Кіріспе

Жоғары қоғамдағы еркектердің эксклюзивті клубтары

"Hellfire клубы" – 18 ғасырда Ұлыбритания мен Ирландияда құрылған жоғары қоғамдағы еркектердің бірнеше эксклюзивті клубтарын сипаттау үшін қолданылған термин. Бұл атау көбінесе Фрэнсис Дашвудтың Вайкомбтегі Әулие Франциск орденімен байланысты. Мұндай клубтар, қаңқу шаруалардың кездесу орындары ретінде қызмет еткен, олар қоғамдық тұрғыдан келгенде, әдепсіз саналатын іс-әрекеттерге қатысуға ниеттенген "сапалы тұлғалардың" жиналу орындары болған, ал мүшелері көбінесе саясатқа қатысқан. Клубтардың қызметін және құрамын анықтау қиын. Клубтарның "Екінші шеңбер ордені" деп белгілі элиталық қоғаммен байланысы бар деген болжам бар. Алғашқы ресми Hellfire клубы 1718 жылы Лондонда Филипп Уортон, Уортонның 1-ші герцогы және бірнеше жоғары қоғамдағы достары құрған. Бұл атаумен ең көп танымал клубты Англияда Фрэнсис Дашвуд құрды және шамамен 1749 жылдан 1760 жылға дейін, мүмкін 1766 жылға дейін мерзімімен жиналды. Бұл термин 1764 жылы құрылған Брукс клубымен тығыз байланысты болды. 18 ғасыр бойы "Hellfire клубтары" деп аталған басқа да топтар құрылды. Олардың көпшілігі Уортон клубы таратылғаннан кейін Ирландияда пайда болды.

Уортон герцогінің клубы

Лорд Уортон Джордж I-нің герцогы атанды және екі бөлек өмір сүрген белгілі саясаткер болды: біріншісі – «әдебиет адамы», екіншісі – «мастыққа берілген, тәртіпсіздік тудырушы, дінсіз және әуескер». Уортон клубының мүшелері көбінесе белгісіз. Марк Блэкетт Орд мүшелеріне Уортонның жақын достары кірген деп есептейді: Хиллсборо графы, туысы; Личфилд графы; және сэр Эд. О’Брайен. Осы есімдерден басқа клуб мүшелері туралы мәлімет жоқ. Лондон джентльмендер клубының дәуірінде, поэзия, философия және саясат сияқты әр түрлі қызығушылықтарға арналған кездесу орындары болған кезде, Уортонның «Тозақ оты» клубы, Блэкетт Ордтың сөзінше, дінді қысымға алып, Англиядағы осы заманғы құдайға қарсылық үрдісіне қатысқан сатирикалық «джентльмендер клубы» болды. Клубтың мақсаты дінге немесе моральға нақты шабуыл жасау емес, сыртқы әлемді таң қалдыру болды. Бұл клубтың президенті шайтан деп есептелді, бірақ мүшелері демонға немесе шайтанға табынбаған, өздерін шайтан деп атаған. Уортон клубы сол кездегі басқа клубтардан өзгеше, ерлер мен әйелдерді тең құқықпен қабылдады. Бір дереккөз бойынша, олардың іс-әрекеттеріне елікту діни рәсімдер және «Құдайдың руы», «Венераның кеудесі» және «Шайтанның белдемесі» сияқты тағамдардан тұратын тамақ ішу, сондай-ақ «Тозақ оты» коктейлін ішу кірді. Клуб мүшелері кездесулерге Киелі кітап кейіпкерлерінің киімдерін киіп келген. Уортонның саяси оппозициясы оның клубына мүше екенін оны саяси одақтастарына қарсы қою үшін пайдаланып, оны Парламенттен шығарып тастады.

Сэр Фрэнсис Дашвудтың клубтары

Сэр Фрэнсис Дашвуд пен Сандвич графы 1730 жылдары Джордж және Ақсақал тавернасында кездескен Hellfire клубының мүшелері болған деген күдік туды. Дашвуд 1746 жылы Әйгілі Франциск рыцарларының орденін құрды, ол бастапқыда Джордж және Ақсақалда жиналды. Клубтың ұраны "Fais ce que tu voudras" ("Қалауыңша істе") болды, бұл өмір философиясы Франсуа Рабленің "Телемдегі" ойдан шығарылған аббаттығымен байланысты және кейіннен Алестер Кроули пайдаланды. Франсис Дашвуд әзілдерімен әйгілі болды: мысалы, Санкт-Петербургтағы патша сарайында ол Ресейдің асқан жауы Швеция королі кейпінде киінді. Сэр Фрэнсис клубының мүшелері бастапқыда он екіге шектелген, бірақ көп ұзамай олардың саны артты. Бастапқы он екі мүшеден бірнешесі анықталды: Дашвуд, Роберт Ванситтарт, Томас Поттер, Фрэнсис Даффилд, Эдвард Томпсон, Пол Уайтхед және Джон Монтегю, 4-ші Сандвич графы. Клубқа қатысқан деген адамдардың тізімі өте ұзын; ықтимал үміткерлердің арасында Бенджамин Бейтс II, Джордж Бабб Додингтон, 60 жастағы еңселі денелі адам; Уильям Хогарт, шұрайлы адам болмаса да, Дашвудты францискан монах ретінде салғаннан кейін клубпен байланысты болды, ал Джон Уилкс, бірақ бұл одан кейін, Айлсберилік Джон деген псевдониммен болды. Қандай да бір жазба қалмағандықтан (1774 жылы өртенген), олардың көпшілігі бір-біріне жіберілген хаттар арқылы болжамды немесе байланысты деп есептеледі.

Жиналыстар мен клубтық іс-шаралар

Сэр Фрэнсис клубы бастапқыда «Ат топырағы клубы» деп аталмаған; бұл атау оған кейін берілді. Батыс Уайкомб рыцарларының ордені, Уайкомбтегі әулие Франциск бауырларының ордені. Сэр Фрэнсистің отбасылық үйіндегі алғашқы кездесу 1752 жылы Вальпургис түнінде өтті; бұл үлкен кездесу болғанымен, сәтсіз аяқталып, одан кейін мұндай ірі жиындар өткізілмеді. 1751 жылы Дашвуд Медменхэм аббаттығын жалға алды.

Медменхэм аббаттығына көшкеннен кейін Дашвуд ғимаратта көптеген қымбат жұмыстар жүргізді. Оны архитектор Николас Реветт 18 ғасырдың готикалық жаңғыру стилінде қайта салды. Осы кезде «Сен қалағаныңды істе» деген ұран бейнеленген әйнек есіктің үстіне орнатылды. Олар мифологиялық сюжеттермен, фалликалық символдармен және басқа да жыныстық мазмұндағы заттармен безендірілді. Бір дерек бойынша, мүшелер «діни рәсімдерді әдепсіз пародизациялаған», - деп жазылған. Горас Уолполдың сөзіне қарағанда, мүшелерінің «әдеттері қатаң түрде жазыққыштыққа негізделген: Вакх пен Венера олар көпшілік алдында құрбандық шалған құдайлар еді; ал осы жаңа шіркеудің мерекелеріне дайындалған нимфалар мен шарап шелектері осы ермектердің көршілеріне олардың мәнерін жеткілікті түрде білдірді». Уэст-Уайкомбтағы Дашвуд бағында әртүрлі құдайларға арналған көптеген мүсіндер мен киіз үйлер болды: Дафна мен Флора, Приап, сондай-ақ бұрын аталған Венера мен Дионис. 1925 жылғы шіркеу тарихында мүшелерге «Фредерик, Уэльс принці, Квинсбери герцогы, Бьют графы, Лорд Мелкомб, сэр Уильям Стэнхоуп, К. Б., сэр Джон Дашвуд Кинг, баронет, сэр Фрэнсис Делавал, К. Б., сэр Джон Ванлутан, рыцарь, Генри Ванситтарт, кейін Бенгалия губернаторы, (fn. 13) және ақын Пол Уитчед» кірген. Жиналыстар айына екі рет өткізілді, ал маусым немесе қыркүйекте бір апта немесе одан да ұзаққа созылатын жылдық жалпы жиналыс (АЖЖ) өтті. Мүшелер бір-біріне «Бауырлар» деп, ал жетекшісіне, үнемі ауысып отыратын, «Аббат» деп атады. Кездесулер кезінде мүшелер ритуалдық киім киетіндігі айтылады: ақ шалбар, пиджак және бас киім, ал «Аббат» сол стильдегі қызыл киім киетін. Қара жұмалар мен шайтанға немесе демонға табыну туралы әңгімелер клубқа 19 ғасырдың соңында қосылды. Әйелдер «қонақтар» (бұзғын әйелдерді эвфемизммен атау) «Кежеке әйелдер» деп аталды. Дашвуд клубының жиналыстары көбінесе мақтау рәсімдерін, порнографиялық материалдарды, көп ішуді, ойын-сауық пен банкеттерді қамтыды.

Дашвуд клубының құлдырауы

Дашвуд клубының құлдырауы одан ұзаққа созылып, күрделі болды. 1762 жылы Бьют графы Дэшвудты өзінің қазынашылық канцлері етіп тағайындады, бірақ Дэшвудтың "бес таңбалы есеп-шотты" түсіне алмайтыны баршаға мәлім болды. (Дашвуд келесі жылы, сидрге салықты көтеріп, шарыққа ұшыраған көтеріліске себеп болғаннан кейін, лауазымынан кетті). Дэшвуд енді бұрынғы иесі қайтыс болғаннан кейін Барон Ле Деспенсер атағын алған соң, Лордтар палатасында отырды. Содан кейін, Джон Уилкстің патшаға қарсы насихаттық жала жазғаны үшін, оның "The North Briton" журналының 1763 жылғы басындағы 45-ші санындағы айыптық мәселе үшін тұтқындауға әрекет жасалды. Вилкс, әлдебір баспаханада "Әйел туралы эссе" нұсқасы табылған, ол баспахананы Вилкс дерлік пайдаланған. Бұл еңбектің негізінен Томас Поттер жазғаны анық, және ішкі деректерге сүйенсек, шамамен 1755 жылы жазылған болуы мүмкін. Бұл әдепсіз, құдайға қарсы, жала жазба және ұятты, бірақ порнографиялық емес – сол кездегі заңдар бойынша әлдеқандай заңсыздық, ал үкімет кейіннен оны Вилксті елден қуу үшін пайдаланды. 1760 және 1765 жылдар аралығында ирланд автор Чарльз Джонстонның "Хризал, немесе Гвинеяның басынан өткендері" атты кітабы жарық көрді. Онда Медменхаммен оңай сәйкестендірілетін оқиғалар бар, олардың бірінде Лорд Сэндвичтің маймылды Шайтан деп жаңылысқаны айтылған. Осы кітап Медменхам монахтары мен Hellfire клубы арасындағы байланысты тудырды. Осы уақытқа дейін көптеген монахтар қайтыс болды немесе клуб бұрынғыдай жалғаса алмады. Медменхам 1766 жылы тоқтатылды. Пол Уайтхед Медменхамдағы орденнің хатшысы және басқарушысы болған. Ол 1774 жылы қайтыс болғанда, өсиеті бойынша жүрегі Уэст-Уайкомбтағы құмыраға салынды. Оны кейде келушілерге көрсету үшін алып шығаратын, бірақ 1829 жылы ұрланды. Бұл орындар "Ат пещералары" деп белгілі. Шотландияның Анструтер қаласында 1730 жылдары "Сұраныш берушінің нығметі" деп аталатын жыныстық және ішімдік клуб құрылды, ол бір ғасыр бойы өмір сүрді және Глазго мен Эдинбургте қосымша филиалдар ашты. 1783 жылы Уэльс принціне құрметті мүшелік берілді. 39 жылдан кейін, принц (кейін король Георг IV) Шотландияға патшалық сапармен келгенде, ол клубқа өзінің сүйіктілерінің шашынан толтырылған тамақ жәшігін сыйлады.

Феникс қоғамы

1781 жылы Дашвудтың немере інісі Джозеф Алдерсон (Оксфордтың Брассеноз колледжінің студенті) Феникс қоғамын (кейіннен Феникс ортақ бөлмесі деп аталды) құрды, бірақ 1786 жылы ғана достарының шағын тобы өздерін ресми ұйым деп жариялады. Феникс 1781 жылы қайтыс болған сэр Фрэнсис құрметіне, Дашвудтың алдыңғы ұйымының құлынан қайта тірілу нысаны ретінде құрылды. Бүгінгі күнге дейін, бұл тамақтанатын қоғам өзінің алдыңғы ұйымдарының көптеген принциптерін сақтайды. Оның ұраны – «uno avulso non deficit alter» («біреуі алынса, екіншісі табылады») – Вергилийдің «Энеидасының» алтыншы кітабынан алынған. Ол қоғамның үздіксіздігін қамтамасыз ету үшін студенттер мен түлектердің үнемі жаңаруымен байланысты, сонымен қатар, құрбандық арқылы өмірден айырылған адамның, рух арқылы қайта тірілуімен байланысты алхимиялық және каббалалық процеске сілтеме жасайды. Феникс ортақ бөлмесінің үздіксіз тарихы 1954 жылы колледж назарына жеткізілді.