Кіріспе

Британдық саясаткер (1736–1812)

Джон Хорн Тук (25 маусым 1736 – 18 наурыз 1812), 1782 жылға дейін Джон Хорн деп белгілі болған, ол досы Уильям Туктың тегін өзінің тегіне қосып алған, ағылшын дін қызметкері, саясаткер және тіл білімі маманы болды. Парламенттік реформаны жақтаған радикалдармен байланысты болған ол 1794 жылы мемлекетке опасыздық жасады деген айыппен сотқа тартылды.

Ерте өмір және еңбек

Ол Ньюпорт-стрит, Лонг-Эйкр, Вестминстердегі Джон Хорнның үшінші ұлы, құс ұстаушылардың құрметті компаниясының мүшесі еді. Етон колледжінде оқып жүрген шағында ол "әкесінің белгілі түркиялық саудагер болғанын" айтқан, яғни құс саудагері емес, Шығыс Жерорта теңізімен сауда жасағанын білдірген. Етонға дейін ол Сохо скверіндегі Кент ауылындағы мектепте оқыған, ал 1744-1746 жылдары Вестминстер мектебінде білім алған. Оқушылардың арасындағы төбелес кезінде оң көзінен айырылды. 1754 жылдың 12 қаңтарында ол Кембридждегі Сент-Джон колледжіне сизар ретінде қабылданды және 1758 жылы B.A. дәрежесін алды, ең соңғы, бірақ аға оқырмандардың бірі ретінде, Ричард Бидон, оның өмір бойы досы, кейіннен Бат және Уэллс епископы, сол жылы Вранглер атанды. Хорн 1756 жылдың 9 қарашасында Иннер Темплде студент ретінде қабылданды, Джон Дуннинг пен Ллойд Кенионмен дос болды. Әкесі оның Англия шіркеуінде діни қызметкер болуын қалаған, сондықтан ол 1759 жылдың 23 қыркүйегінде дьякон, ал 1760 жылдың 23 қарашасында діни қызметкер болып тағайындалды. Бірнеше ай бойы ол Блэкхиттегі пансионда мұғалімнің көмекшісі болды. 1760 жылдың 26 қыркүйегінде ол Нью-Брентфордтың тұрақты пасторы болды, оның лауазымын әкесі оған сатып алған. Хорн Тук 1773 жылға дейін осы қарапайым қызметте қалды. Осы кезеңде (1763-1764) ол Францияға саяхат жасап, бай адамның "айың жетекшісі" (саяхатшы-тәлімгер) қызметін атқарды.

Саяси мансап

Джон Уилкстің әрекеттерінен туған қызығушылық Хорнды саясатқа итермеледі, ал 1765 жылы ол Бьют пен Мэнсфилд туралы "Англиялықтың петициясы" деген атағымен қатал памфлет жариялады. 1765 жылдың күзінде ол тағы бір бай жігітті Италияға сүйемелдеді. Парижде ол Уилкспен кездесті, ал 1766 жылдың қаңтарында Монпельеден оған хат жолдады, бұл олардың арасындағы жанжалдың бастауы болды. 1767 жылдың жазында Хорн отанына оралды, ал 1768 жылы Уилкстің Миддлсекс округінен парламентке қайта сайлануын қамтамасыз етті. Ол таусылмайтын күшпен Сент-Джорджс-Филдс алаңындағы төңкеріс бойынша сот процесін ілгерілетуге тырысты, онда Ален есімді жас жігіт қаза тапқан болатын, сондай-ақ екі Шпиталфилдс тоқымашысын өлімге кесу туралы судьяның шешіміндегі бұрмалаушылықты әшкереледі. Суррей округінің депутаты Джордж Онслоумен арадағы дау, ол бастапқыда Уилксті қолдап, кейін оны лауазым үшін тастап кеткені, азаматтық сот ісімен аяқталды. Лорд Мэнсфилдтің айыптауы арқылы алынған сот шешімі күштен шығарылғаннан кейін, ақырында Хорнның пайдасына шешім шығарылды және оның қарсыласы парламенттегі мандатын жоғалтты. 1769 жылы Хорн мен Уилкстің күш-жігерімен, Джон Уэблдің қолдауымен "Құқықтар туралы билльді қолдау қоғамы" деген ықпалды ұйым құрылды, бірақ көп ұзамай мүшелер екі қарама-қарсы лагерьге бөлінді, ал 1771 жылы Хорн мен Уилкс, олардың жетекшілері, ашық жанжалға түсті. 1771 жылдың 1 шілдесінде Хорн Кембридж университетінде магистр дәрежесін алды, бірақ екі саяси партияның мүшелері қарсылық көрсетті. Сол жылдың басында ол парламенттік дебаттардың есебін жариялау құқығын жұртшылыққа жариялады және ұзақ күрес жүргізгеннен кейін бұл құқық толық бекітілді. Сол жылы (1771) Хорн Джуниуспен пікір алмасып, оның бетперделі қарсыласын қарусыздандырды.

Заң және жеке құқықтық мәселелерді зерттеу

1773 жылы Хорн өзінің қызметінен бас тартып, заң және филологияны оқуға кірісті. Бірақ осы кезде болашағына зор әсер ететін оқиға орын алды. Оның досы Уильям Тук Суррейдегі Кройдон қаласынан оңтүстікке қарай орналасқан Пурли Лодж сияқты үлкен мүлікті сатып алды. Бұл мүлікке ие болу көршілес жер иесі Томас де Греймен жиі дау-жанжалға себеп болды. Сотта көптеген істер қаралып, де Грейдің достары парламент арқылы заңмен оған берілмеген жеңілдіктерді алуға тырысты (1774 жылдың ақпаны). Содан кейін Хорн спикерге қарсы батыл шабуыл жасап, қоғамның назарын осы мәселеге аударды. Өзі бір уақытқа сержанттың күзетіне алынса да, Туктің мүддесіне зиян келтіретін баптар заң жобасынан алынып тасталды. Тук Хорнды өзінің мүлігінің мұрагері ету ниетін білдірді және өмірінің соңына дейін оған көп ақша сыйлады. Бұл мәселе сәтті шешілгеннен кейін Хорн өзін жаңа қиындықтардың ортасында тапты. 1777 жылдың 4 шілдесінде ол Лорд Мэнсфилд алдында Гилдхоллда сотталды, кінәлі деп танылды және Сент-Джорджс-Филдс қаласындағы Корольдік сот түрмесіне қамалды. Ол бір жылдан кейін ғана бостандыққа шықты, сонымен қатар айыппұл мен сот шығындары үшін 1200 фунт стерлинг төледі. Бостандыққа шыққаннан кейін ол адвокаттыққа қабылдануға өтініш берді, бірақ шіркеудегі лауазымы өшпес екендігіне байланысты өтініші қабылданбады. Содан кейін Хорн Хантингдонширде шаруашылықпен айналысып, өзін сынап көрді, бірақ сәттілікке жете алмады. Осы кезеңде екі трактат елде үлкен әсер етті. Олардың бірі – «Жер иелеріне арналған әдеттер» (1780), Хорн және басқалардың бірлесіп жазған, Лорд Норттың үкіметінің шараларын сынаған еңбек, көптеген рет басылып шықты. Екіншісі – «Парламент реформасы туралы хат» (1782), ол Дуннингке арналған, реформа жоспарын ұсынды, бірақ кейін Уильям Питт кішінің қолдауына ие болды. Хантингдонширден оралғаннан кейін Хорн Пурлидегі Тук үйінде қайтадан жиі қонақ болды және 1782 жылы Хорн Тук есімін қабылдады. 1786 жылы Хорн Тук өзінің игілігін тигізген ел үйіне мәңгілік атақ сыйлады. Ол өзінің филологиялық зерттемесінің екінші аталымы ретінде грек тіліндегі «ἔπεα πτερόεντα» («қанатты сөздер») фразасын қабылдады – бұл фраза Гомерден алынған, бірақ «Пурли ойын-сауықтары» дегенімен салыстырғанда одан аз танымал болды. Бұл зерттеме Англия мен Еуропаның басқа елдерінде бірден қызығушылық тудырды. Бірінші бөлігі 1786 жылы, екіншісі 1805 жылы жарық көрді. Ең жақсы басылымы 1829 жылы Ричард Тейлордың редакторлығымен, автордың қол жазбаларындағы қосымшалармен шығарылды. 1782 және 1790 жылдар аралығында Хорн Тук Питтке қолдау көрсетті, ал 1784 жылы Вестминстер сайлауында өзінің бар күшін Фоксқа қарсы бағыттап, оған қарсы күресті. Ол Фокспен ешқашан дос болған емес, Сэмюэл Роджерс өзінің «Үстел басындағы әңгімелер» еңбегінде олардың бір-біріне деген жек көрушілігі соншалықты күшті болған, сондықтан белгілі вигтің берген кешкі асында Фокс Хорн Тукке ешқандай назар бермегенін айтқан. 1788 жылы Вестминстер сайлауынан кейін Хорн Тук өзінің танымал «Екі портрет жұбы» атты памфлетінде бәсекелес мемлекет қайраткерлерін (Лорд Чатем мен Лорд Холланд, Уильям Питт және Чарльз Джеймс Фокс) бейнеледі.

Офиске және елге опасыздыққа қатысты сотқа қатысуға ұсыныстар

1790 жылғы жалпы сайлауда Хорн Тук Фокс пен лорд Худқа қарсы Вестминстер сайлау округінен кандидатқа түсті, бірақ жеңіліске ұшырады. 1796 жылы тағы бір әрекет жасағанда, ол дайын сайлау тізімінде ең төменгі сатыда болды. Осы уақыт аралығында француз республикашыларының артық әрекеттері Англияда наразылық тудырды, ал тори үкіметі репрессия саясатын қабылдады. 1794 жылдың 16 мамырында таңертең Хорн Тук ұсталды және Лондон мұнарасына жеткізілді. Ол Лондондық корреспонденттік қоғаммен байланысты болған бірқатар белгілі тұлғалардың бірі болды, оның Франциямен соғысқа қарсылығы және демократиялық реформа талабы, соның ішінде Томас Харди, Томас Спенс, Томас Холкрофт және Джон Телуолл. Уильям Питт үкіметі үшін қараша айында олардың мемлекетке қарсы қылмыс жасады деген айыппен сотталуы үлкен ұятқа әкелді. Төрешілер саяси пікірді патша мен парламентке қарсы қастандық дәлелі ретінде қабылдауға дайын болған жоқ. Харди ісі бойынша ұсынылған төрт томдық дәлел әсер етпегендіктен, соттар оның серіктестеріне қарсы айыптауларды қабылдауға келмеді. Хорн Тук Бас прокурорды қысымға алып, сот залында әзілдеді. Оның төрешілер алқасы ақтау туралы шешімге келуге сегіз минут жұмсады. Осы оқиғадан кейін Хорн Туктың қоғамдық өмірі бір ғана маңызды оқиғамен ерекшеленді. Екінші лорд Кэмелфордтың ықпалымен ол 14 ақпан 1801 жылы Олд Сарумның жеке округінен парламентке қайта сайланды. Екі күннен кейін орынға отырғанда, бір бақылаушы оны "өте қарт" (ол кезде 64 жаста болған) және "жаңсақ" деп сипаттады, "Парламент палатасында орындықтан орындыққа жүріп, оның демеушісі және бұрынғы шәкірті сэр Фрэнсис Бердет оның артынан еріп жүрді". Хорн Туктың жексенбілік кештерінің дәстүрі осы уақытқа дейін сақталды, ал оның өмірбаянындағы ең жағымды беттер оның қонақжай дастарқанына жиналған саясаткерлер мен әдебиетшілерді сипаттайды. Хорн Туктың сөйлеу қабілеті Сэмюэл Джонсонның қабілетімен теңестірілді және егер оның көптеген сөздері ұрпақ үшін жазылмаған болса, бұл кемшілік Джеймс Босвеллдің болмауынан туындаған. Хорн Туктың достарының жомарттығы арқасында оның соңғы күндері кедейліктің қысымынан құтылды, ол өзінің заңсыз ұлын тез арада байлыққа жеткізетін және екі заңсыз қызына жеткілікті мүлік қалдыратын лауазымға орналастыра алды. 1810 жылдың басында Хорн Тук ауыр сырқатқа шалдықты және келесі екі жыл бойы қатты азап шекті. Ол Уимблдон үйінде қайтыс болды, Лондон, және анасымен бірге Илингте жерленді; ол Уимблдондағы үйінің бағында дайындаған қабір жерлеуге жарамсыз деп табылған. Оның естелігіне Илинг шіркеуінің қорымында әлі де мазар орнатылған. 1813 жылы оның кітапханасының каталогы жарияланды. Хорн Туктың көптеген сөздері Сэмюэл Роджерс пен Сэмюэл Тейлор Колридждің әңгімелерінде сақталған; оның өмірінің негізгі фактілерін Торрольд Роджерс өзінің "Тарихи жинақтарында", 2-ші сериясында баяндады. "Хорн Туктың өмірі" атты Александр Стивенстің романын Хорн Тукты тек қарт адам ретінде білетін бір құрметті адам жазған. Уильям Гамильтон Рид жинақ жасады, ол Джон Уильям Уордтың Quarterly Review журналында 1812 жылдың маусым айында жарияланды. Ол Кольридждің "Ж. Хорн Тукке және 1796 жылдың 28 маусымында Вестминстер сайлауында оның сайлауын тойлау үшін кездескен компанияға арналған" өлеңінің тақырыбы болып табылады.