Кіріспе

Рим легионы

Legio XXII Deiotariana ("Диотардың жиырма екінші легионы") – Императорлық Рим армиясының легионы, шамамен б.з.б. 48 жылы құрылып, 132–136 жылдардағы Бар-Кохба көтерілісі кезінде таратылған немесе жойылған. Оның атауы Галатияның келт патшасы Диотардан шыққан. Оның нышаны белгісіз.

Легионның пайда болуы

Бұл әскерді қазіргі Түркияның Галатия аймағында тұратын толистобог тайпасының патшасы Дейотарус жинаған. Б.з.б. 63 жылы Дейотарус Рим Республикасының генералы Помпейдің одақтасы болды, ол оны Кіші Азияның барлық кельт тайпаларының патшасы деп жариялады, олар жиынтығында Галатиялықтар деп аталды (содан аймақ Галатия деп аталды). Дейотарус әскер жинап, оны римдіктердің көмегімен жаттықтырды; бұл әскер б.з.б. 48 жылы 12 000 жаяу әскер мен 2 000 аттыдан тұрды. Цицерон бұл әскердің отыз когортаға бөлінгенін, бұл сол кездегі үш рим легионына шамамен тең екенін жазды. Бұл әскер римдіктерді Понт патшасы Митридат VI-ға қарсы соғыста қолдады және үшінші Митридат соғысында римдіктердің жеңісіне үлес қосты. Понт патшасы Фарнакс II-ге қарсы Никополь шайқасында ауыр жеңіліске ұшырағаннан кейін, Дейотарус әскерінің аман қалған сарбаздары бір легион құрып, Юлий Цезарьдің Понтқа қарсы сәтті жорығында оның қасында жүріп, Зелла шайқасында (б.з.б. 47 ж.) онымен бірге шайқасты.

Ерте тарихы (Б.з.д.)

Аминтос 25 ж.б.д. қайтыс болғаннан кейін, Дейотардың мұрагері Галатия патшалығы Рим империясына қосылды. Мысырдан табылған, 8 ж.б.д. жазылған папируста легионның екі сарбазы есімдері аталады. Осы екі мерзім арасында Галатия әскері рим әскеріне легион ретінде қосылды. М.Х.Д. Паркер оның құрылған күнін 16 ж.б.д. мен 8 ж.б.д. аралығында қарастыруға болады деп санайды; себебі Цезарь Августың 21 легионы болғандықтан, легион XXII нөмірін алды. Жиырма екінші легион Никополиске (Александрияның жанында, Египетте) III Киренаикамен бірге орналастырылды. Бұл екі легионның міндеті – Александрияның көпұлтты құрамына байланысты, Египет провинциясын ішкі және сыртқы қауіптерден қорғау болды. 26 ж.б.д. Египет префекті Элий Галл Нубия патшалықтарына қарсы жорық жүргізді, сондай-ақ Арабия Феликс (Йемен) табуға тырысты. Жорық аштық пен эпидемия салдарынан (римдіктер, еврейлер және набатейлер) әскерлердің ауыр шығындарына байланысты тез тоқтатылды. Шығындар толықтай өтелмеді, сондықтан 23 ж.б.д. Нубиялықтар, патшайым Кандаке Аманирена басқаруымен, бастама көтеріп, Элефантинаға қарай бет алған римдіктерге шабуыл жасады. Египеттің жаңа префекті Гай Петроний күштерді жинап, нубилерді тоқтатып, Нил өзенімен Нубия астанасы Напатаға қарай жорық жасады, ол 22 ж.б.д. тонауға ұшырады. XXII легионы осы соғыстарда қатысқан болуы мүмкін. Осыдан кейін Нубия майданы ұзақ уақытқа дейін тыныш болды, сондықтан легиондарды басқа мақсаттарда қолдануға болады. Легионерлер тек әскерлер ретінде ғана емес, сонымен қатар жұмысшылар ретінде де пайдаланылды, олардың бір бөлігі Монс-Клаудиан гранит кен орындарына жіберілді. Басқа легионерлер Египет провинциясының оңтүстігіне жіберіліп, Мемнонның колоссал мүсіндеріне өздерінің есімдерін қашап қалдырды.

Кейінгі тарих

Нерон тұсында римдіктер римдіктерге одақтас Армения патшалығын басып алған Парфян империясына қарсы жорық жүргізді (55–63). 60 жылы Арменияны бағындырып, 62 жылы одан айырылғаннан кейін, римдіктер XV Аполлинарий легионымен Паннониядан Кн. Домиций Корбулоға, Сирия легатына жіберді. Корбуло XV Аполлинарий, III Галлика, V Македоника, X Фретенсис және XXII легиондарымен Парфияның I Вологазесін 63 жылы келісімге келтірді, соның нәтижесінде оның бауыры Тиридат римдік клиент ретінде Армения патшасы болды. 66 жылы зейлот яһудилер Иерусалимдегі римдік гарнизонын өлтірді. 66 жылы Сирия легатының үлкен жеңілісінен кейін, Т. Флавий Веспасиан 67 жылы V Македоника, X Фретенсис, XV Аполлинарий легиондарымен, XXII легионынан 1000 легионерлік бір vexillatio және Шығыс одақтастарынан 15000 әскермен Иудеяға кірді және 69 жылы Иерусалимді қоршауға алды, оны оның ұлы Т. Флавий Веспасиан (әдетте Тит деп танылады) 70 жылы аяқтады. Шындығында, 69 жылы, «төрт император жылында», Флавий Веспасиан үлкені Неронның өлімінен және Галбаның бүлігінен кейін императорлық тақты басып алу үшін Италияға оралды. Жиырма екінші легион Флавий Веспасианның жағына шықты, ол ақырында император болды. Траян тұсында легион ресми түрде Deiotariana деп аталды, бірақ бұл атау Клавдий кезінен бері ресми емес болған. XXII Deiotariana туралы соңғы нақты мәлімет 119 жылға жатады. 145 жылы барлық легиондардың тізімі жасалғанда, XXII Deiotariana тізімге енбеді. Легион әкімшілік себептермен таратылды ма, әлде қақтығыс кезінде жойылды ма – әлі де белгісіз. Көптеген зерттеушілердің пікірінше, XXII Deiotariana Симон бар Кохбаның еврейлік көтерілісі кезінде ауыр шығынға ұшырады. Питер Шафердің 2003 жылғы кітабында «Бар-Кохба көтерілісімен байланысты Legio XXII Deiotariana-ның жоғалуы белгісіз және жалпы қабылданған факт емес» делінген. Кесария Маритимадан алынған дәлелдер көптеген ғалымдардың қолдауын тапты, олар шамамен 133-134 жылдарға жасалған су құбырын жөндеу туралы жазуды Legio XXII Deiotariana деп түсіндірді. Егер жазу легионмен байланысты болса, онда соңғы белгілі орны Бар-Кохба көтерілісі кезінде Яһуда провинциясы болып табылады, соғыс легионның жоғалуына ең ықтимал түсіндірме болып табылады. Исаак пен Роллдың сөзіне сүйенсек, жазуды әдейі өшіргені XXII легионның жеңілісіне байланысты қасақана damnatio memoriae болды. Алайда, Негевтің пікірінше, жазуды Ferrata немесе Deiotariana легионына жатқызуға болады.