Кіріспе

Қарапайым өмір салтындағы христиандар

Қарапайым халық – Америка Құрама Штаттарындағы христиандық топтар, олар әлемнен оқшауланумен және қарапайым өмір салтымен, соның ішінде шағын киім киюмен (әйелдер үшін бас киімді қоса алғанда) сипатталады. Консервативті достар – дәстүрлі квакерлер, олар да қарапайым халыққа жатады; олар әртүрлі этникалық топтардан шыққан.

Анабаптистер

Меннониттік қозғалыс – швейцариялық бауырластар бастаған анабаптисттік реформа қозғалысы. Көп ұзамай, Менно Симонстың үйретіктері мен 1632 жылғы Дордрехт сенім жариянамасы негізінде үлкен бірлікке келді. Амиш қозғалысы – Меннониттік қозғалыстың ішіндегі реформа қозғалысы, ол Яков Амманның үйретіктеріне негізделген. Амман, Меннониттік қозғалыста қуғын-сүргіннен қашуға тырысқандардың арасында тәртіпсіздік байқады. Амман, Римдіктерге 12:2 (131) бойынша, әлемге бейімделуге тыйым салынғанын айтты.

Квакерлер

Уильям Пенн, квакер ретінде діни қуғын-сүргінді бастан өткергендіктен, діни қуғын-сүргінге ұшыраған басқаларға пана берді, бұл ұсынысты Амманның көптеген жақтастары қабылдады, бастапқыда 1736 жылы Пенсильвания штатының Беркс округіне қоныс аударған Детвейлер және Сибер отбасылары. Олардың көптегені Пенсильвания штатының Ланкастер қаласының жанында қоныстанды, ол әлемдегі ең өнімді суарылмаған егістік жерлердің бірі болып табылды. 1770 жылға қарай амиштердің көші-қоны көбінесе тоқтады.

Қарапайым киім

Анабаптистік дәстүрдегі көрнекті жазық топтар – Амиш (Ескі тәртіп амиштері, Жаңа тәртіп амиштері, Кауффман амиштері мен Бэйч-Амиш-мениниттері), Пара Амиш (Мәсіхке сенушілер, Вернон қауымы және Кэнивилл христиан қауымы), көптеген меннониттер (Ескі тәртіп мениниттері, Консервативті меннониттер, Реформацияланған меннониттер, Православ меннониттері, Ескі колония меннониттері мен Холдеман меннониттері), Гуттерлер, Брудерхоф, кейбір Шварцнау бауырлары (Ескі неміс баптистік бауырлары, Ескі бауырлары және Дункард бауырлары), кейбір өзен бауырлары (Ескі тәртіп өзен бауырлары және Кальварий қасиеттілік шіркеуі) және қайырымдылық мәсіхшілер. Квакерлердің аз бөлігі (әсіресе консервативті достар және қасиетті достар) қарапайым киім киюді өзінің қарапайымдылыққа деген куәлігінің бір бөлігі ретінде сақтайды. Шакерлер, шағын діни қауым, қарапайым киінеді. Көптеген Апостолдық лютерандар да қарапайым киім киеді. Тарихи тұрғыдан алғанда, Моравия шіркеуінің мүшелері қарапайым киім киетін. Алғашқы методистер қарапайым киім киетін, ал дін қызметкерлері «ұзын бас киімдерін, кружеволарын, бағалы тастарды, алтынды және жалпы алғанда, ‘қымбат киімдерді’» айыптаған. Медофистік қозғалыстың негізін қалаушы Джон Уэсли «Киім туралы» уағызында методистердің квакерлер сияқты қарапайым киім киюін қалағанын білдірді: «Өмір бойында квакерлер қауымындай қарапайым киінген методистер қауымын көргім келеді». Методист жаңғырушысы Питер Картрайт методистер арасында қарапайым киім киюдің біртіндеп азаюын байқады; бүгінде консервативті қасиеттілік қозғалысындағы конфессиялардың мүшелері, мысалы, Аллегхини Веслиан методистік бірлестігі және Евангелистік Веслиан шіркеуі, қарапайым киім киюді жалғастырады, кейде неке сақиналары сияқты зергерлік бұйымдарды киюден бас тартады. Тәуелсіз методист шіркеулерінің бірлестігі әйелдердің бас кию дәстүрін сақтап, «барлық бос мақтан мен даңқты» қабылдамауға және «сәндік киіммен безенуге» шақырады. Дәстүрлі адвентистер мен мормондық фундаменталистер де қарапайым киім киеді.

Діни рәсімдер

Анабаптистердің қарапайым топтарында әдетте бір қауымды (Амиш) немесе ауданды (Ескі үлгідегі меннониттер) басқаратын епископ болады. Меннониттер көбінесе шіркеу ғимараттарында жиналады, ал амиштер көбінесе мүшелерінің үйлерінде жиналады. Амиш және қарапайым меннониттер арасындағы қызметтер көбінесе Пенсильвания неміс тілінде өтеді, бұл тіл Пфальц неміс тіліне жақын және қосымша сөздік қоры бар. Епископтар көбінесе Құдайдың еркінің көрінісі ретінде жеребе тарту арқылы таңдалады. Епископ көбінесе ықпалды болғанымен, жарлықтар шығарудың орнына, келісімге келу арқылы басқаруға бейім. Көптеген анабаптистердің қарапайым топтарында киімді де реттейтін орденунг болады. Орденунг – бұл көбінесе жазба түрінде болмайтын, киім, көлік құралдары және технологияны пайдалану сияқты мәселелерді қамтитын мінез-құлық кодексі. Орденунг қауымдар арасында сәл өзгеше болуы мүмкін, бірақ негізінен бірдей. Бұзушылықтар күнә деп есептелмейді, бірақ мақтандылық, өзімшілдік және еркіндік сенімге қатысты ауыр бұзушылықтар саналады. Қауым көпшілігі қаласа, орденунгті өзгерте алады. Орденунгке ерекшеліктер жасалуы мүмкін. Мысалы, бір фермерге артрит ауруы болғандықтан және оған жылқыны бағуға көмектесетін балалары болмағандықтан, заманауи трактор сатып алуға рұқсат берілді. Сонымен қатар, АҚШ-тың оңтүстік-батысындағы сияқты өте ыстық және құрғақ аймақтарда, жылқылар күні бойы егістікте ауыр жұмыс істей алмайтын жағдайларда, механикалық жырту және жинауға рұқсат берілді.

Денсаулық

Амиштер көбінесе діндерін таратуға тырыспайды және егер олар амиштер қатарына қосылмаса, сырттан келгендермен неке қиюға қарсы шығады. Өмір бойында аз көшіп-қонуға бейімділігі, жоғары туу көрсеткіші, жалпы халыққа қарағанда көптеген қос туыстардың болуы және некеге тұруға болатын адамдардың санының шектеулі болуы салдарынан, тарихи түрде 3-ші, 4-ші, 5-ші және басқа туысқандардың арасында некелер жасалған. Еуропалық патшаларға ұқсас, осындай жақын туыстық қатынастар амиштер арасында кейбір генетикалық мәселелердің жиірек кездесуіне әкелді. Д. Холмс Мортон осы мәселелерді зерттеу және емдеу үшін Арнайы балалар клиникасын құрды. Көптеген қарапайым шіркеулер сақтандыруға тыйым салады, оның орнына ауру, жазатайым оқиға, өлім немесе мүліктің зақымдануы жағдайында бір-біріне қайырымдылықпен көмектесу үшін өзара көмек жүйесін қолданады. Ішкі кірістер қызметінің 4029 нысаны белгілі бір шектеулермен әлеуметтік қамсыздандыру салығынан босатуға мүмкіндік береді, ал осы салықтарды төлемейтін қарапайым топтардың мүшелері әлеуметтік қамсыздандырудан зейнетақы, мүгедектік немесе қайтыс болған жағдайдағы төлемдер алмайды.