Кіріспе

Эссекс, Англиядағы қала. Малдон (['/m//ɔː//l//d//ən/, жергілікті ['/m//ɒ//l//d//ən/]) – Англияның Эссекс графтығындағы Блэкуотер сағасында орналасқан қала және азаматтық аудан. Ол Малдон ауданының орталығы және Челмер мен Блэкуотер су жолының бастапқы нүктесі болып табылады. Малдон теңіз тұзымен әйгілі, ол осы аймақта өндіріледі.

Ерте және ортағасырлық тарих

Малдон жері алғаш рет 913 жылы англосаксон жылнамасында тіркелген. Малдон атауы «монумент немесе крест» деген мағынаны білдіретін *mǣl* және «төбе» деген мағынаны білдіретін *dūn* сөздерінен шыққан, сондықтан «монумент төбесі» деп аударылады. V ғасырда шығыс сакстар осы аймаққа қоныстанды, ал оңтүстік бөлігі әлі күнге дейін Дæнингтардан кейін аталған Денги түбегі деп белгілі. Ол кемежай немесе *гитхе* және шеберханалар кварталы бар маңызды саксон портына айналды. Археологиялық қазбалар кезінде осы кезеңге жататын импортталған керамика фрагменттері табылды. 958 жылдан бастап, корольдік монета айналымындағы соңғы англосаксон және ерте норман патшаларының монеталары шығарылды. Бұл Эссекстегі екі қаланың бірі (екіншісі Колчестер) болды, және король Эдуард Ескінің солтүстік Эссексті және Шығыс Англияның бір бөлігін басып алған даттармен күрескен кезде осы жерде тұрғаны айтылады. 924 жылы викингтердің шабуылы сәтті тоқтатылды, бірақ 991 жылы болған келесі шабуылда қорғаушылар Малдон шайқасында жеңіліске ұшырады, викингтер сыйлық алды, бірақ қаланы тонауға тырыспады. Осы шайқасқа арналған әйгілі ескі ағылшын поэмасы «Малдон шайқасы» жазылды. Шайқасты Сент-Мэри шіркеуіндегі терезе және Малдон саябасының соңындағы, шайқас болған Норти аралы мен жолға қарап тұрған, қаза тапқан саксон батыры Биртноттың мүсіні еске салады. 1086 жылғы «Соңғы сот кітабына» сәйкес, 1086 жылы 54 шаңырау және шамамен 180 қала тұрғыны болған. Қалада монета айналымы сақталды және өзін-өзі басқару құқықтары үшін патшаның қызметіне соғыс аты мен соғыс кемесін берді. 1171 жылы Генрих II қалаға жарлық берді, онда қаланың құқықтары, оның шекаралары және монархқа «қажет болған жағдайда» кеме беру міндеті егжей-тегжейлі сипатталды. Қаладағы Барлық Әулиелер шіркеуінің үшбұрышты мұнарасы осы кезеңге жатады. Нақты құрылыс мерзімі белгісіз болғамен, шіркеу 1180 жылы, яғни жақын орналасқан Били аббаттығының негізі қаланған кезде болған. Ричард I-дің 1189 жылғы желтоқсан айындағы жарлығы «Били аббаттығына, соның ішінде Малдондағы Блестегі Петр шіркеуі мен сол қаладағы Барлық Әулиелер шіркеуіне» берілген белгілі бір жеңілдіктерді растады. Hythe Quay-дегі Сент-Мэри шіркеуінде 1130 жылға дейін сақталған нормандық кемесі бар, бірақ бұл жерде кем дегенде жүз жыл бұрын бұрынғы шіркеу болғанының куәліктері бар. Ал Малдон сот залы шамамен 1420 жылға дейін салынған.

Қайта өрлеу дәуірі мен қазіргі дәуір

Қалалық дәстүрлер мықты болды, екі мүше Парламентке сайланды және 1576 жылы пуритандар тыйым салғанға дейін, үш гильдия әсем діни қойылымдар ұйымдастырды. Содан кейін, 1630 жылға дейін кәсіби актерлер қойылымдарға шақырылды, бірақ олар да пуритандармен тоқтатылды. 1570 жылдан шамамен 1800 жылға дейін қалаға көрнекті дін қызметкерлерін шақырудың балама дәстүрі де болды. 1629 жылы жергілікті қасапшының әйелі бастаған астық бүлігі болды. 17 ғасырда Томас Плюм 1487 жылдан 1704 жылы қайтыс болғанға дейін басылған 8000-нан астам кітап пен жалақпарды сақтаған Плюм кітапханасын ашты; 1704 жылдан бері жинақ әр түрлі уақытта толықтырылып келеді. Плюм кітапханасы Әулие Петр шіркеуінде орналасқан. Ғимараттың тек бастапқы мұнарасы ғана сақталған, қалған бөлігі Томас Плюммен кітапханасын (бірінші қабатта) және Малдон грамматикалық мектебін (жер қабатта) орналастыру үшін қайта салынды. Барлық Әулиелер шіркеуінде Джордж Вашингтонға арналған ескерткіш терезесі бар, оның бес атасы Лоуренс Вашингтон осы жерге жерленген. 1928 жылдың 5 шілдесінде американдық дипломат ашқан терезеде Майфлауэр, Әулие Георгий және Жанна д'Арк орталықта бейнеленген. Терезенің жоғарғы бөлігінде Вашингтон отбасының және АҚШ, Англия, Шотландия және Уэльстің гербтері орналасқан. Төменгі бөлігінде Джордж Вашингтонның суреті, Майфлауэрдің жағаға қонуы, Тәуелсіздік декларациясына қол қою және Азаттық мүсіні бейнеленген. Малдон қаласында Батт-Лейндегі Малдон баптист шіркеуі, Хай-стриттегі Малдон методист шіркеуі және Маркет-Хиллдегі Малдон біріккен реформаланған шіркеуі де бар. Малдон мешіті Черч-стритте орналасқан. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Малдон Ұлыбританияға неміс басқындығы жоспарында, «Теңіз арыстаны» операциясында көрсетілді. Жоспар бойынша, немістер Англияның оңтүстік жағалауына қонғаннан кейін Малдон мен Северн өзені арасындағы желіге қарай жылжу керек еді.

География және геология

Малдон – Эссекс округындағы Блэкуотер сағасының жағалауында, Челмер өзенінің бойында орналасқан, шамамен 15 000 адам тұратын қала. Ол A414 тас жолымен Челмсфордтан шығысқа қарай 16 шақырым (10 миль), ал Лондонның Чаринг Кросс нүктесінен солтүстік-шығысқа қарай 79 шақырым (49 миль) қашықтықта жатыр. Эссекс – Лондон балшығына негізделген округ, үстіне өзен әрекеттерінен жиналған қиыршық тастың шағын аймақтары орналасқан; ең төменгі жазықтықтар өзеннің аллювийлік шөгінділерінен және тұзды батпақтардан құралған. Малдондағы теміржол тілімі (қазір автокөлік жолы тілімі) геологтарға маңызды анықтамалық бөлім қызмет етті. Малдонның Блэкуотер өзеніне қараған солтүстік беткейінде үш жер сілкінісі орын алған. Ортаңғы сілкініс – Батыс Малдон жер сілкінісі деп аталады, ол Лондон балшығының қайталама айналмалы сырғуынан туындаған, оның мақсаты – тұрақты бұрышқа жету. Қаланың солтүстік жиегін бойлай орналасқан Челмер мен Блэкуотер өзендерінің қосылған жеріндегі Хайт-Кей бұрын маңызды порты болған, ал Кукс-Ярд Темза баржалары үшін маңыздылығын сақтап тұр. Блэкуотер өзені Челмер және Блэкуотер су жолына бұрылып, Хейбридж бассейніндегі шлюздер арқылы Блэкуотер сағасына қайта оралады. Өзен арнасы Хейбридж сағасы арқылы өтеді. Осы жерде ол Малдон қаласы мен Хейбридж ауылдық кеңесі арасындағы шекараны белгілейді.

Темір жол

Малдон бұрын екі теміржол желісімен қамтылған. Бүгінде Малдонға ең жақын теміржол станциялары – Хэтфилд Певерел, Уитэм және Норт-Фэмбридж. Хэтфилд Певерел қаланың солтүстігіндегі ең жақын теміржол станциясы, ал Норт-Фэмбридж қаланың оңтүстік бөліктеріне жақын орналасқан. Малдонның алғашқы теміржол байланысы 1846 жылы ашылған Уитэмге дейінгі тармақ желісі болды. Кейіннен екінші желі Малдонды Вудэм Феррерспен, Саутминстер мен Уикфорд арасындағы Крауч доласы желісі арқылы байланыстырды. Уикфорд өзі Шенфилд пен Саутхенд арасындағы желіде орналасқан (осылайша Малдонға Лондон Ливерпуль көшесіне тағы бір бағыт ұсынады), ал Уикфордтағы қысқа ғана тармақ желісі Саутхендке тікелей қатынау мүмкіндігін берді. Эдвард Артур Фитч шамамен 1895 жылы жазғанда, Лондонның Ливерпуль-стрит станциясынан Уитэм арқылы Малдон-Истке апта ішінде сегіз, жексенбі күндері үш пойыз, ал Уикфорд арқылы апта ішінде бес пойыз, жексенбі күндері бірде-бір пойыз жүргенін айтады. Ең жылдам пойыз Уитэм арқылы 85 минутта, ал Уикфорд арқылы 82 минутта жеткен. Малдон Вест теміржол стансасы 1889 жылы Ұлы Шығыс теміржолы тарапынан ашылды. 1939 жылы Малдон мен Саут Вудэм Феррерс арасындағы желі жолаушылар тасымалы үшін жабылды, ал Малдон мен Уитэм желісі 1966 жылы жабылды.

Автобус

Қалада және оның маңындағы тұрақты автобус бағдарларын негізінен First Essex және Hedingham компаниялары жүзеге асырады; маңызды бағыттарға Челмсфорд қаласынан 31-бағдар, Колчестер қаласынан 75-бағдар және Уитхэм қаласынан 90-бағдар кіреді.

Өнеркәсіп

Малдон теңіз тұзы 1882 жылдан бері қаладағы «Малдон кристалл тұз компаниясы» тарапынан өндірілуде; сонымен қатар, 1958 жылы құрылған елдегі «супермаркет» деп тағайындалған алғашқы Tesco дүкенінің орналасқан жері де осы Малдон қаласы. Малдонның Хайт-Кейі – Темзадағы бірнеше желкенді баржалардың тұрақты орны, бұл кемелер әлемдегі соңғы жүк тасымалдау кемелерінің қатарында, бірақ қазір білім беру және демалыс мақсатында қолданылады, әлі де желкенмен жүзеді. Сақталған баржалардың онға жуық немесе он бес кемесі Малдонды өздерінің негізгі порты деп санайды, ал көптеген басқалары да Хайт-Кейге жиі тоқтайды. Жыл сайынғы желкенді баржалар жарысы Хайт-Кейде желкендер шеруімен және жүлде табыстаумен аяқталады. Бұрын баржалар салынған Кукс-Ярд Малдон-Кейдің соңында әлі де жұмыс істеп тұр.

Мәдениет

Қалада қайырымдылық Малдон саз жарысы өткізіледі, онда қатысушылар Блэкуотер сағасының таяз суымен, жағалау бойымен және кері су арқылы жүгіріп өтеді. 2014 жылы бұл жарыс қайырымдылық қорларына 55 000 фунт стерлингтен астам қаржы жинады. Малдон сондай-ақ жыл сайын маусым мен шілде айларының соңында өтетін халықаралық Малдон фестиваліне де төңкерілді. Қала жыл сайын "Такси күнін" ұйымдастырады, онда Лондоннан келген дене және зияны бар балалар Лондонның қара таксилерімен Малдонға әкелініп, көңілді шараларға қатысып, дәмді тамақтанады. Бұл шара 1952 жылға дейін барады, сол кезде Лондон такси жүргізушісі Плейстоудағы Элизабет Фрай арнайы мектебіне (бұрынғы Гранж Роуд арнайы мектебі) барған. Ол сол жердегі жас науқастарға ерекше көңіл көрсеткісі келді. Ол Эссекс жағалауындағы барлық қалаларға саяхатты ұйымдастыру туралы хат жазды, және көмектесуге дайын болған жалғыз қала Малдон болды; осылайша, Такси күні содан бері дәстүрге айналды. Малдон голландтың Куйк қаласымен бауырластық байланыс орнатқан. Екі қала арасындағы келісім 1970 жылы қол қойылды, бұл қарым-қатынасты нығайтуға септігін тигізді.

Мәдени сілтемелер

Малдон және оның айналасы – өнімді жазушы С. Л. Бенсусанның кітаптар сериясының оқиғасы орын алатын жер. Бенсусанның әңгімелері аймақтағы қалалар мен ауылдардағы, сондай-ақ жергілікті жағалау мен батпақ жерлердегі өткен өмір салтын еске түсіреді. Бенсусанның кітаптарында Малдон қаласы Базар Уолдрон деп аталады. Малдон көптеген телешоуларға түсірілім алаңы болған, оның ішінде Билл Найидің қатысуымен түсірілген "Заңсыз жүрек" (2001) және BBC1 арнасының "Қылмыс ойыны" (2003) телехикаяларында Blackwater Estuary-дегі көптеген орындар, соның ішінде Market Hill төменгі жағындағы Green's Flour Mill және Steeple Marshes пайдаланылған. Иан МакШейн қатысқан "Ловджой" телесериалының бір эпизоды да осы жерде түсірілді. Х. Г. Уэллстің "Әлемдер соғысы" (1898) романында Малдон – баяндаушының інісі мен екі әйел серігі Ла-Манш арқылы қашып құтылатын қала. Малдон М. Р. Джеймстің "Гүлзар бағы" атты қысқаша қорқынышты әңгімесінде еске алынған және "Қосымша қорқынышты әңгімелер" (1911) жинағында жарияланған жер. Малдон және оның сағат мұнарасы Тара Симнің "Уақыт сақтаушы" (2016) атты жасөсперімдер романында бейнеленген.

Медиа

Жергілікті жаңалықтар мен теледидар бағдарламаларын BBC East және ITV Anglia ұсынады. Теледидар сигналдары Садбери теледидар таратушысынан қабылданады. Жергілікті радиостанциялар: BBC Essex 103.5 FM, Heart East 102.6 FM, Radio Essex 107.7 FM, Greatest Hits Radio East 100.2 FM және 94.7 FM жиілігінде хабар тарататын Caroline Community Radio қауымдық радиостанциясы. Қалаға «Maldon and Burnham Standard» жергілікті газеті қызмет көрсетеді.

Спорт

Малдон қаласында Уоллес Биндер Граундта ойнайтын Лигадан тыс футбол клубы – «Малдон & Типтри» футбол клубы бар. Малдон қаласында көптеген дамыған жастар футбол командалары бар, соның ішінде «Малдон Сентс» командасы да бар. Қалада бірнеше ересек және жасөсперімдерден құралған командалары бар, олар екі алаңда ойнайды: Малдон қаласындағы Променад паркі және Хейбридждегі Дрейперс фермасындағы бас алаң. Алаңды жақсарту жұмыстарының нәтижесінде екі жолақты, кез келген ауа райында қолданылатын желілік қоршау салынды. «ЕҚБ-ның «Сәулелі мүмкіндік» бағдарламасы» аясында Австралия, Оңтүстік Африка және Шри-Ланкадан келген шетелдік жаттықтырушылар жергілікті бастауыш мектептерде крикеттен сабақ берді. Дрейперс фермасы 1947 жылы Томми Харрис құрған «Малдон Регби Одағы» футбол клубының да үйі. Томми Харрис Малдон қаласындағы Кингс Хед пабиның иесі болған. Құрылтай жиналысы 1947 жылдың 28 тамызында «Blue Boar» қонақүйінде өтті. «Малдон RFC» бірнеше аға ерлер командасы мен бір әйелдер командасын, сондай-ақ 7 жастан 18 жасқа дейінгі барлық жастағы жастар командаларын басқарады. «Блэкуотер» демалыс орталығы – қаланың басты демалыс орны, ол қаланың демалыс аймағында, «Мэдисон Хайтс» тұрғын үй кешеніне жақын орналасқан. Орталықта 4 жолақты 25 метрлік бассейн, 100-ден астам жабдықпен жабдықталған спорт залы, топтық велотренажерлар студиясы, топтық жаттығулар студиясы және жабық корттары бар спорт залы бар. Фэмбридж жолындағы Сейли фермасында (1932 жылдың 3 қыркүйегінде ашылып, сол жылы жабылды) және 1931 жылы бұрынғы Спитал-роуд футбол алаңының маңында екі қысқа ғұмырлы грейхаунд жарыс жолы болды. Бұл жарыстар тәуелсіз ұйымдастырылды (Ұлттық грейхаунд жарыс клубымен байланысты емес) және «флэпинг тректер» деп аталды – тәуелсіз жарыс жолдарына берілген лақап ат.