Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Метаморфтық тау жынысы түрі
Metamorphic rock type
Амфиболит (/æ//m/'/f//ɪ//b//ə//l//aɪ//t/) – амфибол, әсіресе рог-бленда және актинолит, сондай-ақ плагиоклаздық фельдшпат қамтитын, бірақ кварцтың азы немесе мүлдем жоқ метаморфтық тау жынысы. Ол әдетте қара түсті және тығыз, әлсіз жапырақты немесе шистоздық (тақташалы) құрылыммен сипатталады. Тастың қара және ақ түсті ұсақ жарықтары оған тұз бен бұрыш сияқты көрініс береді. Амфиболит көбінесе базальт сияқты магмалық тау жыныстарының метаморфизмі нәтижесінде пайдалады. Дегенмен, метаморфизм минералдарды түпнұсқа тау жынысының химиялық құрамына сәйкес жасайды, сондықтан кейбір "қоқыс марлдар" және жанартаулық шөгінділер де амфиболиттік жиынтыққа айналуы мүмкін. Доломит және сидерит кен орындары да амфиболитті (тремолит шистасы, граунерит шистасы және т.б.) оңай түзеді, әсіресе жақын орналасқан граниттік массалардың белгілі бір деңгейде контакттық метаморфизмі болған жағдайда. Метаморфтанған базальт (метабазальт) ортоамфиболитті, ал химиялық құрамына сәйкес басқа литологиялар параамфиболитті жасайды. Тремолит метаморфтық амфибол болғанымен, ол көбінесе жоғары метаморфты ультрамафикалық тау жыныстарынан түзіледі, сондықтан тремолит тальк шистасы әдетте амфиболиттің бір түрі деп есептелмейді. Негізінен мүйізді амфиболдан тұратын, толық кристалды плутондық магмалық тау жынысы мүйізді блендит деп аталады, ол әдетте кристалдық кумуляциялық тау жынысы болып табылады. Фельдшпатты негізгі массасы бар 90%-дан астам амфиболдан тұратын магмалық тау жыныстары лампрофирлер болуы мүмкін.
Amphibolite (/æ//m/'/f//ɪ//b//ə//l//aɪ//t/) is a metamorphic rock that contains amphibole, especially hornblende and actinolite, as well as plagioclase feldspar, but with little or no quartz. It is typically dark colored and dense, with a weakly foliated or schistose (flaky) structure. The small flakes of black and white in the rock often give it a salt and pepper appearance. Amphibolite frequently forms by metamorphism of mafic igneous rocks, such as basalt. However, because metamorphism creates minerals entirely based upon the chemistry of the protolith, certain 'dirty marls' and volcanic sediments may also metamorphose to an amphibolite assemblage. Deposits containing dolomite and siderite also readily yield amphibolite (tremolite schist, grunerite schist, and others) especially where there has been a certain amount of contact metamorphism by adjacent granitic masses. Metamorphosed basalt (metabasalt) creates ortho amphibolite and other chemically appropriate lithologies create para amphibolite. Although tremolite is a metamorphic amphibole, it is most commonly derived from highly metamorphosed ultramafic rocks, and thus tremolite talc schist is not generally considered a variety of amphibolite. A holocrystalline plutonic igneous rock composed primarily of hornblende amphibole is called a hornblendite, which is usually a crystal cumulate rock. Igneous rocks with greater than 90% amphiboles, which have a feldspar groundmass, may be lamprophyres.
Ортоамфиболитті параамфиболитке қарсы
Негізінен амфиболдан, плагиоклаздан, бағынышты эпидоттан, зоозиттен, хлориттен, кварцтан, титаниттен және қосалқы леукокситтен, илмениттен және магниттен тұратын, магмалық тау жынысынан пайда болған метаморфтық тау жыныстары ортоамфиболит деп аталады. Параамфиболит әдетте ортоамфиболиттегідей тепе-теңдік минералдық жиынтыққа ие болады, бірақ көбірек биотитпен, сондай-ақ көбірек кварц, плагиоклаз және протолитіне байланысты көбірек кальцит/арагонит және волластонит болуы мүмкін. Амфиболиттің нағыз табиғатын анықтаудың ең оңай жолы – оның далалық қатынастарын қарастыру, әсіресе, ол басқа метаседименттік тау жыныстарымен, әсіресе, сұр жыныстармен және нашар сұрыпталған шөгінді жыныстармен араласып жатыр ма екенін анықтау. Егер амфиболит протолиттің жатыс беттерін кесіп өтетін болса, онда ол ортоамфиболит болып саналады, себебі бұл оның дике (интрузиялық дене) болғанын көрсетеді. Ал, жіңішке метаморфоздық лава ағындарын анықтау қиынға соғуы мүмкін. Содан кейін, тау жынысының геохимиялық зерттеулері ортоамфиболитті параамфиболитеннен дұрыс анықтауға мүмкіндік береді. «Метабазальт» термині негізінен ортоамфиболит пен параамфиболит арасындағы шатасуды болдырмау үшін қолданылады. Бұл терминді Британдық геологиялық қызметі тау жынысының шығу тегін оның сипаттамалары арқылы анықтау мүмкін болған жағдайларда (жердегі қатынастарды ескермей), әсіресе метаморфизмнің дәрежесі төмен болғанда қолдануды ұсынады.
Metamorphic rocks composed primarily of amphibole, plagioclase, with subordinate epidote, zoisite, chlorite, quartz, titanite, and accessory leucoxene, ilmenite and magnetite which have a protolith of an igneous rock are known as ortho amphibolite. Para amphibolite will generally have the same equilibrium mineral assemblage as ortho amphibolite, with more biotite, and may include more quartz, plagioclase, and depending on the protolith, more calcite/aragonite and wollastonite. Often the easiest way to determine the true nature of an amphibolite is to inspect its field relationships; especially whether it is interfingered with other metasedimentary rocks, especially greywacke and other poorly sorted sedimentary rocks. If the amphibolite appears to transgress apparent protolith bedding surfaces it is an ortho amphibolite, as this suggests it was a dyke. Picking a sill and thin metamorphosed lava flows may be more troublesome. Thereafter, whole rock geochemistry will suitably identify ortho from para amphibolite. The word metabasalt was thus coined, largely to avoid the confusion between ortho amphibolite and para amphibolite. This term is recommended by the British Geological Survey when it is possible to determine the origin of the rock from its characteristics alone (and not from field relationships), particularly when the degree of metamorphism is low.
Уралит
Уралит – гидротермиялық өзгерген пироксинит. Автогендік гидротермиялық айналым барысында пироксен, плагиоклаз сияқты бастапқы минералдық құрамы актинолит пен соссуритке (албит + эпидот) ауысады. Оның текстурасы ерекше: пироксен актинолитке псевдоморфты түрде, жіңішке, радиалды реттелген күйде өзгереді, ал плагиоклаз сауссуриттенген.
Uralite is a particular hydrothermally altered pyroxenite; during autogenic hydrothermal circulation the primary mineralogy of pyroxene and plagioclase, etc. has altered to actinolite and saussurite (albite + epidote). The texture is distinctive, the pyroxene altered to fuzzy, radially arranged actinolite pseudomorphically after pyroxene, and saussuritised plagioclase.
Эпидиорит
Эпидиорит деген ескі термин кейде, әсіресе Еуропада, диорит, габбро немесе басқа мафикалық интрузивті тау жынысынан пайда болған, метаморфозға ұшыраған ортоамфиболитті көрсету үшін қолданылады. Эпидиоритте бастапқы клинопироксен (көбінесе аугит) талшықты амфибола – уралитке айналған.
The archaic term epidiorite is sometimes used, especially in Europe, to refer to a metamorphosed ortho amphibolite with a protolith of diorite, gabbro or other mafic intrusive rock. In epidiorite the original clinopyroxene (most often augite) has been replaced by the fibrous amphibole uralite.
Қолданылуы
Амфиболит Орталық Еуропадағы ерте неолит дәуірінде (Линейная керамика және Россен мәдениеттері) балқы (аяқ киімге арналған соңғы кельттер) жасау үшін бағаланған материал болды. Амфиболит – құрылыста, жол төсеуде, ғимараттарды қаптауда жиі қолданылатын тас, әсіресе оның әдемі текстурасы, қара түсі, беріктігі, жылтыратылу қабілеті және оңай қол жетімділігі үшін.
Amphibolite was a favourite material for the production of adzes (shoe last celts) in the central European early Neolithic (Linearbandkeramic and Rössen cultures). Amphibolite is a common dimension stone used in construction, paving, facing of buildings, especially because of its attractive textures, dark color, hardness and polishability and its ready availability.