Кіріспе

Американдық химик және ғылым оқытушысы (1779 – 1864)

Бенджамин Силлиман (8 тамыз, 1779 – 24 қараша, 1864) – американдық химик және ғылым оқытушысы. Ол Йель колледжіндегі алғашқы ғылым профессорларының бірі болды, сондай-ақ Америкада фракциялық дистилляция процесін алғаш рет қолданған адам. Ол Америка Құрама Штаттарындағы ең көне, үздіксіз жарияланып келе жатқан ғылыми журнал – «American Journal of Science» журналының негізін қалаушы еді.

Ерте өмір

Силлиман Солтүстік Стратфордтағы тавернада, қазіргі Коннектикут штатының Трумбулл қаласында Мэри (Фиш) Силлиманның (Джон Нойстің жесірі) және генерал Голд Селек Силлиманның отбасында дүниеге келді. Ол 1779 жылғы тамызда, британдық әскерлер оның әкесін тұтқынға алғаннан кейін бірнеше ай өткен соң туылды. Оның анасы Фэрфилд қаласын өртеген 2000 британдық әскерден қашып, Коннектикут штатындағы үйінен қашып кетті. Силлиман Йельде білім алып, 1796 жылы бакалавр (B.A.) және 1799 жылы магистр (M.A.) дәрежесін алды. 1798 жылдан 1799 жылға дейін Симеон Болдуиннің заң сабағын оқыды және 1799 жылдан 1802 жылға дейін Йельде оқытушы болып жұмыс істеді. 1802 жылы ол адвокаттық куәлік алды. Сол жылы Йель университетінің президенті Тимоти Дуайт IV оны химия және табиғаттану профессоры қызметіне тағайындады. Химияны бұрын ешқашан оқымаған Силлиман Филадельфиядағы Пенсильвания университетінің профессоры Джеймс Вудхауспен химияны оқып, жұмысына дайындалды. 1804 жылы ол химиядан алғашқы лекцияларын оқыды, бұл Йельде берілген алғашқы ғылыми лекциялар болды. 1805 жылы ол оқуын жалғастыру үшін Эдинбург университетіне сапар шекті.

Мансап

Нью-Хейвенге оралған соң, ол геологияны зерттеді. Оның 1807 жылы Коннектикут штатының Уэстон қаласының жанында құлаған метеориттің химиялық талдауы американдық метеорит туралы алғашқы ғылыми есеп болды. Ол 1808 жылы Нью-Хейвенде көпшілік алдында дәріс оқыды және көптеген минералдардың құраушы элементтерінің көп бөлігін ашты. 1818 жыл шамасында Эфраим Лейн Трумбуллдағы Ескі кен парк археологиялық ескерткішінің бір бөлігі болып табылатын Саганавамп аймағында табылған тау жыныстарының үлгілерін Силлиманға анықтау үшін әкелді. Силлиман өзінің жаңа "Американдық ғылым журналында", барлық табиғи ғылымдарды қамтитын, бірақ геологияға ерекше назар аударатын басылымда, тау жыныстарында вольфрам, теллур, топаз және флюорит бар екенін хабарлады. Ол АҚШ-та табылған алғашқы қазылған балықтарды табуда маңызды рөл атқарды. 1837 жылы Америка Құрама Штаттарында алғашқы призмалық барит кені табылды. Силиманит минералы 1850 жылы Силлиманның құрметіне аталды. Медициналық мектеп құрылғаннан кейін ол ондағы алғашқы профессорлардың бірі ретінде сабақ берді. 1833 жылы ол Күн тоқырауының геологиясы мен Тек қана туралы айтылғандар арасындағы байланысты талқылады және 1840 жылы осы тақырыпта жазды. Силлиман Айви лигасының білім берудегі теңдігін ерте қолдаушысы болды. Йель университеті 100 жылдан кейін ғана әйелдерді студенттер ретінде қабылдады, бірақ ол жас әйелдерге өз дәрістеріне қатысуға рұқсат берді. Оның күш-жігері кейін Колумбия колледжінің президенті болған Фредерик Барнардты әйелдерді студенттер ретінде қабылдау қажеттігіне көндірді. "Ескі Силлиман, Йель колледжінде химия, геология және минералогия профессоры ретіндегі көрнекті мансабының барлық кезеңінде, жыл сайын Нью-Хейвен мектептерінен келген жас қыздардан дәріс курстарына қабылдауға әдеттенген. Осы мекемеде төменде қол қойған адам студент ретінде осы практиканың әсерін байқауға мүмкіндік алды, ол кейін Алабама штатында мұғалім ретінде өзі үшін жасады. Екі жағдайда да нәтижелер жақсы болды; және олар жас қыздардың колледжде болуы кездейсоқ емес, тұрақты болуы керек екенін анық көрсетуге жеткілікті болды, олар жақсы болар еді". Америкалық тарихшы Дэвид Маккалоу өзінің 19-ғасырдың басындағы Париждегі американдықтар туралы кітабында 1825 жылы Силлиман Еуропаға сапарлағанда, басқа ғалымдармен кеңескенде, бұрынғы Йель ғылым студенті Сэмюэл Морземен Луврде кездескенін айтады. Ол 1955 жылға дейін Йельде геология бойынша дәріс оқыды. Силлиман фракциялық дистилляция процесін алғаш қолданған адам болды, ал 1854 жылы оның ұлы Бенджамин Силлиман кіші дистилляция арқылы мұнайды фракциялаған алғашқы адам болды. 1864 жылы Силлиман Калифорния штатының Охай аймағында мұнайдың көзігіп жатқанын байқады. 1866 жылы Охай бассейнінде мұнайды барлау және өндіру басталды. Оның күйеу баласы Джеймс Дана сияқты, Силлиман да христиан болды. Америка геологтары қауымдастығы алдында сөйлеген сөзінде ол Ескі Жер жаратылысын қолдады, былай деді:
Көптеген адамдар Киелі кітаптардың уақыты біздің нәсіліміздің тарихына, Құдай осы Әлемге орналастырған жалғыз рухани жандарға ғана қатысты деп мойындайды; ал жаратылыста адамнан бұрынғының бәрі, уақыт бойынша кері, тек сол бастамамен шектеледі, оның күні тек шексіз Жаратушыға ғана белгілі және ол, әрине, адамның жаратылуына дейін көп ғасырлар бұрын болды. Осы ойдың желісімен, ол атеизм мен материализмге қарсы аргументтер келтірді.

1807 метеориті

1807 жылғы 14 желтоқсанда таңертеңгі сағат 6:30-да Вермонт және Массачусетс штаттарында ерте тұрғандар көкте Айдың үштен екі бөлігідей көрінетін, жалындаған от шарын оңтүстікке қарай жылжып бара жатқанын көрді. Коннектикут штатының Уэстон қаласының үстінен үш қатты жарылыс естілді. Тас сынықтары кем дегенде 6 жерге түсті. Ең ірі және бүтін қалған тас, салмағы 36.5 фунт (16.5 килограмм) болды, Сіллиман мен Кингсли бірнеше нәтижесіз сағаттар іздегеннен кейін бірнеше күннен соң табылды. Иесі, Трамбулл фермері Илайджа Сили, жергілікті тұрғындар профессорлармен тергеу кезінде кездескендіктен, оны Йель университетіне беруге көндіруге тырысты, бірақ ол оны сатуға талап етті. Оны полковник Джордж Гиббс өзінің үлкен әрі танымал минералдар жинағы үшін сатып алды. 1825 жылы жинақ Йель университетіне өткен кезде, Сіллиман осы тасты алды; бұл тас бүгінгі күні Йель Пибоди мұражайының коллекциясындағы Уэстон метеоритінің жалғыз сақталған үлгісі болып табылады.

Жеке өмір

Оның алғашқы некесі 1809 жылдың 17 қыркүйегінде Гарриет Трамбуллмен болды. Гарриет Трамбулл мен оның қарындасы Мария Трамбулл 1800 жылдың қысын және 1801 жылдың көктемін Нью-Йорк қаласында өткізді, онда олар Нью-Йорк қоғамына араласты. Олар музыка, би және сурет салу сабақтарына қатысты. Олардың ата-аналарына жазған хаттары олардың сабақтар, кештер, қойылымдар және басқа да өмір туралы мәліметтер берді. Хаттар 1801 жылы "Нью-Йорктегі маусым" атты кітапта жарияланды. Бұл кітап 19 ғасырдағы қыздардың үлкен қаладағы өмірді қалай бастан өткергендері туралы ойларға шолу ұсынады. 1815 жылы ол Америка өнер және ғылым академиясының серіктес мүшесі атанды. Силлиман "American Journal of Science" журналын құрып, бас редакторы болды және АҚШ Конгресі оны Ұлттық ғылым академиясының корпоративтік мүшесі етіп тағайындады. Ол сондай-ақ Америка ғылымын дамыту қауымдастығының мүшесі болды. Йель университетінің жатақханаларының бірі Силлиман колледжі оның құрметіне аталған, сондай-ақ силлиманит минералы да оның есімімен байланысты. Секуоя ұлттық паркінде Силлиман тауы, Силлиман асуы, сонымен қатар таудың етегіндегі өзен және екі көл оның есімімен аталады.