Кіріспе

Ерітіндінің осмоз арқылы таза еріткішті сіңіруге бейімділігінің өлшемі. Осмостық қысым – бұл таза еріткіштің жартылай өткізгіш мембрана арқылы ерітіндіге ағынын тоқтату үшін ерітіндіге қолдану қажетті ең төменгі қысым. Сондай-ақ, ол ерітіндінің осмоз арқылы таза еріткішті қабылдауға бейімділігінің өлшемі ретінде де анықталады. Потенциалды осмостық қысым – егер ерітінді таза еріткіштен жартылай өткізгіш мембранамен бөлінген болса, ерітіндіде дами алатын ең жоғары осмостық қысым. Осмоз, егер әртүрлі концентрациядағы еритінділер селективті өткізгіш мембранамен бөлінгенде пайда болады. Еріткіш молекулалары төмен концентрациялы ерітіндіден жоғары концентрациялы ерітіндіге мембрана арқылы басымдықпен өтеді. Еріткіш молекулаларының тасымалдануы тепе-теңдік орнағанша жалғасады.

Қолданбалар

Молекулалық салмақты анықтау үшін осмостық қысымды өлшеу қолданылуы мүмкін. Осмостық қысым – биологиялық жасушаларға әсер ететін маңызды фактор. Осморегуляция – организмнің осмостық қысымда тепе-теңдікке жетуіне арналған гомеостаздық механизмі. Гипертония – жасушалардың қысқаруына себеп болатын ерітінді. Гипотония – жасушалардың ісінуіне себеп болатын ерітінді. Изотония – жасуша көлемінде өзгеріс тудырмайтын ерітінді. Биологиялық жасуша гипотониялық ортада болғанда, жасуша ішінде су жиналады, су жасуша мембранасы арқылы жасушаға өтеді, оның кеңеюіне себеп болады. Өсімдік жасушаларында жасуша қабырғасы кеңеюді шектейді, нәтижесінде жасуша қабырғасына ішкі қысым түседі. Бұл қысым – тургорлық қысым, ол шөптесін өсімдіктерге тік тұруға мүмкіндік береді. Сондай-ақ, өсімдіктердің жапырақ тілікшелерінің (стомата) ашылуын қалай реттейтінін анықтайтын фактор болып табылады. Жануар жасушаларында артық осмостық қысым цитолизді тудыруы мүмкін. Осмостық қысым – суды тазартуда кеңінен қолданылатын сүзгілеудің ("кері осмос") негізі. Тазартуға арналған су камераға салынып, су мен оның құрамындағы еріген заттардың осмостық қысымынан артық қысымға ұшыратылады. Камераның бір бөлігі су молекулаларын өткізе бірақ, еріген бөлшектерді өткізбейтін жартылай өткізгіш мембранаға ашылады. Мұхит суының осмостық қысымы шамамен 27 атмосфераны құрайды. Кері осмос мұхиттың тұзды суынан тұщы суды бөліп алады.