Кіріспе

Lale Andersen (23 наурыз 1905 – 29 тамыз 1972) – неміс әншісі, ән жазушы. Ол 1939 жылы "Лили Марлен" әнін орындауымен танымал, ол 1941 жылға қарай соғысқа қарамастан, Екінші дүниежүзілік соғыстың ең ірі халықаралық хитіне айналды. Оккупанттар мен одақтастардың арасында танымал болған Андерсеннің түпнұсқалық жазбасы соғыс аяқталарға дейін Еуропаның көптеген негізгі тілдерінде, сондай-ақ әр елдегі танымал әртістердің нұсқаларында пайда болды.

Ерте өмір

Андерсен Лехе қаласында дүниеге келді және Елизавета Карлотта Хелена Берта Бунненберг деп шүкіршілік етілді, бірақ достары мен отбасы арасында "Лизе Лотте" деп, яғни оның бірінші екі есімінің қысқартылған түрімен танымал болды. Бұл оның алғашқы некесінен кейін де сақталды, ол "Лизелот Вилке" деп аталды. 1922 жылы, 17 жасында, ол неміс импрессионист суретшісіне (1894–1971) үйленді. Олардың үш баласы болды: Бьёрн, Кармен Литта және (1929–2017), ең кішісі де неміс музыка индустриясында мансап жасады. Соңғы баласы дүниеге келгеннен кейін көп ұзамай, олардың некесі ажырасты. Балаларын ағалары Текла мен Хельмуттың қамқорлығына қалдырып, Андерсен 1929 жылдың қазан айында Берлинге кетті, онда ол Германия театрының Schauspielschule мектебінде актерлік өнерді оқыды. 1931 жылы оның некесі ажырасып бітті. Осы шамада ол Берлиндегі түрлі кабарелерде сахнаға шыға бастады. 1933 жылдан 1937 жылға дейін ол Цюрихтегі Schauspielhaus театрында өнер көрсетті, онда ол өмір бойына жақын досы болып қалатын Рольф Либерманмен танысты. 1938 жылы ол Мюнхендегі Simpl кабаресінде болды, жақын арада Берлиндегі беделді Kabarett der Komiker (Комедияшылар кабаресі) қосылды. Андерсен "Lili Marleen" әнінің бір миллионнан астам данасы сатылғаны үшін алтын дискпен марапатталды [His Masters Voice – EG 6993]. Ол осы дискіні Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін алған деп есептеледі. "His Masters Voice" рекордтық компаниясына тиесілі осы алтын дискінің бір данасы 1960 жылдары Лондонның Оксфорд көшесіндегі олардың бас дүкенін жөндеу кезінде тасталды, онда ол бұрын көрмеге қойылған болатын. Бірақ дискі табылып, қазір жеке коллекцияда сақталуда. Нацистер бұл әнді мақұлдамады және Йозеф Геббельс оны радиода ойнатуға тыйым салды. Андерсенге тоғыз ай бойы ән үшін ғана емес, сонымен қатар Рольф Либерманмен және Цюрихте танысқан еврей суретшілерімен достығы үшін де жұрт алдында өнер көрсетуге рұқсат берілмеді. Күңгіргендіктен, ол өзін-өзі өлтіруге әрекеттенгені хабарланды. Алайда Андерсеннің үлкен танымалдығына байланысты, нацистік үкімет оған бірнеше шарттармен өнер көрсетуге рұқсат берді. Соғыс аяқталуға аздай қалғанда Андерсен Германияның Солтүстік теңізі жағалауындағы шағын Лангеог аралына зейнетке шықты.

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі мансап

Соғыстан кейін Андерсен әнші ретінде дерлік жоғалып кетті. 1949 жылы ол швейцариялық композитор Артур Бюльге үйленді. 1952 жылы ол "Die blaue Nacht am Hafen" әнімен қайта оралды, оның сөзін өзі жазған болатын. 1959 жылы оның тағы бір хиті "Ein Schiff wird kommen" шықты, ол "Never on Sunday" әнінің кавер-нұсқасы, сол аттас фильмнің тақырыптық әні, бастапқыда грек тілінде Мелина Меркури орындаған. Әр ән Батыс Германияда алтын альбом мәртебесіне ие болды. 1961 жылы ол "Евровидение" ән байқауында Батыс Германиядан "Einmal sehen wir uns wieder" әнімен қатысып, үш ұпаймен 13-орынға таңылды. Ол кезде 56 жаста болған ол 45 жылдан астам уақыт бойы "Евровидениеге" ең үлкен қатысушы ретіндегі рекордты сақтап келді. 2008 жылы 75 жастағы хорват артисі 75 Cent осы көрсеткішті басып өтті. Ол "Евровидение" байқауына қатысқан алғашқы әйел және алғашқы неміс тілінде сөйлейтін қатысушы, ал жалпы алғанда үшінші болып қайтыс болды, бұрын Жақ Пиллс және Жан Поль Морик, соңғысы да 1961 жылы "Евровидениеге" қатысқан.

Түсініктемелер

Ескертпе а: Лейла Андерсен көбінесе өз өлеңдерін өзі жазатын, әдетте Никола Уилк псевдонимімен. Ескертпе с: Кейбір онлайн көздер 1924 жылды неке жылы деп көрсетсе де, Лерке кітабында 1 сәуір 1922 ж. Nordwestdeutsche Zeitung газетінде жарияланған үйлену туралы хабарламаның көшірмесі бар. Ескертпе d: Лале Андерсеннің мансабының басында кейде Лизелот Вилке деп таныстырылатын.