fissure vents to form the extrusive rock basalt. Composite or stratovolcanoes often have andesitic magma and typically form the extrusive rock andesite. Andesitic magma is composed of many gases and melted mantle rocks. Cinder or scoria cones violently expel lava with high gas content, and due to the vapor bubbles in this mafic lava, the extrusive basalt scoria is formed. Lava domes are formed by high viscosity lava that piles up, forming a dome shape. Domes typically solidify to form the rich in silica extrusive rock obsidian and sometimes dacite domes form the extrusive rock dacite, like in the case of Mount St. Helens. Calderas are volcanic depressions formed after an erupted volcano collapses. Resurgent calderas can refill with an eruption of rhyolitic magma to form the extrusive rock rhyolite like the Yellowstone Caldera. Submarine volcanoes erupt on the ocean floor and produce the extrusive rock pumice. Pumice is a light weight glass with a vesicular texture that differs from scoria in its silicic composition and therefore floats.